Кіріспе

Қоқыс тұқымдасына жататын паразиттік өсімдіктер туысы.

Автоматты таксобокс
| аты = Қоқыс
| суреті = Orobanche uniflora 3303f. JPG
| сурет түсіндірмесі = Жылаңаш қоқыс (Orobanche uniflora)
| таксоны = Orobanche
| авторы = L.
| синонимдері ref = Бұл қоқыс тұқымдасы Orobanchaceae-нің типтік туысы болып табылады.

Сипаттама

Брумпраптар әдетте кішкентай, түрлеріне байланысты биіктігі әртүрлі болады. Оларды сарыдан сабан түсіне дейінгі, хлорофиллден толығымен dépour болған сабақтарымен, олардың үстінде сары, ақ немесе көк түсті, қалампыр гүлдеріне ұқсас гүлдерімен жақсы тануға болады. Гүл шоқтары қабыршақты, көптеген түрлерінде 10-20 гүлден тұратын тығыз ұшы бар, бірақ бір гүлді брумпрапта (Orobanche uniflora) жалғыз болады. Жапырақтары үшбұрышты қабыршақтар ғана. Тұқымдары өте ұсақ, ақшыл қоңыр немесе қоңыр, жасы ұлғайған сайын қара түске айналады. Бұл өсімдіктер әдетте қыс соңынан көктем соңына дейін гүлдейді. Гүлдемеген кезде өсімдіктің ешбір бөлігі топырақ бетінен көрінбейді.

Паразиттік

Хлорофиллсіз болғандықтан, сарыбас толыққанды түрде басқа өсімдіктерден қоректік заттар алуға тәуелді. Сарыбас тұқымдары топырақта ұзақ жылдар бойы тыныш күйде қалады, тірі өсімдік тамырлары бөліп шығаратын белгілі бір қосылыстармен олар өнуге ынталандырылады. Сарыбас көшеттері тамыр тәрізді өрбуді жібереді, ол жақын жердегі қожайын өсімдіктердің тамырларына жабысады. Қожайынға жабысқаннан кейін, сарыбас одан су мен қоректік заттарды тартып алады. Кейбір түрлер тек бір өсімдік түрін ғана паразиттік етуге қабілетті, және олар көбінесе паразиттік ететін өсімдіктің атымен аталады, мысалы, ағаш жүзім сарыбасы (O. hederae) тек ағаш жүзімге паразиттік етеді. Басқалары бірнеше туысқа жұқтыра алады, мысалы, ұсақ сарыбас O. minor, ол кондық және басқа туысқан Fabaceae-де өмір сүреді. Орталық және оңтүстік-батыс Еуропаға тән, бірақ басқа жерлерде кеңінен табиғиданған тармақты сарыбас Orobanche ramosa кейбір аймақтарда егінге үлкен қауіп төндіреді деп есептеледі. Ол томат, баклажан, картоп, капуста, колеус, бұрыш, күнбағыс, сельдерей және бұршақ сияқты өсімдіктерге зиян келтіреді. Ауыр жұққан жерлерде тармақты сарыбас егіннің толық құлауына әкелуі мүмкін. Бұршақ сарыбасы Orobanche crenata, фасольге зиян келтіретін, оның сабақтары Италияның Апулия аймағында жиналып жейді.

Этимология

Оробанше деген жалпы атауы грекше ὀροβάγχη сөзінен келген, ол ὄροβος ("ащы беде") + ἄγχω (("мен") "мықтап қысу") деген сөздерден тұрады. "Күстек" деген халық атауы ағылшын тіліндегі "broom" (өсімдік) және латын тіліндегі rapum ("жұмыр түйнек") сөздерінен шыққан.