Кіріспе

Құс түрлері

Лейсан финк (Telespiza cantans) – Гавай аралдарының солтүстік-батыс аралдарына ендемик құс. Бұл – Гавай аралдарының қалған төрт баллы балық тұмсықты финк түрінің бірі және кішігірім Нихоа финкке жақын туыс. Лейсан финкі аталған аралда табылып, сол кезде эндемик болған Лейсан аралының атымен аталады. Кейіннен ол бірнеше басқа атолдарға қоныстандырылды, ал оның тарихи ареалына ірі аралдар да кірген.

Сипаттама

Лейсан финк - ауыр мунджуқтың ірі балқұсы. Аталықтарының қауырсыны сары, құрсағы ақшыл, ал мойны сұр түсті болады. Аналықтары аталықтарына қарағанда күңгірт, қоңыр жолақты келеді. Лейсан финкін дала жағдайында басқа ешқандай құспен шатастыруға болмайды, себебі ол тіршілік ететін азаз аралдарда кездесетін жалғыз тұқымдас құс.

Ауқым

Лейсан финкінің табылуымен, ол Лейсан аралында Лейсан рельсі (Porzana palmeri), Лейсан балқұсы (Himatione fraithii), Лейсан қазы (Anas laysanensis) және Лейсан ұнтақ құсы (Acrocephalus familiaris familiaris) сияқты эндемик түрлердің бірі болды. Бұл түр бірнеше аралдарға, соның ішінде Перл және Гермес атолдарына қоныстандырылды, онда түр қазірге дейін сақталып келеді, ал Мидуэй атолдарында егеуқұйрықтар келгенге дейін тірі қалды. Қазба жәдігерлері көрсеткендей, бұл финкінің бір кезде Гавайидегі таралу аймағы кеңірек болған, тіпті Оахуға дейін жеткен, ал Лейсан аралындағы құстар – қалдық популяция болып табылады.

Мінез-құлық

Лейсан қыраншасы өсімдіктер арасында ұя салады, тостаған тәрізді ұясына үш жұмыртқа салады. Аналық 16 күн бойы оларды күтіп жатыр, ал аталық аналыққа азық жеткізеді. Балапандар үш аптадан кейін ұшып кетеді және тағы үш апта ата-аналарының күтімінде болады. Лейсан қыраншасы бәсекеге қабілетті, тұқымдармен, кішкентай жәндіктермен, жемістермен, өліктермен (теңіз құстары мен Гавайи монах теңіз түлкілерінің өліктерімен) және ұя салған теңіз құстарының жұмыртқаларымен қоректенеді. Олар альбатростар мен буби сияқты үлкен теңіз құстарының жұмыртқаларын қақпаса да, олардан қалдықтарды жейді. Ақ құс (Gygis alba) және Лейсан қазы (Anas laysanensis) сияқты кішкентай теңіз құстарының жұмыртқаларын белсенді түрде жейді.

Қорғау

Лейсан финкінің таралған аймағы өте шектеулі және ауа райының қатал өзгерулеріне осалдығы себепті Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оны "Қауіпті жағдайда" деп тізімге енгізген. Бұрын басқа аралдардағы жаңадан қоныстанған топтарда гетерозигоздылықтың жоғалтылуы нәтижесінде популяцияларда зиянды рецессивті аллельдер жинақталуы мүмкін болды. Лейсан қазір Гавай аралдарының ұлттық жануарлар қорығының бір бөлігі. Популяция тұрақты деп есептеледі, ең басты қауіп – бақылаудан шығып кеткен климаттың өзгеруі.