Кіріспе

1943 жылғы нацистік Германиядағы көшедегі наразылық

Розенштрассе наразылығы неміс тарихындағы маңызды оқиға болып саналады, себебі ол үшінші рейхте немістердің еврейлерді депортациялауға қарсы өткізген жалғыз жаппай қоғамдық наразылық акциясы. Розенштрассе ("Розалар даңғылы") атты наразылық 1943 жылдың ақпан және наурыз айларында Берлинде болды. Бұл демонстрацияны еврей әйелдерінің және аралас текті (жартылай еврей, жартылай арий) адамдардың туыстары мен әйелдері бастап, ұстап тұрды. Олардың күйеулері нацистік Германияның нәсілдік саясатына сәйкес депортацияға түсіп, Розенштрасседегі еврей қауымының үйінде қамауға алынған болатын. Жеті күнге созылған наразылықтар тұтқынға алынған ер адамдарды гестапо босатып жібергенге дейін жалғасты. Розенштрасседегі әйелдердің наразылығы нәтижесінде Берлиндегі шамамен 1800 еврей босатылды.

Контекст

Билікке келгеннен бастап Гитлер өзінің идеалды үкімет туралы идеясын іске асыруға толыққанды берілді. Оның пікірінше, үлгілі үкімет биліктің үш тірегінен күш алып, "аңғарылған келісімге" ие болды. Әлеуметтік қабылдау нацистік партияның билігін сақтау үшін маңызды болды. Соңғы шешімнің бөлігі ретінде яһудилерді депортациялауды бастамас бұрын, режим "неміс яһудилерін сынап депортациялады" және "неміс көршілерін мұқият зерттеді", олар режим үшін жеңіске жетіп, "жоғалған көршілерін байқамағандай болды". Нюрнберг заңдары нәсілдер араласқандығын болдырмауға бағытталған болатын, бірақ некелерді бұзған жоқ, "некенің әлеуметтік және діни қадірлілігі мен жеке өміріне құрмет көрсетіп". Бастапқыда неміс әйелдері неміс еркектерге қарағанда еврей еркектерге көбірек үйленді. Гитлер билігін бекіткеннен кейін, неміс еркектері әйелдерінен гөрі жұбайларынан көп ажырасты, сондықтан аралас некелердің көп бөлігі неміс әйелі мен оның еврей күйеуі арасында болды. Бұл әйелдер Холокосттан бұрын күйеулерінен ажырасуға қоғамдық және әлеуметтік қысымға ұшырады. Сондықтан, күйеулеріне қарсы науқан басталғанда, еврей еркектерге үйленген неміс әйелдері сыртқы қысымға қарсы тұрды. Күнделікті өмірде көптеген яһудилермен қарым-қатынас жасағандықтан, неміс әйелдері "пропаганданың абстрактілі зұлым бейнелеріне" бейімделмеді, бұл режимді күш қолдануға итерді. Дегенмен, аралас некедегі еврейлер өздерінің қауымдастықтарына тығыз байланысты болды, ал режим "яһуди емес немістерді ашудан және қоғамдық моральға зиян келтіруден" сақтанды. Осы кездесуде Гитлер мен Геббельс Вена мен Берлиндегі соңғы яһудилерді "қаншалықты мүмкін болса солық депортациялауға" келгенше "ішкі қауіпсіздікке" қол жеткізілмейтініне келісті. 1943 жылдың 18 ақпанында Геббельс Берлинде сөйлеген сөзінде "Тотал соғыс" саясатын жариялады, екінші "арқадан шабуыл" қаупі Рейхтің "ішкі қауіпсіздігін" жақсартуды талап ететінін мәлімдеді. Германия Сталинград шайқасында жеңілгеннен кейін гестапо Берлиндегі соңғы яһудилерді Фабрикация кезінде тұтқындады. 1800 яһуди еркек, олардың көп бөлігі яһуди емес әйелдерге үйленген (қалғандары "гельтунгсюден" деп аталды), басқа 10 000 тұтқыннан бөлініп, уақытша Розенштрассе 2–4 мекенжайындағы, Берлиннің орталығында орналасқан яһуди қауымының әл-ауқатын қамтамасыз ету кеңсесіне орналастырылды. 1943 жылдың 27 ақпанында басталған Берлин яһудилерін тұтқындау осы яһуди отбасы мүшелерін жұбайларынан және отбасыларынан алуға жасалған күш-жігердің күшеюін білдірді. 1800 еркек "ерекше құқықтары бар яһудилер" деп аталды, олар неміс жұбайларымен некеде болғандықтан немесе Германиядағы яһуди ұйымы Reichsvereinigung der Juden қызметкерлері ретінде жұмыс істегендіктен депортациядан және басқа да яһудилерге қарсы шаралардан босатылған. Холокосттан аман қалған Мордехай Палдиелдің айтуынша, Израильдің Холокост жөніндегі өкілетті органы Яд Вашемдегі Ұлттар арасындағы әділдер департаментінің бұрынғы директоры: "Розенштрасседегі наразылыққа жүздеген әйелдер қатысты, олар еврей еркектердің көп бөлігі интернирленген жерде (Берлиндегі яһуди қауымына бұрын қызмет еткен ғимаратта) күн сайын жиналатын, қарулы SS әскерлеріне қарсы тұрып, "Бізге күйеулерімізді қайтарыңыз!" деп шу шығарды". Геббельстің бұқаралық ақпарат құралдарына тыйым салғанына қарамастан, Берлинде бір күн ішінде осы көптеген адамдарды тұтқындауды халыққа жасыру мүмкін емес еді. Жүздеген әйелдер Розенштрассе 2–4 алдында жиналып, күйеулері босатылмайынша, олардан кетпейтіндерін мәлімдеді. Наразылық білдірген әйелдердің бірі Эльза Холзер кейін сұхбатта: "Біз күйеулеріміз үйге қайтып келеді деп күттік және оларды лагерьге жібермейді деп ойладық. Біз жүрегімізбен әрекет еттік, енді қараңызшы, не болды. Егер сіз наразылық білдірудің пайдасы болатынын есептесеңіз, сіз бармас едіңіз. Бірақ біз жүрегімізбен әрекет еттік. Біз оларды жібермеуге дайын екенімізді көрсеттік. Қауіп-қатер кезінде адам не істей алатынын ешқашан қайталай алмайсыз. Мен табиғатымнан ұрысшы емеспін. Тек қажет болған кезде ғана. Мен өз міндетімді орындадым. Күйеуім қорғанысқа мұқтаж болғанда, мен оны қорғадым. Ал ол жерде әрқашан адамдар ағылып жүрді. Бұл ұйымдастырылмаған және бастамашылықпен жасалмаған. Барлығы сол жерде болды. Мен сияқты. Міне, оның кереметтігі". 1943 жылдың 1 наурызында британдық Корольдік әуе күштері (RAF) Берлинді бомбаға тосқауылдағанда, наразылық қысқа уақытқа тоқтады. Бұл күн Люфтваффе құрметіне арналған мереке болатын, оны RAF Берлинге аса ірі әуе шабуылымен белгілеуді шешті. Жерленген яһудилердің бірінің қал...