Кіріспе
Британдық археолог Кэтрин Мария Рутледж (11 тамыз 1866 – 13 желтоқсан 1935) – 1914 жылы Пасха аралының алғашқы толыққанды зерттеуін бастаған және жүргізген ағылшын археологы және антропологы. Ол Кейт және Гурни Пиздің екінші баласы болды және Англияның солтүстігіндегі Дарем графтығының Дарлингтон қаласындағы бай квакер отбасында дүниеге келді. 1895 жылы Сомервилл Холл (қазір Сомервилл колледжі, Оксфорд) бітірді, қазіргі заманғы тарихтан құрметпен диплом алды, содан кейін біраз уақыт кеңейту бөлімінде және Дарлингтон оқу колледжінде сабақ берді. Екінші Бур соғысынан кейін ол Англиядан Оңтүстік Африкаға көшірілген жалғыз әйелдердің жағдайын зерттеу үшін құрылған комиссиямен бірге Оңтүстік Африкаға сапар шекті. 1906 жылы Уильям Скорсби Рутледжге үйленді. Олар сол кездегі Британдық Шығыс Африкадағы кикую тайпасының арасында өмір сүрді және 1910 жылы зерттеулерінің нәтижесін «Тарихи дәуірдегі халықтармен» атты кітапта жариялады.
Katherine Maria Routledge ('/r//aʊ//t//l//ɛ//dʒ/ ROWTlej; ; 11 August 1866 – 13 December 1935) was an English archaeologist and anthropologist who, in 1914, initiated and carried out much of the first true survey of Easter Island. She was the second child of Kate and Gurney Pease, and was born into a wealthy Quaker family in Darlington, County Durham, northern England. She graduated from Somerville Hall (now Somerville College, Oxford), with Honours in Modern History in 1895, and for a while taught courses through the Extension Division and at Darlington Training College. After the Second Boer War, she traveled to South Africa with a committee to investigate the resettlement of single working women from England to South Africa. In 1906 she married William Scoresby Routledge. The couple went to live among the Kikuyu people of what was then British East Africa, and in 1910 jointly published a book of their research entitled With A Prehistoric People.
Пасха аралы
1910 жылы Рутледждер Пасха аралы/Рапа-Нуиге өздерінің экспедициясын ұйымдастыруға шешім қабылдады. Олар 27 метрлік заманауи шхуна салып, оған Мана деп ат қойды. Олар Британдық ғылымды дамыту қауымдастығына, Британдық мұражайға және Корольдік географиялық қоғамға мүше болды, экипаж жалдады және Корольдік теңіз флотынан офицер алды. "Мана" 1913 жылғы 25 наурызда Фалмуттан аттанды. Олар 1914 жылғы 29 наурызда Пасха аралына жетті. Олар екі базалық лагерь құрды: біреуі Матавери аймағында, екіншісі мүсін тасының карьерінде, Рано Раракуда. Сонымен қатар Оронго мен Анакеняны зерттеді. Хуан Тепано есімді арал тұрғынының көмегімен Рутледж жергілікті тұрғындармен сұхбаттасып, моаи (ұлы мүсіндер) мен олар тұрған ахуларды тізімге түсірді. Олар 30-дан астам моаиды қазып шығарды, Ханга-Роадан солтүстікке қарай орналасқан аралау ошағындағы тайпа ақсақалдарымен кездесті, Хоту Матуа, Құс Адам сектасы, рулардың аттары мен аумақтары және жұмбақ ронгоронго жазуы туралы әртүрлі аңыздар мен ауызша тарихты жазды. Ван Тилбург оның Рапа-Нуидің жергілікті полинезиялық мәдениетін сақтауға көмектесудегі маңызды рөлін атап көрсетеді. Оның бірінші тауып алғандарының бірі – мүсін кесушілер мен сол кезде аралда тұрған полинезиялық Рапа-Нуи халқы арасындағы мәдени байланыс. Ол қазып алған мүсіндердің артқы жағындағы ою-өрнектер аралдағы аралау ошағындағы қарттардың денелеріне салынған бірдей татуировкаларды қамтыды. 1860 жылдары миссионерлер татуировка жасау дәстүбін басып тастағандықтан, бұл маңызды дәлел кейінгі экспедицияларға оның жазбалары арқылы ғана қол жетімді болды. Олардың аралда болған кезінде Германияның Шығыс Азия эскадрильясы, оның ішінде бронекруизерлер «Шарнхорст» және «Гнайзенау», сондай-ақ жеңіл крейсерлер «Дрезден», «Лейпциг», «Нюрнберг» Ханг-Роа жанында кездесті. Экспедиция негізгі жаңалығын немістерден жасырған кезде, немістер өз флотын жауынгерлік дайындыққа келтірді. Немістер суға батқан кемелерден 48 британдық және француз саудагерлерін түсірген кезде, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаны баршаға белгілі болды. Рутледж бейтарап Чили аумағының бұзылуына Чили үкіметінің өкілі ретінде мектеп директорына наразылық білдірді. Оның күйеуі «Мана» кемесімен Вальпараисоға Сатьягодағы британдық консулына ұқсас шағымды жеткізу үшін аттанды. Мектеп директоры не істегені туралы мәлімет жоқ, бірақ неміс флоты Чили суларын тастап кетті, көбісі Коронел мен Фолкленд аралдарына бағыт алды. Кейбір француз саудагерлері экспедиция жұмысына жұмысқа алынды. Рутледж сондай-ақ жергілікті аналық және Angata есімді көрегендікпен басқарылған қой шаруашылығына қарсы жергілікті көтеріліске араласуға шешім қабылдады. Рутледждер 1915 жылғы тамызда аралдан Питкэрн және Сан-Франциско арқылы үйлеріне оралды. Ол өзінің зерттеулерін 1919 жылы «Пасха аралының құпиясы» атты танымал кітапта жариялады. Олар күйеуімен бірге тапқан жүздеген заттар қазір Питт-Риверс мұражайында және Британ мұражайында сақталады, ал оның жазбалары Лондондағы Корольдік географиялық қоғамында сақталған. Оның көптеген ғылыми тұжырымдары бүгінгі күнге дейін қабылданып келеді.
Денсаулық
Балалық шағында Рутледж қазір параноидальды шизофрения деп саналатын ауруды дамыта бастады. Дегенмен, ол антропологиялық зерттеулер жүргізе алды (көбінесе қиын жағдайларда, жылдар бойы басқалармен тығыз жерде өмір сүруді қамтиды), бұл жағдайдың ешқандай белгісіз болды. Оның ағасы Гарольд Пиз де психикалық аурумен ауырды, бірақ оның шизофрениясы бар-жоғы белгісіз. Рутледж Оксфордта оқыған жылдары спиритизммен айналысып, автоматты жазуды тәжірибеледі. 1925 жылдан кейін оның шизофрениясы нашарлап, қатыгездік паранойясы түрінде көрінді. Ол Скорсбиді Лондондағы Хайд-парктегі үйінен қуды да, өзін ішке жапты. Сондай-ақ, ол өзінің көптеген далалық жазбаларын жасырды. 1929 жылы Скорсби мен оның отбасы оны психиатриялық емханаға жатқызды. Ол 1935 жылы емханада қайтыс болды. Оның күйеуі олардың далалық жазбаларының бір бөлігін Корольдік географиялық қоғамға тапсырды. Оның мұрагерлерінің бірі оның қайтысынан он жыл кейін Пасха аралына жасаған экспедицияның фотосуреттерін тапты. 1961 жылы экспедицияның карталары Скорсбидің Кипрдегі үйінен табылды. Кэтрин Рутледж бен оның күйеуі Уильям Скорсби Рутледжтің қағаздарының тағы бір соңғы жиынтығы Англиядағы қалған мұрагеріне, Джон Чарльз Дундас Харрингтонға (1903-1980), британдық судья мен адвокатқа берілді. Бұл үлкен мұрағат Кэтрин Рутледж бен оның күйеуінің Кения мен Полинезия және басқа да жерлерге жасаған экспедицияларына қатысты күнделіктер, далалық жазбалар, түпнұсқа суреттер, фотосуреттер және артефакттарды қамтиды. Мұрағат 2017 және 2021 жылдар аралығында аукциондарда сатылып, таратылды; оның бір бөлігі қазір Калифорниядағы Джек Долтон коллекциясына тиесілі. Оның өмірбаяны жарияланғаннан кейін, бұрын жарияланбаған отбасылық қағаздар мен фотосуреттер, оның ауруының егжей-тегжейлі мәліметтерімен бірге жарияланды. Пасха аралындағы археологиялық зерттеулер оның далалық жазбалары мен этнографиялық зерттеулерін пайдалануды жалғастыруда.