Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пісірілген, ішін толтырылған нан
Baked, filled pastry
Пирог – әдетте әртүрлі тәтті немесе дәмді ингредиенттермен толтырылған қамырдан жасалған пісірілген тағам. Тәтті пирогтардың ішіне жеміс (мысалы, алма пирогы), жаңғақ (пекан пирогы), жеміс тобықтығы (жеміс пирогы), қоңыр қант (қант пирогы), тәттіленген көкөністер (ревень пирогы) немесе жұмыртқа мен сүт өнімдеріне негіделген қою толтырулар (крем пирогы және қаймақ пирогы сияқты) салынуы мүмкін. Дәмді пирогтардың ішіне ет (стейк пирогы немесе ямайкалық пирог сияқты), жұмыртқа және ірімшік (квич немесе британдық флан) немесе ет пен көкөністердің қоспасы (қазан пирогы) салынуы мүмкін. Пирогтарды олардың қабықтарымен анықтайды. Ішін толтырылған пирог (бір қабық немесе төменгі қабық) пісіру ыдысының ішіндегі қамырмен жабылады, ал толтыру қамырдың үстіне салынады, бірақ ашық қалдырылады. Үстіңгі қабық пирогының іші ыдыстың түбіне салынады және пісіру алдында қамырмен немесе басқа жабынмен жабылады. Екі қабықты пирогтың іші қамыр қабығының ішінде толығымен жабылады. Ұнтақ қамыр пирог қабықтары үшін қолданылатын қамырдың әдеттегі түрі, бірақ көптеген нәрселерді қолдануға болады, соның ішінде разрыхлительмен жасалған печеньелер, картоп пюресі және үйеңкілер. Пирогтардың көлемі әртүрлі болуы мүмкін, бір тілімге арналғаннан бастап бірнеше порцияға арналғанға дейін.
A pie is a baked dish which is usually made of a pastry dough casing that contains a filling of various sweet or savoury ingredients. Sweet pies may be filled with fruit (as in an apple pie), nuts (pecan pie), fruit preserves (jam tart), brown sugar (sugar pie), sweetened vegetables (rhubarb pie), or with thicker fillings based on eggs and dairy (as in custard pie and cream pie). Savoury pies may be filled with meat (as in a steak pie or a Jamaican patty), eggs and cheese (such as quiches or British flans) or a mixture of meat and vegetables (pot pie). Pies are defined by their crusts. A filled pie (also single crust or bottom crust), has pastry lining the baking dish, and the filling is placed on top of the pastry but left open. A top crust pie has the filling in the bottom of the dish and is covered with a pastry or other covering before baking. A two crust pie has the filling completely enclosed in the pastry shell. Shortcrust pastry is a typical kind of pastry used for pie crusts, but many things can be used, including baking powder biscuits, mashed potatoes, and crumbs. Pies can be a variety of sizes, ranging from bite size to those designed for multiple servings.
Этимология
[[Файл:Қайта киінген құстар Ян Брюгель I & Питер Пол Рубенс Тамақ (Прадо мұражайы) (кесілген).jpg|thumb|Ян Брюгель Ескі (1568–1625) және Питер Пол Рубенс (1577–1640) салған суреттің бір бөлігі, онда бірнеше құс пісірілген пирогтар бейнеленген. Еуропалық патшалық аспаздар пісірілген құстарды үлкен пирогтың үстіне жиі қойып, оның құрамын көрсеткен. «Пирог» сөзі шаруашылықта «жиналып, үйілген заттарды» білдіретін сөзбен байланысты болуы мүмкін, мысалы, топырақпен жабылған картоп үйіндісі. Пірпеш пісірудің бастауы ежелгі Грецияға дейін барып жетеді деп саналады. Аристофанның пьесаларында (б.з.д. V ғасыр) жемістермен толтырылған кішкентай пісірушілік бұйымдар туралы айтылады. Нақты қандай пірпеш қолданылғаны белгісіз, бірақ гректер пісіруші мен нан пісірушінің кәсіптерін ажыратып білгені анық. Ұн мен суға май қосылса, пірпеш қамыры жасалады. thumb|19 ғасырдағы римдік тойдың суреті, онда ет тағамдары пірпешпен жабылған күйінде ұсынылған. Римдіктер ет пен құстың үстін қамырмен жауып, май, су және ұн қосып пісіріп, соның арқасында шырыны ішінде қалып отырды. Римдіктердің «құстар мен шұжықты қамырмен жабу» әдісі, қазіргі мағынадағы пісірілген пирог емес, ет піскенде құрғап қалмауы үшін жасалған әрекет деп есептеледі. Римдік пирогы туралы жазбада алғаш рет ешкінің ірімшігі мен бал қосылған қара бидай қамыры айтылған. 160 ж.б.д. Римдік мемлекет қайраткері Марк Порций Катон (б.з.д. 234–149 ж.б.д.), «Егіс туралы» еңбегінде ең танымал пирогтың – плацентаның рецептісін жазған. Римдіктер оны либум деп те атаған, ол қазіргі кездегі ірімшік тортқа ұқсас, көбінесе құдайларға құрбандық ретінде ұсынылған. Рим империясының дамуымен және тиімді көлік жүйесімен пирог пісіру Еуропаға тарады. Орта ғасырларда пирог қабығын алдымен пісіріп, алынып тасталатын қақпағы бар пісірілген қамырдан «қазан» жасап, содан кейін ыдыс пирогы деп атаған. 17 ғасырда Бен Джонсон шебер аспазды «керемет құстар мен балықтардан қамалдар салып», «құрғақ орларды», «бекініс пирогтарын» және «өлімсіз қабықтардан қамалдарын» салатын бекініс салушымен салыстырған. Қымыз пирогы Англияда 1650 жылдан бастап танымал болды, бірақ 18 ғасырда сәннен шықты. Қымызды кесіп, тәтті шөптермен қуырып, қант және жұмыртқа қосылған. Бұл ағымдағы және алмамен бірге пірпеш қабығына салынды. Америкаға қымыз пирогын алғашқы отарлаушылар әкелді, ол ұлттық тағамға айналды. Отарлаушылар нанға қарағанда пирогты артық көретін, себебі пирогқа аз ұн қажет болды және кірпіштен салынған пеш қажет болмады, сондай-ақ пирогқа кез келген ингредиенттерді қосып, «аз қамтамастығын» «ұзартуға» болады. 1700 жылдардың соңына қарай аспаздық кітаптарда жаңадан жасалған тәтті пирогтардың көптеген түрлері көрсетілген. Австралия, Оңтүстік Африка және Жаңа Зеландияда алып жүруге ыңғайлы тағам ретінде танымал. Сондай-ақ, олар британдық чипстер дүкендерінде балық пен чипстерге балама ретінде чипстермен бірге ұсынылады. Ағылшын стейкі мен бүйрек пирогы 1975 жылы Найджел Бортвейт Линкольнширдегі Suet and Offal Marketing Board-та ойлап тапқан. Американдықтарда қамыры жұқа және төменгі бөлігі де қамырдан жасалған пирогтар да танымал, әдетте ет (әсіресе сиыр еті, тауық немесе түйеқұс), соус және аралас көкөністер (картоп, сәбіз және бұршақ) толтырылады. Мұздатылған пирогтар көбінесе жеке порцияда сатылады. Жеміс пирогын мұздай кесемен бірге ұсынуға болады, бұл Солтүстік Америкада пирог а-ля-мод деп аталады. Көптеген тәтті пирогтар осылай ұсынылады. Алма пирогы дәстүрлі таңдау, бірақ тәтті толтырылған кез келген пирогты а-ля-мод ретінде ұсынуға болады. Бұл комбинация, және мүмкін атауы да, 1890 жылдардың ортасында АҚШ-та танымал болды деп есептеледі. Алма пирогын алуан түрлі алмалардан жасауға болады; Golden Delicious, Pink Lady, Granny Smith және Rome Beauty сияқты сорттар пирогтарда қолдануға кең таралған.
[[File:Redressed birds Jan Brueghel I & Peter Paul Rubens Taste (Museo del Prado) (cropped). jpg|thumb|A detail of a painting by Jan Brueghel the Elder (1568–1625) and Peter Paul Rubens (1577–1640) depicting several bird pies. Cooked birds were frequently placed by European royal cooks on top of a large pie to identify its contents. A possible origin is that the word 'pie' is connected with a word used in farming to indicate 'a collection of things made into a heap', for example a heap of potatoes covered with earth. Pie pastry is believed to have originated in Ancient Greece. In the plays of Aristophanes (5th century BC), there are mentions of sweetmeats including small pastries filled with fruit. Nothing is known of the actual pastry used, but the Greeks certainly recognized the trade of pastry cook as distinct from that of baker. When fat is added to a flour water paste it becomes a pastry. thumb|A 19th century depiction of a Roman feast, where pastry covered meat dishes were served. The Romans made a plain pastry of flour, oil, and water to cover meats and fowls which were baked, thus keeping in the juices. The Roman approach of covering " birds or hams with dough" has been called more of an attempt to prevent the meat from drying out during baking than an actual pie in the modern sense. The first written reference to a Roman pie is for a rye dough that was filled with a mixture of goat's cheese and honey. By 160 BC, Roman statesman Marcus Porcius Cato (234–149 BC), who wrote De Agri Cultura, notes the recipe for the most popular pie/cake called placenta. Also called libum by the Romans, it was more like a modern day cheesecake on a pastry base, often used as an offering to the gods. With the development of the Roman Empire and its efficient road transport, pie cooking spread throughout Europe. Medieval pie crusts were often baked first, to create a "pot" of baked dough with a removable top crust, hence the name pot pie. In the 17th century, Ben Jonson described a skilled pie cook by comparing the cook to a fortification builder who " Makes citadels of curious fowl and fish" and makes "dry ditches", "bulwark pies" and "ramparts of immortal crusts". Pumpkin pie was fashionable in England from the 1650s onward, then fell out of favour during the 18th century. Pumpkin was sliced, fried with sweet herbs sweetened with sugar and eggs were added. This was put into a pastry case with currants and apples. Pumpkin pie was introduced to America by early colonists where it became a national dish. Settlers favoured pies over bread because pies required less flour and did not require a brick bread oven, and because any mixture of ingredients could be added to pies to "stretch" their "meager provisions". By the late 1700s, cookbooks show a wide range of newly developed sweet pies. Australia, South Africa and New Zealand as take away snacks. They are also served with chips as an alternative to fish and chips at British chip shops. The English steak and kidney pie was invented in 1975 by Nigel Borthwaite at the Suet and Offal Marketing Board in Spalding, Lincolnshire. Pot pies with a flaky crust and bottom are also a popular American dish, typically with a filling of meat (particularly beef, chicken, or turkey), gravy, and mixed vegetables (potatoes, carrots, and peas). Frozen pot pies are often sold in individual serving size. Fruit pies may be served with a scoop of ice cream, a style known in North America as pie à la mode. Many sweet pies are served this way. Apple pie is a traditional choice, though any pie with sweet fillings may be served à la mode. This combination, and possibly the name as well, is thought to have been popularized in the mid 1890s in the United States. Apple pie can be made with a variety of apples; cultivars such as the Golden Delicious, Pink Lady, Granny Smith, and Rome Beauty are popular for usage in pies.
Әдебиетте
Салқын көгершін пирогтары мен бұғы еті пастилері Джейн Остиннің романдарында, сондай-ақ 18-ғасырдағы әдебиеттерде жиі кездеседі. 1815 жылғы "Эмма" романының кейіпкері, миссис Элтон өзін заманауи санайды, бірақ дегенмен "көгершін пирогтары мен суық қоян етін" Бокс Хиллге саяхатқа алып баруды жоспарлайды және кеңес алу үшін Джордж Турбервиллдің 1575 жылғы "Венерияның асыл өнері" еңбегіне жүгінеді. 1817 жылғы "Қамысу" романында Джейн Остин ескіше Рождество дастарқанының сипаттамасына пирогтарды қосады, "аяқтар мен табақтар, ет пен суық пирогтардың салмағынан иіліп тұрады" деп көрсетеді. "Қамысу" романында ет пен суық пирогтар ғана тамақ туралы нақты айтылған тілектер. Олар Джейн Остиннің барлық романдарындағы жалғыз Рождестволық тағамдар болып табылады. Жақында пирог лақтыру саяси актіге айналды; кейбір белсенділер наразылық ретінде саясаткерлер мен басқа да қоғамдық тұлғаларға кремді пирогтарды лақтырады.
Cold pigeon pies and venison pasties appear in novels by Jane Austen, but also more generally in writing in the 18th century. The character Mrs Elton, from the 1815 novel Emma, believes herself to be modern, but nevertheless plans to take 'pigeon pies and cold lamb' to a country outing to Box Hill and consults George Turberville's 1575 work The Noble Art of Venerie (1575) for advice. In the 1817 novel Persuasion, Jane Austen includes pies in her description of an old fashioned Christmas spread, mentioning 'tressels and trays, bending under the weight of brawn and cold pies'. In the whole of Persuasion, brawn and cold pies are the only specific mention of food; they are also the only Christmas foods to be mentioned in any of Jane Austen's novels. More recently, pieing has also become a political act; some activists throw cream pies at politicians and other public figures as a form of protest.