Кіріспе
1965 жылы АҚШ-тағы афроамерикалықтардың кедейлігі туралы баяндама. "The Negro Family: The Case For National Action" баяндамасы, көбінесе Мойнихен баяндамасы деп аталады, 1965 жылы афроамерикалықтардың кедейлігі туралы жазылған. Бұл баяндаманы президент Линдон Джонсонның Еңбек жөніндегі хатшысының орынбасары болған, кейін АҚШ сенаторы болған америкалық ғалым Дэниел Патрик Мойнихен жазған. Мойнихен афроамерикалық жалғыз аналар отбасыларының көбеюіне жұмыс орындарының жетіспеушілігі емес, гетто мәдениетіндегі құлдық дәуірінен бастау алатын және Джим Кроу заңдарымен американдық Оңтүстікте жалғасқан дискриминацияның салдарынан туындаған деструктивті фактор себеп болғанын айтты. Афроамерикалық әлеуметтанушы Э. Франклин Фрейзер бұл идеяны 1930 жылдары ұсынған, бірақ Мойнихен кедейліктің себептері туралы қалыптасқан әлеуметтік ғылымдағы көзқарастарға қарсы шыққан алғашқы академиктердің бірі саналды. Кейін ол былай деп жазды: "Жұмыс АҚШ Еңбек министрлігінде, ең дәстүрлі жағдайда басталды, мақсаты – "әркім білетін" мәліметтерді статистикалық тұрғыдан нақтылау: экономикалық жағдайлар әлеуметтік жағдайларды анықтайды. Бірақ, шындығында, бәрі білетін нәрселердің дұрыс емес екені анықталды". Баяндамада жалғыз аналар басқаратын отбасылардың көп болуы афроамерикалықтардың экономикалық және саяси теңдікке жетуіне үлкен тосқауыл болады деген қорытынды жасалды. Мойнихен баяндамасы жарық көрген кезде либералдық қауым өкілдері тарапынан сынға ұшырады, ал оның қорытындылары бүгінгі күнге дейін даулы болып қалып отыр.
The Negro Family: The Case For National Action, commonly known as the Moynihan Report, was a 1965 report on black poverty in the United States written by Daniel Patrick Moynihan, an American scholar serving as Assistant Secretary of Labor under President Lyndon B. Johnson and later to become a US Senator. Moynihan argued that the rise in black single mother families was caused not by a lack of jobs, but by a destructive vein in ghetto culture, which could be traced to slavery times and continued discrimination in the American South under Jim Crow. Black sociologist E. Franklin Frazier had introduced that idea in the 1930s, but Moynihan was considered one of the first academicians to defy conventional social science wisdom about the structure of poverty. As he wrote later, "The work began in the most orthodox setting, the US Department of Labor, to establish at some level of statistical conciseness what 'everyone knew': that economic conditions determine social conditions. Whereupon, it turned out that what everyone knew was evidently not so." The report concluded that the high rate of families headed by single mothers would greatly hinder progress of blacks toward economic and political equality. The Moynihan Report was criticized by liberals at the time of publication, and its conclusions remain controversial.
Өмірбаян
"Негр отбасы: ұлттық шаралар қажеттігі" кітабын жазғанда Мойнхен АҚШ Еңбек министрлігінде саяси тағайындама бойынша жұмыс істеді. Ол Джонсон әкімшілігінің кедейлікпен күресінде саясатты әзірлеуге көмектесу үшін жұмысқа алынды. Қара нәсілділердің кедейлігіне қатысты статистиканы талдау барысында Мойнхен ерекше бір жағдайды байқады: қара нәсілді ерлердің жұмыссыздық деңгейі мен әлеуметтік жәрдемақы алу көрсеткіштері, бұрынғыдай бірдей үрдісте дамымай, 1962 жылдан бастап "Мойнхеннің қайшысы" деп аталатын тәрізде ажыраса бастады. Мойнхен 1965 жылы баяндамасын жариялағанда, қара нәсілділер арасында некесіз туу көрсеткіші 25 пайызды құрады, бұл ақ нәсілділерге қарағанда едәуір жоғары еді.
Мазмұны
Өзінің баяндамасының кіріспесінде Мойньян "американдық қоғамдағы афроамерикандықтар мен көптеген басқа топтар арасындағы айырмашылық кеңейіп келеді" деді. Ол сондай-ақ, афроамерикандықтардың ең төменгі табысты топтарындағы отбасы құрылымының күйреуі афроамерикандықтар мен басқа топтардың мүмкіндіктері арасындағы айырмашылықты сақтап қалады және басқа этникалық топтарға артықшылық береді деп мәлімдеді. Ол афроамерикандықтар азаматтық құқықтар заңнамасы арқылы жеңіске жеткеніне қарамастан, қоғамдағы нәсілшілдік пен кемсітушілік әлі де бар екенін мойындады. 30 жылдан астам уақыт өткен соң С. Крейг Уоткинс Мойньянның қорытындыларын былай сипаттады: Representing: Hip Hop Culture and the Production of Black Cinema (1998): Есепте афроамерикандық қауымдастықтағы отбасылық өмірдің құрылымы "ақтардың көмегінсіз өзін-өзі жалғастыруға қабілетті патологиялық түйін" деп бағаланды және "афроамерикандық қоғамның нашарлауының түпкі себебі – афроамерикандық отбасының нашарлауы. Бұл қазіргі афроамерикандық қауымның әлсіздігінің басты факторы". Сонымен қатар, есепте афроамерикандық мәдениеттегі аналық билік құрылымы афроамерикандық ерлердің авторитет ретінде қалыптасуына кедерілді делінген. Афроамерикандық отбасылық өмірге қатысты осы көзқарас 20-ғасырдың соңында афроамерикандық қалалық өмірдің әлеуметтік және экономикалық құлдырауын түсіну үшін кең таралған, тіпті басым парадигмаға айналды.
The report concluded that the structure of family life in the black community constituted a 'tangle of pathology capable of perpetuating itself without assistance from the white world,' and that 'at the heart of the deterioration of the fabric of Negro society is the deterioration of the Negro family. It is the fundamental source of the weakness of the Negro community at the present time.' Also, the report argued that the matriarchal structure of black culture weakened the ability of black men to function as authority figures. That particular notion of black familial life has become a widespread, if not dominant, paradigm for comprehending the social and economic disintegration of late 20th century black urban life.
Ықпал
Мойньен баяндамасы қызу пікірталас тудырды және ұзақ мерзімді, маңызды әсер етті. Линдон Джонсонға жазған хатында Мойнхен жұмысқа қол жеткізу мүмкіндігі мен отбасын материалдық тұрғыдан қолдау көрсету құралдары болмаса, қара нәсілді ерлер күйеулік және әкелік міндеттерінен жүйелі түрде шеттетіледіні айтты, бұл қара қоғамда ажырасу, балаларын тастау және заңсыз туу көрсеткіштерінің күрт өсуіне (бұл үрдіс 1960 жылдардың ортасында-ақ басталған) және әйелдер басқаратын үй шаруашылықтарының санының артуына алып келеді. Мойнхен қара қоғам үшін жұмыс орындарын ұйымдастыру, кәсіптік оқыту және білім беру бағдарламаларын қолдау туралы бірден ұсыныс жасады. XXI ғасырдың заманауи ғалымдары, соның ішінде Дуглас Масси, бұл баяндаманың кедейлікке қарсы күрес стратегиясының қалыптасуына зор үлес қосканын санайды. 2009 жылы тарихшы Сэм Таненхаус Мойнхеннің «Жаңа солшылдармен» баяндама бойынша болған дауларының Ұлы қоғам либерализмінің оң және сол жақтан саяси оппозицияға тап болғанын көрсеткенін жазды.
Қабылдау және одан кейінгі талқылау
Басылымға шыққаннан бері, бұл есеп қара және азаматтық құқықтар қозғалысының лидерлері тарапынан ақтардың жоғарыдан қараушылығы, мәдени шайқастығы немесе расизмнің көрінісі ретінде қатаң сынға ұшырады. NAACP және басқа да азаматтық құқықтарды қорғаушы ұйымдар, сондай-ақ Джесси Джексон және Ал Шарптон сияқты лидерлер әр түрлі уақытта бұл есепті айыптады немесе жоққа шығарды. Сыншылар Мойнхинды қара нәсілді отбасы және қара нәсілді еркектер туралы стереотиптерге сүйенгендігі үшін, қаралардың академиялық үлгерімі нашар екенін ұғындырғандығы үшін, қылмыс пен ауруды қара нәсілді қауымдастықта кең таралған құбылыс ретінде бейнелегендігі үшін және стандартталған тесттердегі мәдени шайқастық пен расизм қаралардың мектептегі үлгерімінің төмен болуына әсер еткенін мойындамағандығы үшін айыптады. Есеп азаматтық құқықтарды ұлттық күн тәртібінен шығарып тастау қаупін тудырды, "қаралардың өздерінің қиындықтары үшін кінәлі екенін айтатын саясатпен толтырылатын орын қалдырады" деп сынға алынды. Ғалым Родерик Фергюсон өзінің "Қаралардағы ауытқулар" атты кітабында Мойнхиан есебінің әсерін зерттеп, қара ұлтшылдары мемлекет қара нәсілді еркектерге ерлік қасиеттерін сыйлау туралы есептің ұсынысымен келіспесе де, еркектердің патриарх рөлін қайтаруы керек екеніне келіскенін атап өтті. Фергюсон Мойнхиан есебі азшылық қауымдастықтары және қара қауымдастықтағы ұлтшылдық сезімдер туралы гегемониялық дискурстарды тудырды деп мәлімдеді. Фергюсон өзінің "Түсті квирлерге қатысты сын" еңбегін құру үшін Мойнхиан есебінің дискурсын пайдаланады, бұл жұмыс ұлттық дискурсқа қарсы тұруға тырысады, сонымен қатар коалиция құру арқылы қанаушылықтың бір мезгілде болатынын мойындайды. Африка-американдық либертариандық экономист және жазушы Уолтер Э. Уильямс есептің қорытындыларын жоғары бағалады. Ол сондай-ақ: "Көптеген қара нәсілді адамдарға қиындық тудыратын басты мәселелердің шешімі саяси аренада, әсіресе Вашингтонда немесе штаттық астаналарда табылмайды" деді. 2015 жылы Соуэлл уақыт Мойнхианның афроамерикандық кедейліктің расизмнің салдары емес, жалғызбасты ата-аналар отбасының салдары екенін айтқан негізгі идеясын дұрыс екенін көрсеткенін айтты: "Ескеретін бір маңызды факт - 1994 жылдан бері қара нәсілді үйленген жұбайлар арасындағы кедейлік деңгейі әр жыл сайын бір санды құрайды". Саяси комментатор Хизер Мак Дональд 2008 жылы National Review журналында: "Тұрғысынан келген барлық консерваторлар 1965 жылы қара нәсілді отбасының ыдырауы нәсілдік теңдікке қол жеткізуге қауіп төндіретінін ескерткен Даниэль Патрик Мойнхианның көрегендігін үнемі мақтайды. Олар Мойнхиан есебін жоққа шығарған либералдарды дұрыс айыптады" деп жазды. Социолог Стивен Штайнберг 2011 жылы Мойнхиан есебі "қаралардың азаттық қозғалысына кедергі келтіруі мүмкін болғандықтан" айыпталғанын айтты.
Жауапкершілікті басқа жаққа аударуға тырысу
Психолог Уильям Райан 1971 жылы жариялаған "Жәбірленушіні кінәлау" атты кітабында "жәбірленушіні кінәлау" терминін енгізді, бұл термин Мойнхен баяндамасын сынау мақсатымен пайдаланылды. Ол бұл кедейліктің себептерін әлеуметтік-экономикалық факторлардан ауыстырып, кедей адамдардың мінез-құлқы мен мәдени ерекшеліктеріне жатқызуға жасалған әрекет деп санайтын.
Феминисттік сын
Кейбір ғалымдар Мойньен есебі әлеуметтік мәселелерді "еркекке бағытталған" тұрғысынан қарастырады деп санайды, Мойньеннің және оған ұқсас зерттеулердің некеге қатысты негізгі рационалды себептерді ескермегенін, сондай-ақ әйелдердің тарихи түрде материалдық ресурстарға деген қажеттіліктен некеге тұрғанын мойындамағанын айтады. Мәдени дәстүрлер әйелдерді үйден тыс жұмыстардан шеттетуінің салдарынан лайықты жалақы төленбегендіктен, олар некеге тұруға мәжбүр болған. АҚШ-та 20-шы ғасырдың ортасы мен соңында әлеуметтік көмектің кеңеюімен әйелдер отбасы мен балалардың кедейлігін азайтуға арналған мемлекеттік ресурстарға қол жеткізу мүмкіндігі арта түсті. Әйелдер жұмыс орындарында да көбірек мүмкіндік алды. Осының нәтижесінде, ерлер жұмыс табуда қиындыққа тап болғанда, көбірек әйелдер өздерін асыра алатын болды.
Қарсы жауап
Мойнханды "көрнекті болжам жасаған" деп бағалаған Кен Аулетта 1982 жылы "Америкадағы кедейлік туралы, немесе кедейлердің отбасы құрылымының әлсіреуі туралы сөз қозғамай, төменгі топ туралы әңгімелеу мүмкін емес" деді. 1983 жылы Балтимор Сан және Нью-Йорк Таймс газеттері қара нәсілді отбасы туралы бірнеше мақала жариялады, ал 1985 жылы Newsweek журналында "Мойнихан: Мен сізге айтқанмын" деген мақала шықты. 1986 жылы CBS телеарнасы президент Джонсонның бұрынғы көмекшісі Билл Мойерстің жүргізуімен "The Vanishing Family" атты деректі фильмін көрсетті, ол Мойнихеннің тұжырымдамаларын растады. Сол кезде жалғыз аналардың туған балаларының саны ақ және испан тілді жұмысшы топтарында да артқан болатын. 2016 жылдың қараша айында АҚШ Халық санағы бюросының ағымдағы халықты зерттеуі 18 жасқа дейінгі балалардың 69 пайызы екі ата-анамен бірге өмір сүретінін көрсетті, бұл көрсеткіш 1960 жылы 88 пайызды құраған еді, ал бір ата-анамен бірге тұратын 18 жасқа дейінгі АҚШ балаларының үлесі 9 пайыздан (8 пайызы аналармен, 1 пайызы әкелермен) 27 пайызға дейін өсті (23 пайызы аналармен, 4 пайызы әкелермен).