Қазақ поэзия тілі: поэзиядағы тіл, сөздер мен метафоралар. Уордсуорт романтизмде поэзия мен қара тілдің айырмасын жоққа шығарды. Модернистер бұрынғы көзқарасты сынға алды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поэтикалық дикция – поэзия жазуда қолданылатын тілдік стиль, сөздік қоры және метафоралардың жиынтығы. Батыс дәстүрінде бұл элементтердің бәрі романтизм революциясына дейін поэзия мен прозада ерекше деп есептелді, ал Уильям Вордсворт өзінің романтизм манифесі – «Лирикалық балладалардың» (1798) екінші (1800) басылымына жазған алғы сөзінде осы айырмашылықты жоққа шығарды. Вордсворт «адамдардың тіліне жақын тілдің» поэзия үшін де, проза үшін де бірдей қолайлы екенін ұсынды. Бұл идеяға зор ықпал тиді, бірақ көбінесе теорияда ғана қолданылды: 19 ғасыр поэзиясында ерекше «поэтикалық» сөздер мен метафоралар қолдануын жалғастырды. 20 ғасырдың модернист ақындары бұған қарсы шығып, поэзия үшін жарамсыз «прозалық» сөздердің жоқ екенін мәлімдеді.
Poetic diction is the term used to refer to the linguistic style, the vocabulary, and the metaphors used in the writing of poetry. In the Western tradition, all these elements were thought of as properly different in poetry and prose up to the time of the Romantic revolution, when William Wordsworth challenged the distinction in his Romantic manifesto, the Preface to the second (1800) edition of Lyrical Ballads (1798). Wordsworth proposed that a "language near to the language of men" was as appropriate for poetry as it was for prose. This idea was very influential, though more in theory than practice: a special "poetic" vocabulary and mode of metaphor persisted in 19th century poetry. It was deplored by the Modernist poets of the 20th century, who again proposed that there is no such thing as a "prosaic" word unsuitable for poetry.
Грекия мен Рим
Кейбір тілдерде "поэтикалық дикция" – нағыз диалектік қолданыс болып табылады. Мысалы, классикалық грек әдебиетінде белгілі бір тілдік диалекттер поэзияның әртүрлі түрлері үшін сәйкес деп есептелген. Осылайша, трагедия мен тарих әртүрлі грек диалектілерін пайдаланған. Латын тілінде поэтикалық дикция күнделікті тілде сирек кездесетін сөздерді ғана емес, басқа жерде кездеспейтін синтаксис пен морфологиялық өзгерістерді де қамтиды. Сондықтан, Гораций мен Овидийдің қолданған тілі Юлий Цезарьдің тілінен сөздердің таңдалуы және сөздердің формасы тұрғысынан ерекшеленеді. Батыс әдебиетінде поэтикалық дикцияны алғаш талқылаған автор Аристотель (б.з.д. 384 – 322 ж.) болды. Ол өзінің "Поэтика" еңбегінде поэзия жазу үшін ең оңтайлы стиль – анық әрі әсем стиль екенін айтты. Ол стильдің әсемдігін ерекше сөздерден қасақана бас тарту деп түсіндірді. Сонымен қатар, ол сирек кездесетін сөздерге тым көп жүгінуден сақтандырды.
In some languages, "poetic diction" is quite a literal dialect use. In Classical Greek literature, for example, certain linguistic dialects were seen as appropriate for certain types of poetry. Thus, tragedy and history would employ different Greek dialects. In Latin, poetic diction involved not only a vocabulary somewhat uncommon in everyday speech, but syntax and inflections rarely seen elsewhere. Thus, the diction employed by Horace and Ovid will differ from that used by Julius Caesar, both in terms of word choice and in terms of word form. The first writer to discuss poetic diction in the Western tradition was Aristotle (384 BC—322 BC). In his Poetics, he stated that the perfect style for writing poetry was one that was clear without meanness. He went on to define meanness of style as the deliberate avoidance of unusual words. He also warned against over reliance on strange words:
Герман тілдері
Герман тілдері поэзиялық тілдің өзіндік түрін дамытты. Англосаксон және Ескі норвег тілдерінде поэзия көбінесе «кеннинг» деп аталатын ерекше тығыздалған метафораларды қамтиды, мысалы, «теңіз» үшін кит жолы немесе «соғыс» үшін қылыш ауа-райы. Сонымен қатар, поэзияда жиі жұмбақтар кездеседі (мысалы, англосаксон тіліндегі гномикалық өлеңдер). Сондықтан, поэзиядағы сөздердің реті мен таңдауы метафора жасауға сөздерді біріктіруге бейімділікті көрсетеді. Исландияда Снорри Стурлусон шамамен 1200 жылы «Прозалық Эдданы» (басқаша айтқанда, «Жас Эдданы») жазды, ол Ескі Эдда мен поэзиялық тілді түсіндіру мақсатында жазылған. «Прозалық Эдданың» жартысы, «Скалскапармаль» («поэзия жасау тілі» немесе «ақындардың шығармашылық тілі») – дәстүрлі исланд поэзиялық тілінің нұсқаулығы, онда кеннингтердің тізімі бар. Тізім поэзияны ескі стильде жазуды қалайтын ақындарға практикалық сөздік ретінде пайдалану үшін жүйелендірілген және жиі қойылатын сұрақтар (FAQ) түрінде құрылған. Снорри дәстүрлі мысалдар келтіреді және жаңа, дұрыс кеннингтер жасауға мүмкіндік береді:
Germanic languages developed their own form of poetic diction. In Anglo Saxon and Old Norse, poetry often involved exceptionally compressed metaphors called "kennings", such as whale road for "the sea", or sword weather for "battle". Also, poetry often contained riddles (e. g. the Gnomic Verses in Anglo Saxon). Therefore, the order of words for poetry as well as the choice of words reflected a greater tendency to combine words to form metaphor. In Iceland, Snorri Sturluson wrote the Prose Edda, a. k. a. the Younger Edda around 1200 A. D., partially to explain the older Edda and poetic diction. Half of the Prose Edda, the Skáldskaparmál ("language of poetry creation" or "creative language of poets"), is a manual of traditional Icelandic poetic diction, containing a list of kennings. The list is systematized so as to function as a practical thesaurus for the use of poets wishing to write in the genuine old manner, and structured as an FAQ. Snorri gives traditional examples and also opens the way for creating correct new kennings:
Британияда англосаксон поэзиясының ерекше германдық рухы, Солтүстік-Батыс Англияның анонимді «Жемшөп ақынының» өлеңдерінде көрсетілгендей, тұрақты және үзділіссіз аллитерация сияқты, әсем тілдің күрделі, сәнді және бақыланатын қолданылуына ерекше мән берді. Шотландияда бұл рух қайта өрлеу дәуіріне дейін сақталды, сондықтан орта шотланд тілінде 15 және 16 ғасырлардағы макарлар ерекше германдық ағылшын тілінің ерекшеліктерін жаңа латын және сәнді тілдер мен қағидалармен бай және әртүрлі үйлесімге жеткізді.
In Britain the distinctively Germanic spirit of Anglo Saxon prosody placed particular emphasis on elaborate, decorative and controlled use of strongly ornate language, such as in consistent and sustained alliteration, as exemplified by the anonymous Pearl Poet of North West England. In Scotland this spirit continued through to the renaissance so that in Middle Scots diction the 15th and 16th century Makars achieved a rich and varied blend of characteristically Germanic Anglic features with newer Latinate and aureate language and principles.
Азия
Жапон поэзиясында дәстүрлі хайку жазу ережелері бойынша, әр өлеңде нақты бір маусымға сілтеме болуы керек. Хайку туындаған ренга поэзиясының ережелерінде де, кейбір шумақтарда маусымдық сілтемелер болуы тиіс делінген. Екі жағдайда да, мұндай сілтемелер kigo (маусымдық сөз) арқылы жасалады. Жапон ақындары көбінесе Saijiki – kigo сөздігін пайдаланады. Бұл сөздікте маусымдар бойынша жіктелінген маусымдық сөздердің тізімі және оларды қолданған хайку мысалдары болады.
In Japanese poetry, the rules for writing traditional haiku require that each poem include a reference to a specific season. For the renga linked verse form from which haiku derived, the rules specify that certain stanzas should have seasonal references. In both cases, such references are achieved by inclusion of a kigo (season word). Japanese poets regularly use a Saijiki, a kigo dictionary that contains lists of season words, organized by season, together with examples of haiku using those kigo.