Кіріспе

Ежелгі автордың қолжазбасындағы түсініктеме түрі – Scholia (: scholium немесе scholion, грекше σχόλιον сөзінен, "түсініктеме", "жайлау") – грамматикалық, сындық немесе түсіндірме түсініктемелер, бастапқы немесе бұрынғы түсініктемелерден алынған, ежелгі авторлардың қолжазбаларының шетіне, глосса түрінде жазылған. Схолия жазушы адам – схолист. Бұл сөздің ең ерте кездескен қолданылуы б.з.д. I ғасырына дейін жетеді.

Тарих

Көне шәкірттер – көне әлемнің көптеген жайттары, әсіресе көне әдебиет тарихы туралы маңызды ақпарат көзі болып табылады. Ең ертедегі шәкірттер, көбінесе авторсыз, б.з.д. V немесе IV ғасырға жатады (мысалы, "Илиадаға" кішігірім шәкірттер). Шәкірттерді құрастыру практикасы кейінгі Византия дәуіріне дейін жалғасты, оның көрнекті мысалдары – 12-ғасырда архиепископ Евстафийдің Гомерге арналған ауқымды түсіндірмелері және 14-ғасырда Томас Магистр, Деметрий Триклиний және Мануэль Мошопулостың recentiora scholia. Шәкірттерді қолжазбаны көшірушілер мен иелері бір-бірінен кейін өзгертіп отырды, ал кейбір жағдайларда олардың көлемі соншалықты ұлғайды ki, маргиналада оларға орын қалмады, сондықтан оларды жеке жұмыс етіп жасау қажет болды. Бастапқыда олар бір ғана түсіндірмеден алынды, ал кейін бірнеше түсіндірмеден. Бұл лемманың қайталануымен ("негізгі сөз") немесе әртүрлі түсіндірмелерді енгізу үшін "немесе осылай", "басқаша", "кейбір деректер бойынша" сияқты тіркестерді қолдану арқылы, немесе әртүрлі көздерді тікелей сілтемелеп көрсету арқылы білдіріледі.

Грек тілінде

Ең маңыздылары – Гомердің "Илиада" кітабына жасалған түсіндірмелер, әсіресе Виллойсонның 1781 жылы Венециядағы Biblioteca Marciana кітапханасында (кейінірек Venetus A, Гомертану туралы) тапқан 10 ғасырлық қолжазбаларда кездесетіндері. Бұл түсіндірмелер Аристорх пен оның мектебіне негізделген. Гесиод, Пиндар, Софокл, Аристофан және Аполлоний Родийға жасалған түсіндірмелер де өте маңызды.

Латын тілі

Латын тілінде ең маңыздылары – Вергилийге Сервийдің, Горацийге Акро мен Порфирийдің, ал Теренцийге Донаттың жазған еңбектері. Сонымен қатар, Ювеналға жазылған, жақсы қолжазба P-ге тіркелген түсіндірмелер де қызығушылық тудырады; Стацийге де түсіндірмелер бар, олар әсіресе Лактанций Плацид есімімен байланысты.

Ежелгі түсіндірмелердің тізімі

Кейбір ежелгі ғалымдардың еңбектері сапасы мен маңыздылығы тұрғысынан "комментарийлер" деп аталуға лайық. "Scholia" мен "комментарийлер" арасын ажырату үшін көбінесе коммерциялық аударманың болуы өлшендік ретінде қолданылады. Төменде коммерциялық аудармасы жасалған ежелгі комментарийлердің хронологиялық тізімі келтірілген:

Асконий (шамамен б.з. 55 жылы) Цицеронның "Pro Scauro", "In Pisonem", "Pro Milone", "Pro Cornelio" және "In Toga Candida" еңбектеріне
Сервий (шамамен б.з. 400 жылы) Виргилийдің "Энеидасына"
Макробий (шамамен б.з. 400 жылы) Цицеронның "Сципион арманына"
Прокл (шамамен б.з. 440 жылы) Платонның "Парменидтер мен Тимейге" және Евклидтің "Элементтеріне"
Боэций (шамамен б.з. 520 жылы) Цицеронның "Тақырыптарына"

Басқа қолданыстар

Бенедикт Спиноза өзінің "Этика" еңбегіндегі көптеген ұйғарымдарға жеке түсініктемелер берді, олар жеке ұйғарымдарға толықтырулар мен кеңейтулер болып табысты, немесе кейде бірнеше ұйғарымды қамтитын аргументация бөлімдерінің қысқаша қорытындысы ретінде келді. Қазіргі заманғы математикалық мәтіндерде сколиялар – бұл ой-пікірді дамытатын немесе оны бұрынғы дәлелдермен салыстыратын шеттегі жазбалар. Белгілі мысал – Бейздің сколиясы, онда ол Бернулли процесінің параметрі үшін үздіксіз біртекті таралымды қабылдаудың негіздемесін келтіреді. Брук Тейлордың "Methodus Incrementorum" еңбегінде де осыған ұқсас қолданысқа тап болады, онда дәлелденген ұйғарымдардан кейін көбінесе сколия келеді, ол ұйғарымның маңыздылығын одан әрі түсіндіреді. Scholia – классикалық зерттеулер саласындағы академиялық журнал. Уикидеректерге сүйенетін іздеу жүйесі, негізінен ғылыми жарияланымдар үшін: Scholia. Николас Гомес Давила – қазіргі заманға ең радикалды сыншылардың бірі, оның еңбектері толығымен афоризмдерден тұрады, ол оларды "эсколиос" ("глосса") деп атады – бұл жасырын мәтіннің түсіндірмелері. Билл Блэкбирдтің Krazy Kat жексенбілік комикстер жинағының әрқайсысының соңында Ignatz Mouse Debaffler Page бар: бұл ұмытылған немесе қосымша түсіндіруді қажет ететін сілтемелерді түсіндіретін жазбалар беті. Егер комикстің суретіне сколия қосылса, онда бетінің төменгі сыртқы бұрышында Игнацтың суреті бейнеленеді.