Сұлу жеңілгендер: Леонард Коэннің романы

Кіріспе

1966 жылғы Леонард Коэннің романы

Леонард Коэннің "Сұлу жеңілгендер" кітабы – канадалық жазушы және музыкант Леонард Коэннің екінші және соңғы романы. Ол 1966 жылы, әнші-күйші ретінде мансабын бастамас бұрын жарық көрді. Роман Канаданың Квебек провинциясында өрбиді, онда 17 ғасырдағы могавк қасиеттісі Кэтрин Текаквитаның тарихы, аты-жөні айтылмаған ағылшын тілді канадалық фольклоршы, оның өзін-өзі өлтірген туған елдісі Эдит және оның жақын досы, мистикалық Ф – Парламент мүшесі және Квебек тәуелсіздік қозғалысының жетекшісі арасындағы махаббат үшбұрышымен байланыстырылған. Бұл күрделі роман әдеби тәсілдердің кең спектрін, көптеген аллюзияларды, образдылықты және символизмді пайдаланады. Онда 1960-шы жылдарға тән мистика, радикализм, сексуалдық және есірткіге құмарлық кеңінен суреттелген, сонымен қатар тілдік, техникалық және сексуалдық артықшылықтарына толы. Коэн 1964 және 1965 жылдары Грекияның Гидра аралында тұрғанда, романды екі сегіз айлық сессияда жазды. Ол шығармашылығын күшейту үшін ораза ұстап, амфетамин қолданды. Кітапты кеңінен насихаттағанмен, сатылымы көңіл көншілік тудырды, ал сыншылар бастапқыда салқын қабылдады немесе жаулық танытты. Роман тек Коэн роман жазудан бас тартып, өзінің даңқына негіз болған ән жазу және сахналық өнерге бұрғаннан кейін ғана сыншылардың және коммерциялық назарына ие болды. "Сұлу жеңілгендер" канадалық әдебиетке постмодернизмді әкелген деп есептеледі. Ол тұрақты сатылымға ие болып, канадалық әдебиет классикасының бір бөлігі саналады.

Шолу

Роман 1960 жылдардың рухани ағымын көрсетеді. Оның прозасы қарапайым болғанымен, кітаптың өзі түсініксіз, бейнелер мен символизмге толы. Ол үш "кітапқа" бөлінген, әрқайсысының өзгеше баяндаушысы бар: тарихшы ("Мен" деп аталады) – бірінші кітаптың, ең ұзын кітаптың баяндаушысы, ол "Бәрінің тарихы" деп аталады; екінші кітапты F-тың бірінші кітаптың баяндаушысына жазған ұзақ хаты құрайды, ол "F-тан ұзақ хат" деп аталады; ал үшінші кітапты аты-жөні белгісіз үшінші тұлға баяндайды және ол "Сұлу жеңілгендер: үшінші тұлғадағы эпилог" деп аталады.

Қысқаша мазмұны

Романның ортасында 17 ғасырдағы могавк, Сент-Кэтрин Текаквитаға деген құмарлықтары мен қызығушылығымен біріктірілген махаббат үшбұрышының мүшелері тұр. Үшбұрышты аты аталмаған баяндаушы, жоғалып бара жатқан А тайпасы туралы сарапшы; оның әйелі Эдит, тайпаның соңғы тірі қалған мүшелерінің бірі; және олардың маньякалық және үстем досы "F.", оның болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Бірінші кітап атын атамаған ағылшын тілінде сөйлейтін канадалық баяндаушының "Сен кімсің, Кэтрин Текаквита?" деген сұрағымен басталады. Баяндаушының әйелі күйеуі үйге келгенде оны өлтіруді көздеп, лифт шахтасына жасырынып қалады. Бірақ жоспары толық орындалмайды – оны өлтіретін лифтке кіретін жеткізуші жігіт болады. Баяндаушы мен Ф. Эдиттің өліміне байланысты төсекте бір-бірін жұбатады. Баяндаушы мен Ф. Монреальдің "Лафонтайн паркінде" өтетін демонстрацияға қатысады, онда И. ұлттық квебекалықтарға қатты қызығып, өзі де қосылып, "Англиялықтарды қарғаңыз!" деп айқайлайды. Баяндаушы Ф. өсиетінде қалдырған ағаш үйге қашып кетеді. Екінші кітап Ф. жазған хаттан тұрады, оны бірінші кітаптың баяндаушысы оның өлімінен бес жыл өткен соң оқуға ниеттенген. Сондықтан, хронологиялық тұрғыдан алғанда, ол бірінші кітаптан бұрын орын алады. Ф. өзі жатқан психиатриялық ауруханадан қашып, бірінші кітаптың баяндаушысына қалдыратын ағаш үйіне бет алады. Ф.-ті Эдит сияқты А тайпасынан медбике Мэри Вүүланд психиатриялық ауруханада күтіп бағады. Хат аурухананың еңбек терапиясы бөлмесінде жазылған. Үшінші кітап ағаш үйдегі бір тұлғамен басталады, оның саусақтары бірінші кітаптың баяндаушысы сияқты күйген, бірақ Ф. Виктория патшайымының мүсінін жарғаннан кейін бас бармағы да жоқ. Ол қашып кеткен тұтқын және террорист ретінде іздеуде. Оны грекше Изида деп аталатын, мокасин киген сары шашты әйел көлікке мінгізеді.

Тақырыптар

Романда жыныстық қатынас маңызды рөл атқарады, алайда жыныстық көріністер көбінесе ауыздық немесе өзімен-өзі жыныстық қатынас түрінде болады. Гомосексуализм және бисексуализм кеңінен таралған. Жергілікті халық француздықтармен ығыстырылса, ағылшындар француздықтардың орнын басады, ал өздері американдықтардың қысымында қалады. Канададағы ағылшындар мен француздықтар қанаушы да, қанауға ұшыраған да болып көрінеді, бұл Ф. мен И. арасындағы байланысты нығайтады. Ф. пікірінше, квебектер ағылшын тілділердің қысымына қарсы бірігіп, ортақ құндылықтарға келе алады, бірақ ағылшын тілді Канада американдықтардан өзгешелену үшін ұлттық ерекшеліктерін қалыптастыра алмайды. И. мен Ф. екеуі де Монреальдегі иезуиттер балалар үйінде тәрбиеленген. Меланхолияға бой алған И. "А————" тайпасы сияқты құрбандар мен жеңілгендермен өзін теңестіреді, олардың аты көрші тайпалардың тілінде "майыт" деген мағынаны білдіреді деп айтылады. Ал Ф. өзінің "жеңілген" сезімін жолдан шығаруға немесе жеңуге тырысады. Ол өзін Чарльз Аксистің бодибилдинг курсына (қазіргі заманғы комикстер оқырмандарына әйгілі Чарльз Атлас жарнамаларының пародисы) батырып, өзін көрсетуге тырысады. Сондай-ақ, ол Квебек сепаратистік қозғалысының жетекшісі болу арқылы өзінің мәдениетін нығайтады.

Өмірбаян

Коэн 1956 жылы жарық көрген «Мифологияларды салыстырайық» поэзия жинағынан бері бірнеше поэзия кітабы және 1963 жылы «Қайратты ойын» романы жариялаған. Ол 1960 жылдардың басында Гидра аралында тұрып, «Гитлерге гүлдер» поэзия кітабын жазды. Гидрада ағылшын тілінде сөйледі, сондай-ақ суретшілердің ортасы да болды. Коэн «литургия, үлкен мойындау сөзі, өте ессіз, бірақ қазіргі заманғы романның барлық тәсілдерін қолдана отырып – порнографиялық күдік, юмор және дәстүрлі сюжет» жазуды қалаған. Коэн романның көп бөлігін 1964 және 1965 жылдары екі сегіз айлық кезеңде жазды. Ол Гидрадағы үйінде, портативті граммофоннан өзінің сүйікті Рей Чарльз пластинкасын, «The Genius Sings the Blues» тыңдап отырып, теріс машинада жұмыс істеді. Бастапқыда ол күніне үш беттен ғана жазатын, кейде күніне бір сағатқа дейін жазатын. Роман пішінін ала бастағанда, амфетамин көмегімен күніне он бес сағатқа дейін жұмыс істеді. Кейін ол амфетамин қолдану «депрессияға ұшыраған адамдар үшін» қателік болғанын айтты, себебі одан айығу өте қиын болды. Оның сөзінше, «толыққанды қалпына келуге он жыл кетті». Жазудың алғашқы кезеңі Коэннің 1964 жылғы қазан айында «Қайратты ойын» үшін Prix littéraire du Québec сыйлығын алу үшін Канадаға оралғанда және одан кейін өткізген концерттік турнесімен тоқтатылды. Тур нәтижесінде 1965 жылы Канада Ұлттық кино кеңесі түсірген «Ледиз және джентльмендер, мырза Леонард Коэн» фильмі жарық көрді. Бірақ тур Коэнге ашу келтірді, өйткені ол ақшаның жетіспеуіне және өзінің алғашқы романының жарияланбауына шағымданды. Ол Квебек бөліну мәселесінде ойша тоғысып қалды, себебі тыныш революция қызды. Монреальдің франкофондық қауымдастығы ағылшын тілдес элитаға қарсы тұрып жатты. Квебек Азаттық фронты 1963 жылдан бастап ағылшын тілдестерді бомбалау арқылы мақсат тұтты, ал 12 шілдеде Шербрук көшесіндегі королева Викторияның ескерткіші бомбадан жарылды. Осы саяси дүрбелең Коэннің жұмысына енді, ол Гидраға оралғанда. Коэн романды жазу кезінде ораза ұстады, өйткені оның шығармашылығы мен руханилығына шоғырлануға көмектеседі деп сенді. Роман аяқталғаннан кейін Коэн құлап, күн соққысынан және амфетамин тұтынудан азап шекті. Ол галлюцинациялар көрді және он күн тамақ ішпегеннен кейін салмағы 116 фунтқа дейін төмендеді. Коэн 1966 жылы «Жаннаттың паразиттері» атты тағы бір поэзия кітабын жариялады, бірақ ол кезде Коэнге жазушы ретінде өмір сүре алмайтыны анық болды. Ол 1966 жылы Боб Диланға қызығушылық танытқаннан кейін музыкаға көшті. Сол жылы ол әншілік мансабына толыққанды кірісуге шешім қабылдады. Соңғы жылдары оның музыкасы арқылы танымал болды.

Cohen had published a number of books of poetry since the 1956 appearance of Let Us Compare Mythologies, and one novel, The Favourite Game (1963). He had been living on the Greek island of Hydra in the early to mid 1960s, and had composed The Favourite Game and a book of poetry, Flowers for Hitler, there. On Hydra, English was spoken, and there was an artists' colony there. Cohen wanted to write a "liturgy, a big confessional oration, very crazy, but using all the techniques of the modern novel pornographic suspense, humor and conventional plotting". Cohen wrote most of the novel during two concentrated eight month periods in 1964 and 1965. He wrote using a typewriter in a house in Hydra while listening to a portable record player, on which he listened to his favourite Ray Charles record, The Genius Sings the Blues. At first he managed only three pages a day, and sometimes wrote only one hour a day. When the novel began to take shape, he worked up to fifteen hours a day, with the help of amphetamines. He later claimed that amphetamine use was a mistake "for depressed people", as coming down was particularly hard. He said it took "ten years to fully recover". The first period of writing was interrupted when Cohen returned to Canada in October 1964 to receive the Prix littéraire du Québec for The Favourite Game, followed by a reading tour. One result of the tour was the film Ladies and Gentlemen Mr. Leonard Cohen, released in 1965 from the National Film Board of Canada. The tour embittered Cohen, though, as he complained about money and the lack of exposure for his first novel. He found himself torn on the issue of Quebec separation that had arisen as the Quiet Revolution heated up. Montreal's francophone community was asserting itself against the anglophone elite. The Front de Libération du Québec had begun targeting anglophones with bombs in 1963, and a statue of Queen Victoria on Sherbrooke Street was destroyed with a bomb on 12 July. This political turmoil found its way into Cohen's work when he returned to Hydra. Cohen practised fasting during the composition of the novel, believing that it helped focus his creativity and spirituality. Following its completion, Cohen broke down, collapsing from sunstroke and amphetamine consumption. He had hallucinations, and had withered to 116 pounds after going without food for ten days. Cohen published another book of poetry, Parasites of Heaven, in 1966, but by then it became clear to Cohen that he would be unable to make a living as a writer. He shifted focus to music, particularly after becoming interested in Bob Dylan in 1966. That year, he decided to devote himself seriously to a singing career. It was his music for which he later became well known.

Жариялану тарихы

1965 жылдың наурыз айында Коэн канадтық «McClelland and Stewart» баспасының президенті Джек МакКлелландқа романды бір айда аяқтайтынын айтты. Ол, егер цензурадан құтылса, кітап сәтті болады деп мәлімдеді және ақшаға мұқтаж болғандықтан аванс сұрады. Үш аптадан кейін оны аяқтаған соң, ол «1965 жылғы «Бхагавад-гита» жаздым» деді. Ол «үш аптада роман қалай жазуға болады» екенін білгенін және 1965 жылы тағы төрт роман жаза алатынын айтты. Коэн кітапқа бірнеше атау ойлады. Екі нұсқасында «Сұлу жеңілгендер / Поп-роман» және «Пластикалық қайың / Әлемді емдеу» деген атаулар болды, ал жазбалар мен хаттар оның тағы да көп атауларды қарастырғанын көрсетеді. «Viking» баспасы кітапты басып шығару үшін сегіз рет оқыды. Коэн кітаптың қабылдануына қанадалық сыншылардың наразылығын күтіп, алты беттік пародиялық хат жазды. Кітапты басып шығару шарты ретінде Коэн «Гитлерге гүлдер» басылымынан кейін қалған көңіл көшіруінен аулақ болу үшін мұқаба мен сыртқы жапсырманың дизайнын өз бақылауында ұстауды талап етті. Сонымен қатар ол сыншылардың пікірлерін жақтауында келтірмеуді талап етті. Коэн түпнұсқа қолжазбаның көшірмесін желге шашып жоғалтқанда, басып шығару қиынға түсті. Ол Нью-Йорк агенті тағы бір көшірме жібергеннен кейін түзетулерді жалғастыра алды. Басылымға дейінгі тапсырыстар 3100 дананы құрады, бұл күтілгеннен көп болды. Басылымға дейін Отто Премингер, Улу Гросбард, Александр Коэн және MCA Group сияқты бірнеше кинопродюсерлер кітапқа қызығушылық танытты. МакКлелланд Канадада цензура мәселесі болатынын түсінді және алдын ала жарнама беру арқылы соққыны жұмсартуға тырысты. Алайда, алдын ала көшірмелерді оқығандардың пікірлері оның пайдалануы үшін тым жағымсыз болды. Кітаптың жарық көруіне бір ай қалғанда, салтанатты түскі ас ұйымдастырылды, онда Канаданың өнер әлемінің шамамен 400 өкілі болды. Плакаттарда Коэн жағасы тік, жакет киген күйде бейнеленді, мұндай қарапайым образ күтілетін дау-дамалды азайтуға көмектеседі деп үміттенілді. 1964 жылдан бастап Коэннің еңбектерін жинауды бастаған Торонто университеті Коэнге түпнұсқа қолжазба үшін 6000 доллар төледі. Алғашқы басылым «Viking» баспасымен басылып, «McClelland & Stewart» бауланды. Онда комикс кітаптарының тіркемелері, Чарльз Осьтің жарнамасы, Гавин мен құдайлардың радио транскрипциясы және грек-ағылшын сөздігі сияқты келешек басылымдарда жоқ типографиялық қосымшалар болды. Кітап 1966 жылдың 28 сәуірінде ресми түрде жарық көрді. «Simpson’s» және «W. H. Smith» кітапты сатудан бас тартқандықтан таралымы шектелді, бұл туралы МакКлелланд «W. H. Smith» өкілдеріне «порнографияға қызығушылық танытқан адамдардың көпшілігі Коэннің мақсатын немесе оның жетістіктерін түсінбейді» деп уәде бергеніне қарамастан болды. 6,50 долларлық баға сатуды да бәсеңдетті. Коэн оны тым жоғары деп санады, бірақ МакКлелланд оның басып шығару және насихаттау шығындарын өтеу үшін қажет екенін түсіндірді. Ол Коэнды «өзін көрсетуге» «қарсылық танытқандығы» үшін айыптады және оны көбірек теле- және радиосұхбаттарға қатысуға шақырды.

In March 1965, Cohen told Jack McClelland, president of Canadian publishing house McClelland and Stewart, that he would finish the novel in a month. He stated that it would be a success if it escaped the censors, and asked for a cash advance, as he was in need of money. When he completed it three weeks later, he declared that he had "written the Bhagavad Gita of 1965". He claimed he had figured out how to "write a novel in three weeks", and that he would manage four more in 1965. Cohen pondered a number of titles for the book. On two different drafts were the titles Beautiful Losers / A Pop Novel and Plastic Birchbark / A Treatment of the World, and notes and letters show him listing many other possible titles. Viking put the difficult book through eight readings before deciding to publish it. Cohen responded to the book's acceptance with a parodic six page letter anticipating the response of offended Canadian critics. As a condition of the book's publication, Cohen insisted on having control over the cover and jacket copy, so as to avoid the disappointment he had had with the publication of Flowers for Hitler. Further, he insisted on no quotations from critics on the jacket. Publication was somewhat complicated when Cohen lost a carbon copy of the original manuscript to the wind. He was able to continue with revisions after having his New York agent send him another carbon copy. The pre publication orders of 3,100 copies were more than expected. Before publication, a number of film producers were eyeing the book, such as Otto Preminger, Ulu Grosbard, Alexander Cohen and the MCA Group. McClelland realized that censorship would be a problem in Canada, and tried to soften the blow with advance publicity via advance copies. The responses from the readers of the advance copies were too negative for him to use, however. A gala lunch was thrown a month in advance of the book's release, and about four hundred of the top names in the Canadian arts world appeared there. Posters had Cohen in a turtleneck and jacket in the hopes that such a sober pose would offset the anticipated scandal. The University of Toronto, which had started collecting Cohen's papers starting in 1964, paid Cohen $6,000 for the original manuscript. The first printing was printed by Viking and bound by McClelland & Stewart. It included typographical extras not included in future editions, such as comic book captions, a Charles Axis advertisement, a radio transcript of Gavin and the Goddesses, and a Greek English phrase book. The book was officially published on 28 April 1966. Distribution was restricted, with Simpson's and W. H. Smith refusing to carry the book, despite McClelland's reassurances to W. H. Smith that "most of the people interested in pornography would not begin to understand either Cohen's purpose or his accomplishment". The $6.50 cover price dampened sales as well. Cohen thought it too high, but McClelland explained it was necessary to offset the publication costs and extensive promotion. He accused Cohen of being "unwilling to put [him]self out" in the way of promotion, and urged him to do more television and radio interviews.

Стиль

"Күлкілі жеңілгендер" романы түзу, байланысты тәртіппен жазылмаған. Маңызды көріністер қайталануы мүмкін, және оқырман іздейтін нақты уақыт желісі жоқ.

Қабылдау

Бастапқы сатылымдар нашар болды. Ол АҚШ-та Канадаға қарағанда жақсы сатылды, бірақ Коэн әнші-күйші ретінде сәттілікке жеткенге дейін айтарлықтай сатылым көрсетпеді. Роман сыншылардың назарын аударды және көптеген пікірталас тудырды. Сынаушы Роберт Фулфорд «Көрікті жеңілгендер» кітабын «Канадада жазылған ең жағымсыз кітап» деп атады, сонымен қатар оны «маңызды сәтсіздік» деп бағалады. Ол сондай-ақ, бұл «жылдың ең қызықты канад кітабы» болуы мүмкін екенін айтты. Бірнеше күннен кейін ол Торонтодағы бір кітап дүкенінің кітап жарыққа шыққаннан кейін сегіз күн өткен соң жиырма бес данасының бірін де сата алмағанын хабарлады. Сыншылар табуларды бұзуға қарағанда, жалпы жұртшылыққа қарағанда аз нәрсеге таң қалды. Олар романның аллюзиялар мен бейнелеудің күрделілігіне, сондай-ақ оның түсініксіздігі мен анықталмағандығына байланысты оқырманға қоятын талаптарына қарсы болды. «Көрікті жеңілгендер» канонды бұзу үшін постмодернистік канад әдебиетінің келесі буынын күтті. 1966 жылы CBC «Көрікті жеңілгендер» кітабын «Канадада жарық көрген ең радикалды және ерекше туындылардың бірі» деп атады және «Бостон Глоб» газетінің сыншысының бұл туындыны Джеймс Джойстың туындыларымен салыстырған пікірін келтірді. Бірақ олар бұрын айтылған Роберт Фулфордтың жағымсыз пікірінен де үзінді берді. 1967 жылы Десмонд Пейси «Көрікті жеңілгендер» романын «қазіргі уақытта жазылған ең күрделі, білімді және қызықты канад романы» деп сипаттады. 1970 жылы Майкл Ондаатье Коэн туралы монографиясында оны «өзі оқыған ең жарқын, қызықты және батыл заманауи роман» деп атады. 1990 жылға қарай «Көрікті жеңілгендер» он бір тілге аударылды, Коэннің екі романының сатылымы бір миллионнан асты; 2007 жылға қарай «Көрікті жеңілгендер» үш миллионнан астам дана сатылды.

Мұра

"Күлкілі жеңілгендер" канада әдебиетінің канонына енді және канадалық көркем әдебиетке постмодернизмді әкелгені үшін зор құрметке ие болды. "Құдай тірі. Magic is afoot" деген өлеңді Баффи Сент-Мари әнге айналдырып, алғаш рет 1969 жылғы "Illuminations" альбомында жариялады; осы әнді Крис Тил 2021 жылғы "Laysongs" альбомында қайта орындады. "Күлкілі жеңілгендер" ағылшын тобы The Wonderstuff-тың "Let's Be Other People" әніне шабыт берді, ол "Hup" альбомында жарық көрді. "Күлкілі жеңілгендерден" алынған үзінді "Жас балалар" телесериалымен байланысты "Нилдің өлілер кітабында" қолданылды, ол 6-тараудың басым бөлігін құрайды.