Кіріспе
Америкалық археологиялық алаяқтық
Мичиган жәдігерлері (сондай-ақ Скотфорд алаяқтығы немесе Сопер алаяқтығы деп те аталады) – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында "табылған" ежелгі артефактілердің сериясы. Олар кейбір адамдарға ежелгі Таяу Шығыс мәдениетінің өкілдері Солтүстік Америкада және АҚШ-тың Мичиган штатында өмір сүргенін көрсететін дәлел ретінде ұсынылды, бұл Колумбтан бұрынғы байланыс деп белгіленді. Көптеген ғалымдар бұл артефактілердің археологиялық жалғандық екенін анықтады. Мичиган жәдігерлері американ тарихында жасалған ең күрделі және кең ауқымды псевдоархеологиялық алаяқтықтардың бірі саналады.
Мүсіндер "таңдалды"
1890 жылдың қазан айында Мичиган штатының Эдмор қаласында тұратын Джеймс О. Скоттфорд өзі бірнеше артефакт тапқанын мәлімдеді, оның ішінде ерекше символдармен жазылған саз тостаған және иероглифтерге ұқсас ою-өрнектер салынған тақташалар бар еді. Бұл жаңалық қызығушылық тудырды және көбірек артефакттар іздеу үшін асыққан қарақшылар келді. Скоттфордтың алғашқы тауынан кейін Мичиган штатының Монткалм округіндегі Вайман аймағында одан да маңызды жаңа жаңалықтар жасалды. Скоттфорд Вайман ауданында белгілі қазушы және жарнама шебері болды. Ол және оның серіктері "артефакт табылғанша қазып, содан кейін жұмысты демеушілік еткен лауазымды тұлғаларды шақырып, оны алып кетуге рұхсат беретін" еді. 1907 жылы Скоттфорд Мичиганның бұрынғы мемлекеттік хатшысы Дэниел Э. Сопермен бірікті, және олар Мичиганның 16 округінен табылған деген әртүрлі материалдардан жасалған мыңдаған заттарды көрсетті. Сопер мемлекеттік хатшы лауазымынан қаржы жымқырды деген айыппен отставкаға кеткен еді. Заттардың ішінде монеталар, түтіктер, қораптар, мүсіндер және Мұса он қазынаның тақталарын табыстағандай бейнеленген, Киелі кітаптан алынған көріністерді бейнелейтін клинопись тақташалары бар еді. 1907 жылдың 14 қарашасында «Детройт Ньюс» газеті Сопер мен Скоттфордтың ежелгі патшалардың басында табылған мыс тәждерді және Нойдың күнделігінің көшірмелерін сатқанын хабарлады. Скоттфорд көбінесе жергілікті адамдарды өзінің «қазба жұмыстарын» куәландыруға шақыратын. Скоттфорд пен Сопердің реликвияларға берілген көптеген сенімді клиенттері болды. 1911 жылы Джон А. Расселл «Уэйн округіндегі, Мичиган штатындағы тарихи алдындағы жаңалықтар» атты памфлет жариялады, онда ол олардың нақтылығын дәлелдеді. Детройттегі Киелі Троица католик шіркеуінің бұрынғы пасторы Джеймс Савидж осы заттардың 40-ын сатып алды. Савидж оларды «жоғалған Израиль тайпаларының ұрпақтарына қатысты қалдықтар» деп есептеді және өліміне дейін (1927 жылы) реликвияларға сенуін жалғастырды.
Ашылу
1891 жылы профессор Альберт Эмерсон «артефакттарды» жақсырақ қарау үшін осы жерлерге келді, ол оларды «фотографиядағыдай нашар, зерттеу олардың бірінші сапалы жалған екенін көрсетті» деп атады. 1892 жылы Мичиган университетінің латын тілі мен әдебиеті профессоры Фрэнсис У. Келси және Пенсильвания университетінің кітапханашысы және семит тілдері профессоры Морис Джастроу кіші, бұл заттарда табылған тілдерді бағалады. Келси мен Джастроу Мичиган жәдігерлерінің «қорқынышты қоспа» құрайтын, шатасқан ежелгі жазулардың жалғандығы екенін анықтады. Көптеген ерте ғалымдардың консенсусы олардың археологиялық жалғандықтар екендігіне келді, себебі: Иероглифтер кездейсоқ ретпен басылған клинопись таңбаларынан тұрды. Кейбір жазбаларда құйрығы жоқ арыстан суреттері болды, мұндай қате «примитивті» суретшілерден күтілмеген. Саз заттар машинамен кесілген тақтада кептірілген. Бұл заттар суда ыдырап, олардың ұзақ уақыт жерде жатпағанын көрсетті. Археологтар мен тарихшылар бұл заттардың жалған екендігіне үнемі келісіп отырды. 1911 жылдың 28 шілдесінде Чикаго университетінің профессоры Фредерик Старр «Детройт Ньюс» газетінде осы «демеушілік жәдігерлердің» жалған екенін мәлімдеді. Скотфордтың ұлдары Перси мен Чарльздың көрші бөлмесінде тұратын Мэри Робсон, жігіттердің үнемі көбірек «жәдігерлер» жасап жатқанын айтты. 1911 жылы Скотфордтың келіні ол оларды жасап жатқанын көргенін және олардың дұрыстығын жоққа шығарған кезде ол оның өміріне қауіп төндіргенін куәландырды. Көптеген ғалымдар мен академиктер Скотфордтың шебер, ал Сопердің сатушы болғанын және екеуінің жеке қаржылық пайда үшін біріккенін анықтады, бірақ ешқайсысы мойындаған жоқ және 1920 жылдарға дейін бизнесте белсенді болды.
The hieroglyphs were stamped cuneiform characters in random order. The figures on some of the discoveries included lions with no tails, an omission which would not have occurred by "primitive" artists. The clay items were dried on a machine sawed board. The objects disintegrated in water, indicating that they could not have been buried in the ground for very long. Archaeologists and historians continually concluded that the objects were forgeries. On July 28, 1911, professor Frederick Starr of the University of Chicago declared in the Detroit News that the so called relics were fakes. Mary Robson, who lived in a room next door to Scotford's sons Percy and Charles, stated that the boys manufactured more "relics" all the time. In 1911, Scotford's stepdaughter signed an affidavit in which she stated that she had seen him making the objects and when she denied their validity he threatened her life. While most scholars and academics have determined that Scotford was the craftsman and Soper was the salesman, and the men joined forces for personal financial gain, neither man ever confessed and remained active in the business until their respective deaths in the 1920s.
Қалдықтар мен ЛДС
Бұл табылған заттар соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің (ЛДС шіркеуі) кейбір мүшелерінің қызығушылығын тудырды. 1909 жылы мормон ғалымы Джеймс Э. Талмидж "қазба жұмыстарына" қатысып, Юта штатындағы зертханасында артефактілерді мұқият сынады. Оның зерттеулері артефактілерді алаяқтық деп атауға әкелді. 1911 жылдың тамызында ол өзінің "Мичиган жәдігерлері: жалғандық пен алдау туралы әңгіме" атты еңбегін жариялады. Рудольф Эценхаузер, соңғы күнгі қасиеттілердің қайта ұйымдастырылған Иса Мәсіх шіркеуінің (РЛДС) саяхатшы ұлысы болғандықтан, бұл жәдігерлерді Мормон кітабының тарихилығын дәлелдейтін дәлел ретінде қарастырды. Эценхаузер тіпті Мичиган жәдігерлері жинағы туралы кітап жариялады. 1927 жылы Джеймс Савидж қайтыс болғаннан кейін ол өзінің жәдігерлер жинағын Нотр-Дам университетіне мұра етті. Нотр-Дамда бұл жәдігерлер 1960 жылға дейін тоқталып тұрды, содан кейін Жаңа әлем археологиялық қорының президенті Милтон Р. Хантер оларды тауып алды. Хантер өмірінің қалған бөлігін Мормон кітабының тарихилығын дәлелдеу үшін бұл жәдігерлерді пайдалануға арнады. Хантер бұл жәдігерлерді Мормон кітабындағы нефиттер деп есептеген "Мичиган үйінділерін салғандармен" байланыстырды. Хантердің сөздері және Мичиган жәдігерлерімен жұмысы дінде псевдоархеологияны күшейтті, Колумбтан бұрынғы байланыстарды және үйінділер салушылар туралы мифті дәлелдеуге бағытталған күш-жігермен. Нотр-Дам Хантерге 1960 жылдары жинақты берді, ал ол 1975 жылы қайтыс болғанға дейін жинақты ЛДС шіркеуіне табыс етті. Хантер қайтыс болғаннан кейін шіркеу бұл жинақты ондаған жылдар бойы Юта штатының Солт-Лейк-Ситидегі мұражайында сақтады. 2001 жылы шіркеу Окленд университетінің антропология профессоры Ричард Б. Стампске бұл жәдігерлерді қарауды тапсырды, ол артефактілердің заманауи құралдармен жасалғандығын анықтады. ЛДС шіркеуі 797 нысанын Солт-Лейк-Сити мұражайында қалдырды. 2003 жылы олар оларды қазіргі уақытта орналасқан Лансингтегі Мичиган тарихы мұражайына берді. Мұражай бұл нысандарға арналған "Дауды қазу: Мичиган жәдігерлері" атты көрмені жасады, ол 2003 жылдың күзінде және қысында көрсетілді.