Кіріспе
Жапонияда керамика дамуына дейінгі адам қоныстану кезеңі. Жапон палеолит кезеңі (旧石器時代) – керамиканың дамуына дейінгі, әдетте б.з.д. 10 000 жылдан бұрынғы адам қоныстану кезеңі. Бұл кезеңнің басталу мерзімі шамамен б.з.д. 40 000 жыл деп есептеледі; алайда, б.з.д. 35 000 жылдан бұрынғы адамның болуы туралы мәліметтер күмәнді, архипелагта б.з.д. 35 000 жылға дейін адам болғанын растайтын заттардың нақтылығы даулы. Бұл кезең мезолиттік Жомон кезеңінің басына дейін, яғни шамамен б.з.д. 14 000 жылға дейін созылған. Ең көне адам сүйектері Шидзуока префектурасындағы Хамаматсу қаласында табылған, радиокөміртектік талдау бойынша олардың жасы шамамен 18 000–14 000 жылға жетеді.
The Japanese Paleolithic period (旧石器時代) is the period of human inhabitation in Japan predating the development of pottery, generally before 10,000 BC. The starting dates commonly given to this period are from around 40,000 BC; although any date of human presence before 35,000 BC is controversial, with artifacts supporting a pre 35,000 BC human presence on the archipelago being of questionable authenticity. The period extended to the beginning of the Mesolithic Jōmon period, or around 14,000 BC. The earliest human bones were discovered in the city of Hamamatsu in Shizuoka Prefecture, which were determined by radiocarbon dating to date to around 18,000–14,000 years ago.
Палеолит кезеңінің археологиясы
Жапонияда палеолит кезеңін зерттеу өте жақында ғана басталды: алғашқы палеолиттік орын 1946 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ғана табылды. Дегенмен, Австралияда одан да көне тас құралдар табылған. Бұл құралдар шамамен б.з.д. 30 000 жылға жатады, ал әлемнің қалған бөлігінде осындай технология неолит дәуірінің басталуымен байланысты, ол шамамен б.з.д. 10 000 жылға дейін созылған. Жапонияда мұндай құралдар осы деңгейде ерте пайда болу себебі белгісіз. Осы ерекшелігіне байланысты, Жапониядағы палеолит кезеңі тас технологиясына негізделген палеолиттің дәстүрлі анықтамасына (ұрып жасалған тас құралдар) толық сәйкес келмейді. Жапон палеолиттік құралдары мезолиттік және неолиттік белгілерді б.з.д. 30 000 жылдан бастап көрсетеді. Бұл кезеңнің көп бөлігінде Жапония теңіз деңгейінің төмендеуіне байланысты Азия құрлығымен құрлық көпірлері арқылы байланысты болды. Шмидт пен Сегучидің «Жомон мәдениеті және Жапон архипелагының халқы» еңбегінде айтылғандай, тарихқа дейінгі Жомон халқы Сібірдің палеолиттік халқынан шыққан (Алтай таулары аймағында). Басқа ғалымдар Жомон мен палеолит және қола дәуірінің түрлі сибирліктері арасындағы ұқсастықтарды атап көрсетеді. Ежелгі Жапонияға бірнеше толқындарда көші-қон болған болуы мүмкін. Мицуру Сакитанидің пікірінше, Жомон халқы екі ерекше этникалық топтың қосындысы болды: 30 000 жылдан бері Жапонияда болған көне топ (Y хромосомасы D1a тасымалдаушылары) және шамамен 13 000 жыл бұрын Жапонияға келген жаңа топ (Y хромосомасы C1a тасымалдаушылары) (Жомон). Бүгінгі күнгі популяциялардың генетикалық талдауы нақты емес және Жапонияның ең алғашқы халқы мен кейінірек келгендердің арасындағы генетикалық араласудың айтарлықтай деңгейін көрсетеді (Кавалли Сфорца). Қазіргі жапондықтардың шамамен 10% Жомон тегіне ие деп есептеледі. Жомон халқының өте әртүрлі болғаны анықталды. Одай Ямамото I орындағы Жомон үлгілері Хоккайдоның Жомон үлгілерінен және географиялық жағынан жақын шығыс Хонсюдан ерекшеленеді. Одай Ямамото Жомоны C1a1-ге ие екені анықталды және генетикалық жағынан көне және қазіргі Солтүстік-Шығыс Азиялық топтарға жақын, бірақ Икавазу немесе Урава Жомоны сияқты басқа Жомон үлгілерінен өзгеше. Сол сияқты, Югора үңгіріндегі Нагано Жомоны қазіргі Шығыс Азиялықтармен тығыз байланысты, бірақ Хоккайдо Жомонының тікелей ұрпағы – Айну халқынан генетикалық жағынан ерекшеленеді. 2020 жылы Кембридж университетінің баспасында жарияланған бір зерттеу Жомон халқының гетерогенді болғанын және көптеген Жомон топтарының ежелгі «Алтайға ұқсас» халықтың ұрпағы болғанын көрсетті (қазіргі Тунгус тілдерінде сөйлейтін Ороқендерге жақын). Бұл «Алтайға ұқсас» халық шамамен б.з.д. 6000 жылы Солтүстік-Шығыс Азиядан көшіп келді және басқа тайпалармен бірге өмір сүрді немесе олармен араласты, содан кейін Яой халқымен ығыстырылды. C1a1 және C2 шамамен б.з.д. 6000 жылы Солтүстік-Шығыс Азиядан Жомон дәуірі архипелагына келген және Одай Ямамото I орындағы сияқты ерте керамикалық мәдениеттермен сипатталатын бастапқы Жомон мәдениетін әкелген «Тунгусқа ұқсас халықтармен» байланысты. 2021 жылы Nature журналында жарияланған тағы бір зерттеу лингвистикалық, археологиялық және генетикалық дәлелдерді біріктіре отырып, Трансеуразиялық немесе «Алтай» халқының Қытайдың солтүстік-шығысындағы Батыс Ляо алабында пайда болғанын және тары егілгенін көрсетті. Зерттеу нәтижесінде бұл халық Корея арқылы Жапонияға таралып, өздерінің ауыл шаруашылығы тәжірибесін алып келді және Жомоннан Яой халқына генетикалық өзгеріске, сондай-ақ жапон тіліне көшуге себеп болды.