Кіріспе
Германиядағы мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар Германияда Бундестагқа (Германияның федералдық парламентіне), әртүрлі штаттардың Ландтагтарына және жергілікті сайлауларға өтуді қамтиды. Германия Федеративтік Республикасының Негізгі заңының бірнеше бөлімдеріндегі баптар сайлауларды реттейді және құпия дауыс беру, сондай-ақ барлық сайлаулардың еркін және әділ өтуі сияқты конституциялық талаптарды белгілейді. Негізгі заң сонымен қатар федералдық заң шығарушы органның сайлауларды реттейтін егжей-тегжейлі федералдық заңдарды қабылдауын талап етеді; сайлау заңнамасы. Мұндай баптардың бірі – Федералдық Бундестаг депутаттарын сайлауға қатысты 38-бап. Негізгі заңның 38.2-бабы жалпы сайлау құқығын белгілейді: «18 жасқа толған әрбір адам дауыс беруге құқылы; еңбекке қабілеттілік жасына жеткен әрбір адам сайлануға құқылы». Германияның федералдық сайлаулары Бундестагтың барлық мүшелерін сайлауға арналған, ол өз кезегінде Германия канцлерін анықтайды. Соңғы федералдық сайлау 2021 жылы өтті.
Elections in Germany include elections to the Bundestag (Germany's federal parliament), the Landtags of the various states, and local elections. Several articles in several parts of the Basic Law for the Federal Republic of Germany govern elections and establish constitutional requirements such as the secret ballot, and the requirement that all elections be conducted in a free and fair manner. The Basic Law also requires that the federal legislature enact detailed federal laws to govern elections; electoral law(s). One such article is Article 38, regarding the election of deputies in the federal Bundestag. Article 38.2 of the Basic Law establishes universal suffrage: "Any person who has attained the age of eighteen shall be entitled to vote; any person who has attained the age of majority may be elected." German federal elections are for all members of the Bundestag, which in turn determines who is the chancellor of Germany. The most recent federal election was held in 2021.
1871-1945 жылдардағы неміс сайлауы
1871 жылы император Вильгельм I Германияны біріктіргеннен кейін, Солтүстік Германия Конфедерациясының Рейхстагын алмастырған неміс рейхстагына немесе императорлық жиналысына сайлаулар өтті. Рейхстагты император немесе 1918 жылы Вильгельм II-нің тақтан басқаннан кейін Германия президенті таратуға құқылы болды. 1919 жылғы Веймар Республикасының Конституциясымен дауыс беру жүйесі бір округтан сайланатын жүйеден пропорционалдық өкілдікке өзгертілді. Сайлауға жарамды жас 25-тен 20-ға дейін төмендетілді. Әйелдердің сайлау құқығы сол жылғы қараша революциясынан кейін 1918 жылы жаңа сайлау заңымен бекітілді. 1933 жылғы қаңтарда нацистер билікті басып алғаннан кейін 5 наурызда тағы бір жалпыұлттық сайлау өтті. Бұл Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі соңғы бәсекелестік сайлау болды, бірақ ол еркін де, әділ де емес еді. Штурмбайтюль, Шутцштаффель және Дер Штальхельм ұйымдары кәсіподақ мүшелерін, коммунистерді, социал-демократтарды және тіпті оңшыл католиктерге қарсы бірнеше ай бойы зорлық-зомбылық пен қорқыту шараларын жүргізіп келді. 27 ақпанда, сайлауға бір күн бұрын, Рейхстаг өртіндегі жарғы баспасөз бостандығын және көптеген азаматтық құқықтарды тоқтатты. Рейхстагқа сайланған барлық коммунистер мен бірнеше социал-демократтарды қоса, жаппай тұтқындаулар болды. Сайлау күні сайлау учаскелерінде 50 000 Hilfspolizei (көмекші нацистік полиция) сайлаушыларды қорқыту мақсатымен "қадағалауды" жүзеге асырды. Нацистік партия 1932 жылғы қарашадағы сайлаудағы көрсеткіштерін жақсартса да, ол дауыстардың 33% ғана жинады. Өз қарсыластарын түрмеге қамап, басқаларын орын алудан қорқытып, нацистер көпшілік дауысқа ие болды. Сайлаудан екі апта өткен соң, 1933 жылғы «Қолдау актісі» Гитлерге диктаторлық билік берді. Соғысқа дейін нацистік Германияда тағы үш сайлау өтті. Олардың барлығы бір ғана сұрақтан тұратын референдум түрінде болды, онда сайлаушылар партияның номиналды түрде тәуелсіз «қонақтарымен» бірге тек нацистерден құралған алдын ала дайындалған кандидаттар тізімін мақұлдаудан бас тартпады.
Сайлау жүйесі
Федералды сайлаулар шамамен әр төрт жылда бір рет өткізіледі, бұл Конституцияда Бундестаг құрылғаннан кейін 46-дан 48 ай аралығында сайлау өткізу қажеттігінің айқындалуымен байланысты. Кездейсоқ конституциялық жағдайларда сайлаулар ертерек өтуі мүмкін: мысалы, Канцлер Бундестагтың сенімсіздік дауысында жеңіліске ұшыраса, онда Бундестаг жаңа Канцлерді тағайындау үшін дауыс беруге дейін белгілі бір кезеңде Канцлер Федералды Президенттен Бундестагты таратуды және сайлау өткізуді сұрауға құқылы. Егер Бундестаг төрт жылдық мерзім аяқталғанға дейін таратылса, 100 күн ішінде сайлау өткізілуі керек. Сайлау күнін Президент анықтайды, ол дүйсенбі немесе мемлекеттік мереке күніне сәйкес келуі тиіс. 18 жастан асқан және кем дегенде үш ай Германияда тұрған Германия азаматтары дауыс беруге құқылы. Үміткер болу шарттары да шамамен осыған ұқсас. Германиядағы федералды заң шығарушы орган – бір палаталы парламент, Бундестаг (Федералдық диета); Бундесрат (Федералдық кеңес) аймақтарды білдіреді және оның мүшелері сайланбайтындықтан, палата ретінде қарастырылмайды. Бундестаг аралас пропорционалдық жүйе бойынша сайланады. Бундестагтың номиналды түрде 598 мүшесі бар, олардың барлығы төрт жылдық мерзімге сайланады. Олардың жартысы, яғни 299 мүше, бір мандатты сайлау округтерінде көп дауыс алған үміткерлер арқылы сайланады, ал қалған 299 мүше партиялық тізімдерден пропорционалдық өкілдікті қамтамасыз ету үшін тағайындалады. Бұл пропорционалдық өкілдіктің аралас мүшелік пропорционалдық жүйесі (MMP) деп аталады. Дауыс берушілер бір рет сайлау округінен өкілге, екінші рет партияға дауыс береді, ал тізімдер партиялардың үлесін екінші дауыспен сәйкестендіру үшін қолданылады. Қосымша мандаттар Бундестагтың номиналды мүшелер санына қосылуы мүмкін: мысалы, 2009 жылғы федералды сайлауда 24 қосымша мандат болды, нәтижесінде барлығы 622 орын құрылды. Бұл үлкен партиялардың пропорционалдық партиялық дауыспен белгіленген көрсеткіштен жоғары бір мандатты сайлау округтерінде жеңіске жеткеніне байланысты. Германияда көп партиялық жүйе бар, онда екі күшті саяси партия және Бундестагта өкілдігі бар басқа да үшінші партиялар бар. 1990 жылдан бері Бундестагта бес партия (ХДС және ХСС бір партия ретінде есептеледі) өкілдік етіп келеді. 2008 жылы Федералды Конституциялық соттың шешімімен сайлау жүйесіне өзгерістер енгізу қажет болды. Сот Федералды сайлау туралы заңның бір ережесі партияға теріс дауыс салмағын беруге мүмкіндік беретінін, яғни көп дауыс алған сайлаушылардың орын жоғалтуына себеп болатынын анықтады, бұл сайлау жүйесінің теңдігі мен тікелейлігіне қатысты конституциялық кепілдікті бұзу болып табылады. Сот заңға өзгерістер енгізуге үш жыл уақыт берді. Осыған сәйкес, 2009 жылғы федералды сайлау бұрынғы жүйе бойынша өткізілуіне рұқсат берілді. Аталған өзгерістер 2011 жылдың 30 маусымына дейін жасалуы тиіс болды, бірақ тиісті заңнама осы мерзімге дейін қабылданбады. 2011 жылдың соңында жаңа сайлау заңы қабылданды, бірақ оппозициялық партиялар мен шамамен 4000 жеке азаматтардың талаптары бойынша Федералды Конституциялық сот оны қайтадан конституцияға қайшы деп жариялады. Соңында Бундестагтағы бес фракцияның төртеуі сайлау реформасы туралы келісімге келді, оған сәйкес Бундестагтағы орын саны, кез келген қосымша мандатты ұлттық деңгейдегі партиялық дауыс үлесіне пропорционалды түрде теңестіруге мүмкіндік беру үшін қажетті деңгейде ұлғайтылады. Бундестаг 2013 жылдың ақпан айында жаңа сайлау реформасын мақұлдады және қабылдады.
Германия Федеративтік Республикасындағы мемлекеттік сайлаулар
Мемлекеттік сайлаулар федералды жерлердің (штаттардың) белгілеген әртүрлі ережелер бойынша өткізіледі. Көбінесе олар партиялық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдіктің бір түрімен жүзеге асырылады, бұл федералдық жүйемен бірдей немесе оның жеңілдетілген нұсқасы болуы мүмкін. Сайлау мерзімі әдетте төрт-бес жылды құрайды, ал сайлау күндері штаттар бойынша өзгеше болады.
Жергілікті сайлау
Германиядағы жергілікті сайлаулар (Kommunalwahlen) көптеген аймақтық және жергілікті бөлімшелерді қамтиды, егер олардың өкілдері басқа жиналыс немесе органмен тағайындалмаса немесе сайланбаса. Мұндай жергілікті сайлаулар аудандардағы, қалалардағы, кенттердегі, ауылдардағы және әртүрлі әкімшілік аймақтық ұйымдардағы өкілдерді сайлау үшін өткізіледі. Қалалар мен кенттерде жергілікті сайлауларға әдетте лорд-мэр немесе қала әкімі үшін дауыс беру кіреді. Кіші ауылдар мен елді мекендер шектеулі әкімшілік құқықтары бар өкілді (Ortsvorsteher) сайлай алады. Жергілікті сайлаулар көбінесе маңызды жергілікті мәселелер және жалпы қоғамдық мүддеге қатысты сұрақтар бойынша (мысалы, жергілікті жолдардың немесе басқа да инфрақұрылымдық нысандардың салынуы) халықтың пікірін білумен бірге өткізіледі. Мұндай пікір білдірулер көп жағдайда заңдық күші жоқ болғанымен, олардың нәтижелері жергілікті саяси шешімдерге елеулі әсер етеді. 1992 жылғы Маастрихт шарты Еуропалық интеграцияны күшейткеннен кейін, Германия және басқа да ЕО мүше мемлекеттері өздерінің елдерінде жергілікті сайлауларда дауыс беру құқығын басқа ЕО елдерінің азаматтарына беру үшін заңнамалық өзгерістер жасады. 1995-1998 жылдар аралығында Германияның жерлері өздерінің регламенттерін бейімдегеннен кейін, шетелдік ЕО азаматтары Германияда аудандық және муниципалдық деңгейдегі сайлауларда дауыс бере алады.