Кіріспе

Калифорния штатының психиатриялық міндеттемеге қатысты заңы – Лантерман-Петрис-Шорт (LPS) заңы (1967 жылғы Калифорния заңдарының 1667-тарауы, Cal. Welf & Inst. Код, 5000-бап және одан кейінгілер) Калифорния штатындағы психикалық денсаулық сақтау мекемелеріне еріксіз жарандық міндеттемені реттейді. Бұл заң АҚШ-та қазіргі заманғы психикалық денсаулық сақтау саласындағы жаңа үрдістердің бастауы болды. Екі партиялық заң жобасын Калифорния штатының Ассамблеясының мүшесі Фрэнк Д. Лантерман (Р) және Калифорния штатының сенаторлары Николас С. Петрис (D) және Алан Шорт (D) бірлесіп жасады, ал 1967 жылы губернатор Рональд Рейган заңға қол қойды. Заң 1972 жылдың 1 шілдесінде толық күшіне енді. Онда жеті мақсат көрсетілген: Психикалық аурулары бар, дамуында кемістігі бар адамдардың және созылмалы алкоголизмнен зардап шеккендердің орынсыз, белгісіз және еріксіз міндеттемелерін тоқтату, сондай-ақ заңдық шектеулерді жою; Ауыр психикалық аурулары бар немесе созылмалы алкоголизмнен зардап шеккен адамдарға жедел бағалау және емдеу ұсыну; Қоғамдық қауіпсіздікті кепілдік беру және қорғау; Сот қарауы арқылы жеке құқықтарды сақтау; Ауыр кемістігі бар адамдар үшін консерваторлық бағдарлама арқылы жекелендірілген емдеу, бақылау және орналастыру қызметтерін ұсыну; Осы мақсаттарға жету үшін барлық қолданыстағы мекемелердің, мамандардың және мемлекеттік қаражаттың толыққанды пайдаланылуын қамтамасыз ету, сондай-ақ қызметтердің қайталануын және қажетсіз шығындарды болдырмау; Психикалық аурулары бар және дамуында кемістігі бар адамдарды қылмыстық әрекеттерден қорғау. Заң күшіне енгеннен бастап сот жүйесі арқылы ауруханаға міндеттеу тоқтатылды, тек қылмыстық үкімдер бойынша (мысалы, сотталған жыныстық қылмыскерлер) және "ауыр кемістігі бар" деп танылған адамдарға (яғни тамақ, киім немесе баспана алуға мүмкіндігі жоқ) қатысты шектеулер сақталды. Алайда, ерікті міндеттемелерді жүзеге асыру құқығына бұл заң кедерес келтірмеді. Ол психиатрлардың бағалау мүмкіндіктерін кеңейтті және ұстау шараларына қатысты ережелер мен критерийлерді жасады. 1987 жылға дейін заң бойынша, бастапқы үш күндік ұстау (сараптама және емдеу үшін) және одан кейінгі он төрт күндік ауруханаға жатқызу (үш күндік ұстаудан кейін өзіне немесе басқаларға қауіпті немесе ауыр кемістігі бар деп танылған адамдарға) кезінде еріксіз емдеуге рұқсат берілді деп есептелді. Алайда, 1987 жылғы Riese v. St. Mary’s Hospital and Medical Center ісінде Калифорния апелляциялық соты бұл адамдардың антипсихотикалық препараттарды қолдануға қатысты хабардар келісім беру құқығы бар екенін мәлімдеді, тек төтенше жағдайларда ғана, егер олар дәрі-дәрмектен бас тартса, оларды еріксіз емдеуге бұрын "емдеу туралы шешім қабылдау қабілетсіздігін анықтау үшін сот шешімі" қажет болды. Бұл іс Калифорнияның Азаматтық бостандықтар одағының атынан Элеонора Ризе атынан қозғалған топтық сот ісі болды.

5150 ұстаңыз

Калифорнияның әлеуметтік және мекемелер кодексінің (WIC) 5150-бабына сәйкес, адамды 72 сағатқа дейін бағалау үшін жабық психиатриялық мекемеге міндетті түрде орналастыруға болады. Кез келген полиция қызметкері немесе округтік үкіметтің өкілеттік берген нақты тұлғалары осы шараны қолдануға құқылы. Үш негізгі критерий бар: адам өзіне қауіпті деп танылса, басқаларға қауіпті деп танылса немесе "ауыр кемістікке" ұшыраған деп бағаланса. WIC 5008-бабына сәйкес, ауыр кемістік – психикалық ауруының салдарынан адамның тамақ, киім және баспанамен өзін қамтамасыз ете алмауы. Егер бұл бала болса, онда оған тамақ, киім және баспана берілген жағдайда да оларды пайдалана алмауы ауыр кемістік саналады. Полиция қызметкерлері көбінесе адамды 5150-ге орналастырып, одан кейін оны қосымша тексеру үшін ауруханаға жеткізеді. Келесі 72 сағат ішінде аурухана немесе психиатр адамның жабық психиатриялық мекемеде қамауда қалу қажеттігін анықтауы керек. Егер адамның жағдайы жақсарып, ол басқаларға немесе өзіне қауіпті болмаса немесе ауыр кемістік белгілері байқалмаса, ол ауруханадан босатылады. Алайда, егер адам басқаларға немесе өзіне қауіпті болып қала берсе немесе ауыр кемістікке ұшыраса, аурухана/психиатр 5250-ге дейін ұстауды сұрауға құқылы, осылайша адамды 5150-ге белгіленген 72 сағаттан артық уақытқа ауруханада ұстауға болады.

Танымал мәдениетте

Көбінесе американдық фильмдер мен телебағдарламалардың көпшілігі Калифорнияда түсірілгендіктен, "5150" термині бастапқы пайда болған жерінен және қолданушылардан тысқары тарап кетті. Калифорниялық хард-рок тобы Van Halen осы кодтың нөмірімен аталатын альбом шығарды, содан кейін одан туындаған бірнеше қолданыстар пайда болды.

5250 ұстаңыз

Егер 72 сағат ұсталғаннан кейін адам басқаларға немесе өзіне қауіпті деп танылса немесе ауыр денсаулық мәселесі болса, WIC 5250 заңы бойынша адамды (жабық психиатриялық ауруханада) тағы 14 күнге еріксіз ұстауға рұқсат беріледі. 5150 ұстауынан айырмашылығы, 5250 ұстауында қызмет көрсетілген адамға қызмет көрсетілгеннен кейін 4 күн ішінде ұстаудың заңдылығын анықтау үшін сот отырысы өткізілуі қажет. Сот отырыстары көбінесе ауруханада өтеді. Адамға адвокат тағайындалады және округ сотының өкілі аурухана ұсынған дәлелдерді қарастырып, клиент пен оның адвокатының пікірін тыңдайды және 5250 ұстауын қолдауға немесе қабылдамауға шешім қабылдайды. 5150 ұстауы сияқты, 5250 ұстауы кезінде де адам психиатрлармен үнемі тексеріліп отырады. Егер адам (кәз келген уақытта) енді қауіпті немесе ауыр денсаулық мәселесі бар деп танылса, ол ауруханадан босатылады. Заңның 5257-бабына сәйкес, егер адам ерікті түрде емделуге келіспесе, қосымша 14 күндік қарқынды емдеуге жіберілмесе, қосымша 30 күндік қарқынды емдеуге жіберілмесе, консервациялық іс (әдетте уақытша LPS консервациясы деп аталады) немесе қауіпті адамды емдеу туралы сотқа шағым түспесе, 14 күннен кейін босатылуы керек.

5350 (уақытша LPS консерваториясы)

5350 ұстау, әйтпесе уақытша LPS консерваториясы (W&I кодексі § 5352.1), 14 күндік ұстау соңында басталады. Мұны жеке адамды емдеуші психиатры бастайды, ал психиатриялық мекеменің медициналық директоры жеке адамның тұрғылықты жеріндегі Қоғамдық қорғаншы кеңсесіне қол қояды. LPS уақытша консерваториясының негізі – адамның (психикалық ауруының салдарынан, тіпті 17 күн психиатриялық қамауда болғаннан кейін де) "ауыр кемістікке" ұшырауы. Калифорнияда 58 округ бар, олардың әрқайсысының дербес Қоғамдық қорғаншы кеңсесі бар. Калифорниядағы басқа консервация процестерінен (мұрагерлік/қарт адамдар немесе шектеулі/дамуы бұзылғандар) айырмашылығы, LPS консервациясын көпшілік бастай алмайды. WIC кодексінде бекітілгендей, жеке адам 5150 және 5250 процестерінен өтуі керек, содан кейін округтік Қоғамдық қорғаншы ғана LPS консервациясын сұрауға уәкілді. Бұл шараның заңдық мақсаты – LPS заңына дейін адамдардың көбінесе субъективті (немесе тікелей жазалау мақсатымен) себептермен психиатриялық жағдайға жіберілгендігі еді. Мұндай әлеуетті теріс пайдалануларға қарсы күресу үшін, бейтарап үшінші тарап ретінде қаралатын округтік Қоғамдық қорғаншы жалғыз уәкілді тарап ретінде тағайындалды. Жеке адам LPS уақытша консервациясында болғаннан кейін, ол енді заңды түрде "ұстауға" алынбайды, бірақ енді жеке адамды емдеуге және ұстауға заңды келісім беру құқығы (қазір "консерватор" деп аталады) Қоғамдық қорғаншы кеңсесінде болады. Уақытша LPS консервациясы ең көп 180 күнге созылуы мүмкін. LPS консервациясы мәселелерін тікелей бақылауға ие болғандықтан, консерватор әдетте әр 30 күнде сот отырысына (жағдайды анықтау үшін) қатысады. Басқа консервация тыңдауларынан айырмашылығы, LPS консервациясы мәселелері мен құжаттары жұртшылыққа ашық емес. 58 округте Қоғамдық қорғаншы кеңселер мен Жоғарғы соттар LPS консервациясын заңдық түрде басқарудың әртүрлі әдістерін түсіндіре және қолдана алады. Жалпы, барлық консерваторларға заңгерлік кеңесші тағайындалады (әдетте мемлекеттік қорғаушы кеңсесінен), және LPS консервациясы барысында олар қамауға алуды және жалпы LPS консервациясын даулау үшін бірқатар өтініштер мен тыңдауларды немесе тіпті толық жюрилік сот отырысын сұрай алады. Психиатрдың консерватордың енді ауыр кемістікке ұшырамағанын жариялауы да мүмкін. LPS консервациясы барысында, егер консерватор жағдайы жақсарса және қоғамға шығуға мүмкіндік болса, психиатр LPS консервациясын тоқтатуды сұрай алады (заңды негіздің болмауына байланысты). LPS уақытша консервациясы кезінде, Қоғамдық қорғаншы кеңсесінің жалпы міндеті – консерваторға дұрыс күтім жасалуын және консерваторға бұғатталған психиатриялық көмек қажет екенін қамтамасыз ету болып табылады. LPS уақытша консервациясы кезінде емдеуге және орналасуға келісім беретін консерватор емес, Қоғамдық қорғаншы. Бұл мәселені түсінудің оңай жолы – ата-ана мен баланың қарым-қатынасын еске түсіру, өйткені кәмелетке толмаған бала медициналық көмекке келісе алмайды. Бұл консерваторға да қатысты, өйткені Қоғамдық қорғаншы оның психиатриялық емделуіне және орналасуына келісім береді. Егер LPS уақытша консервациясы кезінде Қоғамдық қорғаншы консерватордың (болашақта) жабық психиатриялық күтімде қалуы қажет деп санаса, онда Қоғамдық қорғаншы LPS консервациясын уақытшадан жалпыға (кейде "Тұрақты" деп те аталады, бірақ бұл дұрыс емес, өйткені ол тұрақты да, белгісіз де емес) ауыстыруды сұрай алады. Сотпен бекітілген тұрақты LPS консервациясы тағайындалғаннан кейін, консерватор дәл 1 жыл бойы LPS консерваторының қамқорлығында/билігінде болады. Осы тұрақты LPS консервациясымен, содан кейін жұртшылық (отбасы/достар) енді қатыса алады. Өтініш бойынша, соттың келісімімен, отбасы мүшелері мен/немесе достары (уақытша LPS консервациясынан айырмашылығы) консерватордың жалпы/тұрақты LPS консерваторы болып тағайындалуы мүмкін. Жалпы/тұрақты LPS консервациясының 1 жылдық мерзімі LPS заңына қайтадан енгізілді, бұрынғы теріс пайдалануларға қарсы күресу үшін. Бұл ешкімнің психиатриялық күтімде шексіз мерзімге ұсталмайтынын және жыл сайын LPS консервациясын жалғастыру үшін сотқа негіздеме ұсынылатынын қамтамасыз етеді. Бұл LPS консервациясы мен мұрагерлік немесе шектеулі консервация арасындағы тағы бір айырмашылық, олардың екеуінің де мерзімі белгілі емес. Егер LPS консерваторы консервацияны жаңарту туралы сотқа өтініш бермесе, ол автоматты түрде тоқтатылады. LPS консервациясын жаңарту үшін екі психиатриялық маман консервацияның әлі де орынды екенін ресми түрде растауы керек. Жалпы/тұрақты LPS консервациясы кезінде консерватор көбінесе ұзақ мерзімді, жабық психиатриялық күтімде ұсталады. Калифорния штатының психиатриялық ауруханалары әлі де бар және қолданыста, бірақ көптеген LPS консерваторлары жергілікті (округ деңгейіндегі) психиатриялық ауруханаларға орналастырылады. LPS заңы консерватордың LPS консервациясымен бірге қоғамда өмір сүруіне ешқандай кедері келтірмейді. LPS заңында белгілі бір мерзім көрсетілмеген (өйткені мәселелер консерватордан консерваторға өзгереді), бірақ, жалпы алғанда, 58 округтік Қоғамдық қорғаншы кеңселер арасында, егер консерватор ұзақ мерзім бойы қоғамда өмір сүрсе, LPS консервациясын жалғастыруға заңдық негіз азаяды және консервация тоқтатылуы мүмкін. Сондықтан LPS консервациясының белгілі бір мерзімі жоқ. Ол бір LPS консервациясы 30 жылға созуынан бастап, бір жыл ішінде бірнеше уақытша LPS консервациясының іске асырылуына дейін өзгеруі мүмкін. Кейбір психикалық ауруы бар адамдардың отбасы мүшелері LPS заңы адамның өзін-өзі қорғау құқықтарына тым көп мән береді деп санайды, емдеу қажеттілігімен салыстырғанда. Олардың туысының 5150 ұстауға немесе LPS консервациясына орналастырылуы өте қиын болуы мүмкін. LPS заңы өзін тамақпен, киіммен немесе баспанамен қамтамасыз етуге қабілетсіздікке байланысты "ауыр кемістік" талап етеді. Кейбіреулер адамдарды ұстауды жеңілдету үшін түзетулер енгізу керек деп мәлімдеді, LPS заңындағы шектеулерді азайту. 2018 жылы SB 1045 Калифорния заңына қол қойылды, Сан-Франциско, Лос-Анджелес және Сан-Диего округтерінде пилоттық бағдарлама құруға мүмкіндік берді, егер округтер келіссе. Бұл денсаулығы мен әл-ауқатын сақтауға қабілетсіз адам үшін консервация құруға мүмкіндік береді, себебі олардың психикалық ауруы және заттарды қолдану бұзылысы бар. SB 1045 денсаулығын сақтауға қабілетсіз адамдарды қорғау үшін қажетті ең төмен шектегі және клиникалық тұрғыдан орынды баламаны ұсынады.