Наполеон соғыстарының куәсі: Якоб Вальтердің естеліктері

Кіріспе

Якоб Вальтер (28 қыркүйек 1788 - 3 тамыз 1864) – неміс сарбазы және Наполеон соғыстарының тарихшысы. Өмірінің соңғы жылдарында ол Grande Armée-дегі қызметі туралы, соның ішінде Наполеонның 1812 жылғы Ресей жорығына қатысқандығы туралы егжей-тегжейлі естелік жазды. Бұл естелік, Джозеф Абельдің күнделігімен бірге, қарапайым сарбаздар сақтап қалған сол жорыл туралы белгілі жалғыз құжаттар болып табылады.

Ерте өмір

Якоб Вальтер 1788 жылы Германияның Вюртемберг штатындағы Эльванген қаласына жақын Розенберг қаласында дүниеге келді. Бұл аймақ Наполеон құрған, қысқа ғұмырлы Рейн конфедерациясының құрамына кірген және Францияның қарауындағы мемлекет саналған. Уолтер кәсібі бойынша тас қалаушы болған. Ол католик дінін ұстанған және өте діншіл болған сияқты; кітабында ол Бранденбург шаруаларын миссаға бармағаны үшін кінәлайды, ал бір кезде еретик деп есептеген кітапты жойғанын айтады. Уолтер өз күнәларын да жазып отырған. Уолтердің сенімі соғыс жылдарында үміт белгісі болды.

Бірінші және екінші науқандар

1806 жылы Вальтер мен оның інісі Генрих Эберхард фон Ромигтің полкіне әскерге алынды және Король Жеромның Ұлы Армияға (Grande Armée) салған үлесі ретінде Польшадағы 1806-1807 жылдардағы науқанда қызмет етті. 1807 жылы ол үйіне қайтып келді және 1809 жылы Аустриядағы науқанға қайта шақырылды. Осы науқаннан кейін ол бейбіт өмірге оралып, 1810 және 1811 жылдары қарапайым азамат болып қала берді.

Ресейлік науқан

1812 жылы Вальтер тағы да Наполеон армиясының Ресейге басып кіруіне шақырылды. Бастапқыда Вальтердің полкі Вюртембергтің тәж мұрагерінің басқаруында болды, бірақ 1812 жылғы жорық үшін маршал Нейдің басқаруына берілді.

Мәскеуге аттан

Жай сарбаз болғандықтан, Уолтер қатысқан жорықтардың ауқымын толық көре алмады. Оның уақытының басым бөлігі жолда өтті, ал естеліктерінің көп бөлігі азық-түлік іздеумен байланысты; ол шаруаларды азық-түліктерін қайда жасырғанын көрсетуге мәжбүрлеудің қиындығы туралы айтады. Соңында біз Батыс Двина өзенінің арғы бетіндегі Полоцк қаласына жеттік. Осы аймақта бірде мен азық-түлік іздеп, тіккен жерімнен шықтым. Біз сегіз адам едік, алыс бір ауылға келдік. Мұнда біз барлық үйлерді қарадық. Шаруалардың ешқайсысы қалмады. Кейін мен өзімнің қаншалықты салмақсыз болғанымды түсіндім, себебі әрқайсысы үйге жеке-жеке кіріп, жабық нәрселердің бәрін бұзып, едендердің бәрін іздеді, бірақ ештеңе таба алмады. Ақыры, жиналып, жолға дайын болғанда, мен ауылдан біршама алыста орналасқан кішкентай лашыққа тағы бір рет көз жібердім. Оның төбесінен табанына дейін қапталған қамыр мен ағаш қырлары үйіліп салынған еді, мен оларды жыртып, төмен қарай жылжығанда, ұнға толы қаптар пайда болды. Сонда мен қуанышпен барлық серіктерімді шақырып, олжаны қалай пайдалану керектігін ойластырдық. Ауылда біз елгіштерді көрдік, біз оларды ұзындығы бір дюймге дейін сабанмен араластырылған ұнды елкеу үшін алдық, содан кейін қаптарды қайта толтырдық. Содан кейін астықты тасымалдау және бөлу мәселесі туды, бірақ мен үйлердің бірінде жылқы көргенім есіме түсті. Барлығы бірден жылқыны іздеуге асықты. Біз біреудің орнына екі жылқы таптық, бірақ, өкінішке орай, олардың екеуі де тайынша еді, ал біреуін пайдалануға болмады. Біз үлкенін алып, оған екі қап салып, өте баяу жылдамдықпен жолға шықтық. Біз сол жерге қарай бара жатқанда, ресейліктер бізді алыстан осы олжамен көрді; және сол мезетте біз аңғарда елуге жуық шаруалар жасағын көрдік. Олар бізге қарай жүгірді. Біз оларға оқ атудан басқа не істей аламыз? Ол ыстық пен суықтың шектен тыс екенін айтады (себебі ол ыстық ауа райында қосымша киімдерін тастап, содан кейін суықта қиналды) және жолда таза су өте аз болғандықтан, сарбаздардың шөлден көбірек өлгенін атап өтті. Кейде ол тоналған ұннан жасалған қамырдан жасалған доптармен, лайлы сумен араластырып, отта пісіріп тамақтанды; шамамен бір апта бойы ол шаруа жасырған балды қазып алған бал құмырасымен өмір сүрді. Неміс және әскерге шақырылған сарбаз болғандықтан, Уолтердің Наполеонға ешқандай адалдығы болмады. Ол оны сирек есіне алады, ал есіне алғанда оны көбінесе "Бонапарт" деп атайды. Ол жорықтың жалпы стратегиясы туралы білмеді; оның шайқас сипаттамалары хаотикалық, мысалы, 1812 жылдың 17 тамызында Смоленск қаласына шабуыл жасау туралы сипаттамасында: "Сол себепті, таң атқанда біз қалаға қарсы жорыққа шықтық. Өзен қаланың төменгі жағынан кесілді. Солтүстік жақтағы қалалар шабуылдалып, өртелді. Менің ротамның дәрігері, Стаубле есімді, өзеннен өтіп бара жатқанда қолынан оқ алып, кейін қайтыс болды. Мен енді жолдастарымның қалай қаза болғанын немесе жоғалып кеткенін біле алмадым. Әркім жауға ашумен оқ атып, соқты, ал армияның алдында, ортасында немесе артында екенін ешкім айта алмады. Уолтер ресейліктердің "жанып кеткен жер" саясатының тиімділігіне қатты таң қалды. Ол Смоленскіден Можайскіге дейін соғыстың қорқынышты қирату жұмысын көрсеткенін жазды: барлық жолдар, егістіктер мен ормандар адамдармен, жылқылармен, арбалармен, өртелген ауылдар мен қалалармен себілгендей болды; бәрі тіршілік ететіннің толыққанды қирауына ұқсады."

As a common soldier, Walter had a limited view of the scope of the campaigns he was involved in. By far the greater part of his time was spent on the march, and most of his memoir concerns foraging; he speaks of the difficulty of forcing peasants to show where their food was hidden. Finally we arrived at Polotsk, a large city on the other side of the Western Dvina River. In this region I once left the bivouac to seek provisions. There were eight of us, and we came to a very distant village. Here we searched all the houses. There were no peasants left. I later realized how heedless I had been, since each one ran into a house alone, broke open everything that was covered, and searched all the floors and still nothing was found. Finally, when we assembled and were ready to leave, I once more inspected a little hut somewhat removed from the village. Around it from top to bottom were heaped bundles of hemp and shives, which I tore down; and, as I worked my way to the ground, sacks full of flour appeared. Now I joyfully called all my comrades so that we might dispose of the booty. In the village we saw sieves; these we took to sift the flour mixed with chaff an inch long; and, after that, we refilled the sacks. Then the question of carrying and dividing the grain arose, but it occurred to me that I had seen a horse in one of the houses. Everyone immediately hurried to find the horse. We found two instead of one, but unfortunately they were both colts, and one could not be used at all. We took the largest, placed two sacks on it, and started out very slowly. While we were marching there, the Russians saw us from a distance with this booty; and at the same moment we saw a troop of peasants in the valley, about fifty. These ran toward us. What could we do but shoot at them?He describes the extremes of heat and cold (made worse because he abandoned his extra clothing in the hot weather, and then suffered in the cold) and notes that more soldiers died from thirst than anything else, because there was very little good water on the route. At times he survived on dough balls made from looted flour mixed with muddy water and roasted in a fire; for almost a week he lived on a jar of honey he dug up from where a peasant had hidden it. As both a German and a conscript, Walter had no particular loyalty to Napoleon. He rarely mentions him, and when he does he generally refers to him simply as "Bonaparte." He had no knowledge of the larger strategy of the campaign; his descriptions of combat are chaotic, as in his description of the assault on the city of Smolensk on August 17, 1812:

So, as soon as day broke —we marched against the city. The river was crossed below the city. The suburbs on the northern side were stormed, set on fire, and burned up. My company's doctor, named Staüble, had his arm shot away in crossing the stream, and he died afterward. No longer could I pay any attention to my comrades and, therefore, knew not in what way they perished or were lost. Everyone fired and struck at the enemy in wild madness, and no one could tell whether he was in front, in the middle, or behind the center of the army. Walter was shaken by the efficiency of the Russian scorched earth policy. He recorded that

From Smolensk to Moshaisk the war displayed its horrible work of destruction: all the roads, fields, and woods lay as though sown with people, horses, wagons, burned villages and cities; everything looked like the complete ruin of all that lived.

Мәскеуден кері қашу

Уолтердің айтуынша, Мәскеудің құлауынан және одан кейінгі шегінуден кейін француз командирлері сарбаздарға қатысты одан да қатыгездікке ұшырады; ол тіпті шегіну кезінде командирлер сарбаздардың қаруларын тексеріп, қаруларында тот болғандарды "деярлы күңкеюге дейін" таяқпен ұрып-соққандарын айтады. Сонымен қатар, тағам табу одан да қиын болды, және бірнеше рет ол жиналған бидай үшін француз және неміс сарбаздарымен төбелесіп қалды. Смоленсктегі тұрақтарда сарбаздар жылқыларын сойып, еті үшін таласты. Тіпті жылқы етін де ала алмаған Уолтер қанға жүгінді:

Мен өзіммен алып жүрген қазанды алып, атылып жатқан жылқының жанына тұрып, қанды ұстап алдым. Мен осы қанды отқа қойып, ұйып қалғанша күттім, сосын тұзсыз қан ұйырларын жедім. 16 қарашада ол Красныйға (Евгений де Бохарнамен бірге) келді және арттан қалған Ней туралы ештеңе білмейтінін жазды. 25 қарашада ол Борисовқа, Наполеонмен бірге келді. Желтоқсанның соңында ол Польша шекарасына жетті. 24 ақпанда ол Эльвангенге келді және туыстарымен кездесті.

Кейінгі өмірі

Якоб Вальтер Людвигсбург пен Аспергке қауіпсіз оралды, бірақ жүруде қиындықтарды бастан өткерді және бас ауруына шағымданды. Ол өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 1817 жылы үйленді және он балаға ие болды, олардың бесеуі 1856 жылы ұлы Альбертке хат жазғанда тірі болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол өзінің отбасы үшін тәжірибелерін жазды. Ол оны "Бұл жазбаның авторының бастан өткерген әскери қызметі туралы естелік тарихы" деп атады. Ол 1856 жылы Америка Құрама Штаттарына эмиграциялаған ұлы Альбертке оны жіберді. 1932 жылы Канзас университетінің ғалымы Фрэнк Мелвин қолжазбаны сатып алып, оның түпнұсқа екенін растады. Канзас университетінің тағы бір профессоры Отто Спрингер осы еңбекті ағылшын тіліне аударды және оны "Наполеонмен бірге немецтік сарбаз" деген атпен жариялады. 1991 жылы Penguin Books АҚШ және Канадада Спрингердің аудармасын "Наполеон әскерінің күнделігі" деген атпен қайта басып шығарды (Penguin Books USA, New York, NY, .).