Кіріспе

Шропширдегі қираған монастырь, Англия.

Хаугмонд абаттығы (/ˈhɔːmənd/ HORmənd) – Шрусбериден бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан қираған, ортағасырлық, Августин монастыры. Ол, шамасы, 12 ғасырдың басында құрылған және Арундел графтары болған Фиц Алан әулетімен, сондай-ақ олардың бай вассалдары мен одақтастарымен тығыз байланыста болған. Монастырь төрт ғасырының көп бөлігінде маңызды, сәтті және бай болды, алайда 1539 жылы таратылуына дейін кемшіліктердің белгілері пайда болды. Ғимараттар тозығына ұшырап, шіркеу көбінесе қирады, бірақ тұрғын үйлердің қалдықтары әсерлі күйде сақталған. Қазіргі таңда бұл орынды Англия мұрагерлері қорғап, жыл бойына жұртшылыққа ақысыз қол жетімді.

Ерте даму және растаулар

Уильям ФицАлан императрица тарапына шығып, 1138 жылдан бастап кем дегенде 1153 жылға дейін аймақтан қуылды. Дегенмен, ФицАлан болмағанда да сыйлықтар берілуін жалғастырды. Императрица Хогмондқа Шропширдегі Уолкотта жер және диірмен сыйлады. Жер сыйлығы, кем дегенде, 1141 жылғы жазда Оксфордта Матильда болған кезде берілді деп есептеледі, сол кезде ол азамат соғысында уақытша басымдыққа ие болды. Аббаттық үй осы құнды сыйлықтарға Стефанның келісімін алу үшін қадам жасады – Стефанның осы мүлікке берген рұқсаты кейінірек болды деп есептеді, бірақ бұл толығымен анық емес. 1153 жылы Англияға келген Нормандия герцогы Генрих, болашақ Генрих II, анасының сыйлықтарын растайтын жарғыға қол қоюға көндірілді. Анархия кезінде үш рет сыйлық беру стратегиясын Лиллешалл аббаттығы да қолданды. Ранульф азамат соғысына бірнеше Уэльс билеушілерін, бастапқыда Анжуліктер тарапынан әкелді. Бұл аббаттық үйге бірнеше Уэльс шіркеулерінің сыйлықтарын әкелді, соның ішінде Арвистлидегі Трефеглис және Кадуаладр ап Груффидд сыйлаған Нефин шіркеулері. 1155 жылы, Генрих II таққа отырғаннан кейін, оның қолдаушысы Уильям ФицАлан Шропширдегі иеліктерін қайтарып алды. Содан кейін Уильям Вроксетердегі шіркеуді Хогмондқа сыйлады. Бұл бөлік шіркеу болды – бірнеше канондармен қамтамасыз етілді, кірісті бөлісті, бірақ құрылымды колледж құрмады. ФицАлан абат Вроксетерде бес дін қызметкерін ұстап тұруды және бес канонды Сент-Эндрю, Сент-Джордж және Сент-Денис мерекелерін тойлауға жіберуді талап етті. Ол сондай-ақ Вроксетердегі канондар санын арттыратынын мәлімдеді, осылайша Вроксетер мен Хогмонд бірдей пайда көретін болады. Ол бұл "олардың толық монастыры болуы үшін" деп мәлімдеді, бұл шіркеуді колледжге айналдыру ниетін білдіреді, мүмкін отбасылық шіркеу ретінде. Егер оның ниеті осы болса, ол іске аспады. Айта кетерлігі, сыйлық Хогмондтың абысы Аббас де Хагмонға қатысты, бұл үйдің көлемі мен мәртебесінің өскенін көрсетеді. Аббаттық үйдің байлығы арта келе, шіркеу мен аббаттық үйді қайта жаңарту жұмыстары басталды. Келесі жиырма жылда ол негізінен ФицАландар мен олардың вассалдары, әсіресе Лестрандж отбасының қаржыландыруымен кеш римдік стилде салынды. Дегенмен, корольдік сыйлықтар да болды, соның ішінде Генрих II-нің ерте жарғысымен аббаттық үйдің маңындағы жерлер берілді. Бұл аббаттық үйдің Анжулік әулетімен тығыз саяси байланыста болғанын көрсетті. 1172 жылы Альурд папа Александр III-тен екі бұйрық алды, ол алғашқы сыйлықтарды растады, аббаттық үйге қосымша епархиялық мәртебе берді, соның ішінде кім қаласа, оны жерлеуге құқық берді және канондарға өздерінің абысын сайлау құқығын берді. Патша өзінің билігі кезінде, шамамен 1176 жылы Шрусбериде болған кезде, аббаттық үйге берілген сыйлықтар тізімін жаңартатын тағы да көптеген жарғыларды қосты.

Монастырь өмірі

Августин ережесі діни өмірдің көптеген түрлі стильдерін қабылдауға мүмкіндік берді. Хаугмонд, әрине, канондық тұрақты қауым болған, бірақ ережелердің нақты түсіндірілуі немесе оның қаншалықты жақсы сақталғаны туралы аз ғана белгілі. Жалпы алғанда, қаржылық жағдайы жақсы үйдің діни өмірі де жақсы болуы мүмкін, ал «ақ киім» деп аталатын киім, мүмкін, боялмаған жүннен жасалған. Канондардың барлығы діни қызметкер болғандықтан, олар батысқа қарай қосымша приходтық аймақтардағы шақыра алатын, бірақ осы қауымдар өмір сүруге мүмкіндік алғанда, зайырлы дін қызметкерлері тағайындалды. Айтон Нокиндегі шіркеудің абаттық бақылауда қалай дамығанын егжей-тегжейлі сипаттады. Алғашқы жылдары аббатхана жұмысына көмектесетін дінге жатпайтын бауырластар болды, бірақ олар 1190 жылдан кейін ешқашан аталмады. Алайда, ғимараттарда көптеген ақылы қызметкерлер мен қызметшілер болды. Тамақ пен киімге қатысты ережелер жылдар бойы өзгерді. Бастапқыда канониктерге киім-кешекке жыл сайын жәрдемақы берілді. 1315 жылы Личфилд епискобы Уолтер Лэнгтон бұл әрекетті тыйым салды, сондықтан аббат Ричард де Брок Чесвардин шіркеуінің және Нагингтон мен Гислендтің табыстарын киіммен қамтамасыз етуді ұйымдастыратын камеральянға бөлді. Хогмондтағы тамақтану әдеттегі монахтардағыдан гөрі әртүрлі және аз қатаң болған сияқты. 1280 жылы аббатханаға 147 қой мен жас бұзау берілді. Нефьюнда теңіз балықтарының оннан бір бөлігі алынды және аббатхананың Ди мен Севернде балық аулау орындары болды, бірақ балықтардың жаңадан жеткізілуі мүмкін емес сияқты. Честердің Ранулфтың үсынысы канондарға жыл сайын 6000 тұздалған селеуді сатып алуға мүмкіндік берді. Бұлар Честерден арнайы шарттармен сатып алынды. 12 ғасырда аббатханаға Хардвиктегі орманда аралардың жарты үйірін берді: балдың шомылдыру рәсімінен өткен Иоанн Крестительмен байланысы болғандықтан, балдың символикалық байланысы болған, бірақ балдың шомылдыру рәсімінен өткені мүмкін. 14 ғасырдың басында тамақтануды сол сияқты кірісті оған бөлу арқылы жақсартқан көрінеді. 1332 жылы Лонгнорлық Николай аббат реформалардың жалпы пакетінің бір бөлігі ретінде аббатхананың ас үйі туралы жарлық шығарды. Бұл Хунстантон мен Руйтон XI қалаларындағы шіркеулерден түскен түсімдерді Ди және Северн балық шаруашылығынан алынған ақшамен бірге ет пен балық сатып алуға бөлді. Лонгнор жаңа асханалар жасады: отын, ұн, бұршақ, ірімшік, сары май және қымыз жалпы есептен әлі де берілуі керек еді. Лонгнор сонымен қатар шошқа шаруашылығын ұйымдастырды: жыл сайын екі жүк ұн кондитерлік өнімдер үшін талап етілетін. Көп мөлшерде ет шынымен монахтардың диетасының бөлігіне қаншалықты енгені белгісіз, өйткені үй-жайда емхана да болған және ол азық-түлік қорын сіңіріп алған болуы керек. Асхана қызметкеріне жылына төрт рет абатқа есеп беру тапсырылды. Абатхананың астық қоймасында қажетті сыра мен нан өнімдерін жеткізу үшін жер астына қараушы жауапты болған. Абат абыстай бірге тамақтанатын. Ол қонақтарды үйде тегін тамақтандыра алатын. Ал үйден тыс жерде абат, үй басқарушысы және діни қызметкер өздері тамақтана алатын. Аббат Лонгнор аббатханада ауқымды бақ орнатқан, ал кейінгі ғасырларда онда көгершін үйі орнатылған, бұл етке арналған басқа да ыңғайлы көз болды. Көптеген деректердің болмауына қарамастан, аббатхананың суреттері сол кездегі қоғамның құндылықтарын түсінуге көмектеседі. ХІV ғасырда шіркеудің процессиялық кіреберісіндегі және кафедралық үйдің кіреберісіндегі аркалардың бұрын жайлы шахталарына бірқатар фигуралар оюланған. Қасиетті Петір мен Пауыл шіркеудің кіреберісінде, канониктер шіркеуге кіргенде, каноник сағаттарда пайдаланған. Бұл әулиелер папалықпен тығыз байланысты, содан кейін олардың әмірлері мен аббатшылығы өздерінің билігін алды. Капитул үйі үшін орденнің епонимі - Гиппоның Августині және аббатхананың қамқоршысы - Иоанн Евангелист анық таңдау болды. Қалған қасиеттілердің бәрі шейіт болу, қажылық немесе рухани күрестің үлгісі болды. Томас Бекет, Хогмондтың басты игіліктерінің бірі Генри II-нің бұйрығымен өлтірілген, ол шейіт болды, оның Кентербериядағы табыны ортағасырлық Англияның ең маңызды қажылық сапарының орталығы болды. Екатерина Александриялық, қыз-келіншекті шейіт ретінде бейнеленген, ол өзінің шейітлік дөңгелегімен, император Максенцийден кек алуда. Иоанн Креститель, аскетизммен тығыз байланысты және билікке шындықты айту, және Бекет үшін Библиялық үлгі, қозының және Agnus Dei туының символын ұстап тұр. Ол Маргарет Антиохиялықпен бірге, ол әйел аналогы ретінде, айдаһарды сүргілеп тұр. Үшінші қыз-келіншек шейіті, қасиетті Винифред, оның реликвиялары жақын жердегі Шрусбери аббаттығында сақталған, оның қудалаушысы Карадгок жерге батып бара жатыр. Оған қарсы тұрған, қасиетті Михаил Архангел, найза мен қалқанмен қаруланған, айдаһарды басып, шаншарлап тұр, ол Шайтанды бейнелейді.

Зияткерлік өмір

Аббатханада кітаптар жинағы жеткілікті көлемде болған болуы керек, өйткені 1518 жылы аббат Ричард Понтесбери кітапхананы жөндеу қажет деп шағымданған. Кішкентай кітаптардың біразы сақталып қалды: Білімді кітап; глоссацияланған Ізгі хабарлардың бір томы; француз теологы Петрус Коместордың бір еңбегі; Фуайлойдың Хью, тағы бір француз дін қызметкерінің бір еңбегі; Севильянның Исидордың "Сентенциялары" және Алкуиннің "Ақыл туралы" кітабы бар бір том. Ол бірнеше өлеңдерге өзін сипаттаумен қол қояды: "italic=no". Ол 1417 жылы Пасхада Лондонның шығысындағы Сент-Дунстан шіркеуіндегі тәртіпсіздіктерге қатысқандығы белгілі, онда оның жұмыс берушісі Ричард Ле Стрэндж, 7-ші барон Стрэндж (1381–1449) және оның серіктері сэр Джон Трасселлге шабуыл жасап, екінші рет бір адамды өлтірді. Бұрын Шропшир орта ағылшын тілінің үлгілері ретінде қарастырылған Одлейдің өлеңдері сол дәуірдің рухани мәселелеріне маңызды түсінік береді. Олардың көпшілігі христиан дінінің негіздері мен діни рәсімдерінің құндылығы туралы ойлар қамтиды. Мысалы, оның мессаны қорғауы күнделікті уайымдарымен анық байланысты. Өзінің түсіндіруін жалғастыра келе, ол Кантерберийлік Августин өмірінен мысал келтіреді. Тақырыптары, Lollardтарға қарсы бағытталған, аргументтеу және түсіндіру стратегиялары оның замандасы Джон Мирктің, жақын маңдағы Лиллешоллдың канонының еңбегін еске түсіреді. Мирк сияқты Одлей де ішкі сын, тіпті өткір болса да, еретикалық қарсылық арасындағы айырмашылықты жақсы сезінеді. Ол адал дін қызметкерлерінің еңбегі мен дүниелік дінбасылардың мінез-құлқы арасында нақты шекара салды. Оның құдайлық қызметке деген құрметке ерекше мән беруі 1417 жылғы оқиғаларға жауапкершілік сезімінен туындауы мүмкін. Кейде ол өзекті мәселелерге қатысты пікір білдіреді, мысалы Генрих V-нің Валуалық Екатеринаға жасаған ұсынысы туралы немесе Генрих VI-ның мұрагерлігіне қатысты өлеңінде. 15 ғасырда аббат Оксфордтағы Августин оқу үйін ұстауға үлес қосты, кейін ол Сент-Мэри колледжіне айналды. Ол жобаға қаржы жинауды Олдгейттегі Қасиетті Үштік монастырі ұйымдастырған көрінеді, өйткені ол сәтсіздікке ұшыраған жағдайда Хогмондқа 40 фунт стерлинг қайтаруға міндеттенді. Алайда, Хогмонд, аймақтағы басқа Августин үйлері сияқты, ғылыми еңбектерімен танымал болған жоқ. Академиялық беделге қол жеткізген жалғыз Хогмонд каноны - Джон Лудлоу, ол Сент-Мэридің ғалымы болды және оны 1453 және 1453 жылдары студенттік оқу орнының басшысы ретінде басқарды: ол 1464 жылы Хогмондтың абысы болды. Аббатхана университетте кем дегенде бір каноникті ұстауы керек еді, бірақ оны орындамағандығы үшін 1511 жылы августиндіктердің жалпы жиналысы 20 шиллинг айыппұл салды.

Қиындықтар мен терiс пайдалану

Аббатханаға жергілікті билеуші, Личфилд епискобының каноникалық сапарлары жүргізілді. Олар әсіресе 14 ғасырдың басында ынталы болды және әкімшілік және рухани кемшіліктерді сынады. Мысалы, жалдамалы ақы төлеушілер мен ондықтарды жинағандарға жалғыз саяхаттамауға, ал аббатханадан алыс тұратын канондарды қайта шақыруға бұйрық берілді. 1354 жылы канондар аң аулауға құштарлығы үшін сыналыпты. Дегенмен, аббатхана тарихының көп бөлігінде сын-ескертпелер аза болды және жиі кездеспеді, сондықтан монахтардың тәртібі көбінесе жақсы болды деуге болады. 19 қыркүйекте тапсыру туралы келісім жасалды. 16 қазанға дейін абат Томас Корвезер, преор Джон Колфокс және тоғыз канон оған қол қойып, Генри VIII-ді Англия шіркеуінің жер бетіндегі жоғары билігі деп мойындады. Олардың әрқайсысы жомарт зейнетақы алды: абат жылына 40 фунт стерлинг, преор 8 фунт стерлинг, ал канондар 5 фунт 6 шиллинг 8 пенни немесе 6 фунттан алды. Екі канон қол қоймады, Уильям Рольф 7 фунт стерлинг зейнетақы алды, ал Ричард Дуун 40 шиллинг алды. 1540 жылы аббатхананың жері діни консерватор, Стаффордширдегі Пиллатон Холлдан шыққан сэр Эдвард Литтлтонға сатылды. Екі жылдан кейін Литтлтон оны 1547 жылы Лондонның Лорд-мэрі болған протестант сэр Роуленд Хиллге сатты, ол көп ұзамай Хаугмондты Баркер отбасына сатты. Осы кезеңде абат залы мен іргелес бөлмелер жеке тұрғын үйге айналдырылды, бірақ шіркеу мен жатақхана құрылыс материалы үшін тоналыпты. Кіші монастырьдің айналасындағы кейбір ғимараттар жеке тұрғын үй ретінде сақталды, ал Кіші монастырь ағылшын азаматтық соғысына дейін ресми баққа айналды. Азамат соғысы кезінде өрт шығып, ол байлардың қолынан шығып, шаруашылыққа берілді. 1933 жылы қираған үйлердің күзетуіне Жұмыс кеңсесі алғанда, бұрынғы абат асханасының орнында шағын коттедж тұрды. Бұл жер 1907 жылы Уильям Генри Сент-Джон Хоуп пен Гарольд Брэкспирдің басшылығымен қазылып, олардың зерттеулері «The Archaeological Journal» журналында жарияланды. 1975-1979 жылдар аралығында Джеффри Уэсттің жетекшілігімен Қоршаған орта департаменті үшін монастырьдің солтүстік бөлігінде, оңтүстік трансепті мен аббат шіркеуінің хорының оңтүстік бөлігінде қазба жұмыстары жүргізілді, мақсаты монастырьдің жоспарын қалпына келтіру және 1907 жылғы қазбада анықталған ертедегі шіркеуді қайта қарау болды. 2002 жылы «English Heritage» компаниясы жер өңдеу жұмыстарын жан-жақты зерттеді. Бүгінде «Англия мұрасы» қоры бұл жерді күзетіп отыр. Бұл жерде кішкентай мұражай мен дүкен болған, бірақ ол 2017 жылы жабылды. Қазір бұл жерге кіру тегін және жыл бойы ашық. 2023 жылы бұрынғы билет кассасы мен мұражай «English Heritage» қорымен жаңартылып, кішкентай көрме алаңы мен нұсқаулықтар сататын ақпараттық орталық ретінде қайта ашылды. Қазір бұл жерде «Англия мұрасы» қорының ерікті қызметкерлері жұмыс істейді.

Қазіргі күйреуі

Хогмонд аббаттығының ғимараттары, Лилшхоллдағыдай, цистерциандық сәулеттің ықпалын көрсетеді. Қақпа үйі мен шіркеу арасында қауым мен оның қонақтарына қызмет ететін басқа да ғимараттар болған болуы мүмкін, бірақ олар да тек сыртқы контурларын сақтап қалған. Орта ғасырларда жасалған жасанды ландшафттың қалдықтары солтүстікке қарай көрінеді. Мұнда ортағасырлық ерекшеліктерімен бірге су қоймасы және үш мүмкін балық шарабы табылады. Аббатқа кіретін есік оңтүстік жағында орналасқан, онда ең әсерлі қираған үйінділер сақталған. Келушілер аббаттың жеке бөлмесінің әсем безендірілген, бес қабырғалы терезесін көреді. Бұл өте кешкі кезеңге – шамамен 15 ғасырдың екінші жартысына жатады. Олар аббат аумағынан батыс қақпа арқылы әкелінген. Су астындағы жағында, ағынмен қамтамасыз етілген шлюз орналасқан. Астыңғы қабатқа баспалдақтар арқылы жоғарыдағы фраттерге және кішкентай монастырьдің батыс жағында орналасқан ас үйге өтуге болады. Ас үйдің батыс қабырғасындағы үлкен ошақтар әлі де айқын көрінеді. Жоғарғы қабатта орналасқан фраттер сақталмаған, бірақ кіреберісіне жақын негізгі монастырь қабырғасында тамақ ішу алдында канондардың рәсімдік жуу үшін арналған ванналары бар екі үлкен аркалы ниша орналасқан. Суды ванналарға қалай жеткізгені белгісіз, ал жуғыш ыдыстардың іздері жоғалған. Негізгі монастырь үлкен, төртбұрышты, ашық алаң болған, кішкентай монастырь сияқты аркадалы емес, аспанға ашық. Ол қауымның негізгі орталарына: асханаға, капеллаға, канондардың жатақханасына және шіркеуге кіруге мүмкіндік берген. Капелла ерекше сапалы. Капелла таратылғаннан кейін, батыс аркалары мен оңтүстік жағын қоспағанда, оның орнына басқа ғимарат салынған. Бұл бөлмеге аббаттың басқа бөлігінен әкелінген әсем өрнектелген ағаш төбе орнатылған. Ол әлі де өз орнында сақталған. Салон капелланың жанында болған, бірақ одан ештеңе қалмаған. Шіркеу – бұл ең көп қираған бөлік, көтерілген қабырғалары өте аз. Кішкентай монастырьден шіркеудің кемесіне апаратын жалғыз нормандық сәулеттің аркалы есігі, есіктің екі жағында Әулие Петр мен Әулие Павелдің мүсіндері бар жақсы жапырақты ою-өрнектерді көрсетеді. Бұл шіркеудің батыс жағының оңтүстік жағында орналасқан, бұл өзгертпеген қарапайым таңдау. Лилшхолл және оған ұқсас аббаттардың көпшілігінде трансепт пен жатақханаға жақын процессиялық есік болған, ал көптеген аббаттарда монахтар мен канондар үшін түнгі баспалдақтар болған. Хогмондта канондар барлық ауа райында, күндіз де, түнде де монастырьдан өтуге мәжбүр болған. Оңтүстік трансептіне жақын қазба жұмыстары кезінде табылған 12 ғасырдың басындағы шіркеудің іздері бар. Алайда, 12 ғасырдың соңындағы ғимараттың айқын крест тәрізді жоспары негізгі құрылымды құрайды. Табиғи шығысқа қарай жоғары көтерілу еңісі рухани көтерілудің символы ретінде пайдаланылған, баспалдақтар киелі үйден хорға, ал хордан ғибадатханаға және бас алтарьға дейін шамамен төрт метрге көтерілген. Шіркеудің ұзындығы шамамен 60 метр (шамамен 200 фут) болған – Лилшхоллдағыдай, оған ұқсас болған, және бастапқыда дәлізсіз болған. Алайда, 13 ғасырда солтүстік жағына дәліз және вестибюль қосылған. 15 ғасырда пресвитеридің солтүстік жағына капелла салынған: бұл 1480 жылы канондар Ле Стрэндж әнұранына қызмет еткен Әулие Анна капелласы болуы мүмкін. Канондардың жатақханасының қалдықтары аз. Бұл екі қабатты ғимарат болған, төменгі қабаты фраттер сияқты сақтауға және жылыту бөлмесіне арналған. 1459 жылғы Рихард Бернелл абаты мен канондар арасындағы келісім, приордың міндеттерін қамтиды, приордың бөлмелері жатақхананың астында, киіз үйден кіреберісімен, қонақ бөлмесімен және артында Лонгнор бағына кіру мүмкіндігімен болған. Олар бұрынғы приор Уильям Шрусберидің, сол кезде әлі де тірі болған, көп еңбек пен шығынмен жаңартылған және оның өлімінен кейін ғана оның ізбасарларына берілуі тиіс болған. Жатақхананың оңтүстік жағында reredorter, жалпы жуу және дәретхана блогына апаратын есік болған. Құрылыс жойылғанмен, әлі де сумен қамтамасыз етілген ұзын тас дренаж бар.