1795 жылғы Польшаның үшінші бөлінісі: Ресей, Пруссия және Австрия арасында Польша-Литва мемлекетінің соңғы бөлінісі. Костюшко көтерілісі, реформалар тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1795 жылы Польша-Литва территориясының Пруссия, Габсбург Австриясы және Ресей арасында бөлінуі.
1795 division of Polish Lithuanian territory among Prussia, Habsburg Austria, and Russia
Польшаның үшінші бөлінісі (1795 жыл) – Польша-Литва мемлекетінің және Польша-Литва одағының жерлерін Пруссия, Габсбург монархиясы және Ресей империясы арасында бөлудің соңғысы болды. Бұл 1918 жылға дейін Польша-Литваның ұлттық тәуелсіздігін толығымен жойды. Бөлініс Костюшко көтерілісінің салдарынан болды және одан кейін осы кезеңде бірнеше поляк-литвалық көтерілістер орын алды.
The Third Partition of Poland (1795) was the last in a series of the Partitions of Poland–Lithuania and the land of the Polish–Lithuanian Commonwealth among Prussia, the Habsburg monarchy, and the Russian Empire which effectively ended Polish–Lithuanian national sovereignty until 1918. The partition was the result of the Kościuszko Uprising and was followed by a number of Polish–Lithuanian uprisings during the period.
Өмірбаян
1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін, едәуір әлсіреген мемлекетті нығайтуға тырысқан король Станислав Август Пониатовский Польшаның әскери күшін, саяси жүйесін, экономикасын және қоғамды жақсарту мақсатында бірқатар реформалар жүргізді. Бұл реформалар 1791 жылы мамыр Конституциясының қабылдануымен жетегіне жетті, ол биліктің үш тармағына бөлінген конституциялық монархияны орнатты, буржуазияны күшейтті және дворяндықтардың көптеген артықшылықтарын, сондай-ақ ескі крепостной құқықтардың көп бөлігін жойды. Сонымен қатар, Польшаның халықаралық беделін арттыру үшін король Станислав 1790 жылы Польша-Пруссия шартын жасасты. Якобин стиліндегі, қауіпті деп саналған реформалардан ашуланған Ресей 1792 жылы Польшаға басып кірді, осымен Конституцияны қорғау соғысы басталды. Пруссиялық одақтастары қолдауын кері тартып, мамыр Конституциясымен жоғалтқан артықшылықтарын қайтаруды қалаған поляк дворяндарының сатқындығы салдарынан Польша 1793 жылы Екінші бөлініске қол қоюға мәжбүр болды, ол Добрыцын, Куявия және Ұлы Польшаның көп бөлігін Пруссияға, ал Молдавиядан Ливонияға дейінгі Польшаның барлық шығыс провинцияларын Ресейге өткізді, бұл Польшаның алғашқы бөліске дейінгі аумағының үштен біріне дейін қысқартуға әкеп соқты. Польшаның көрші елдер тарапынан одан әрі кемсіртуіне және поляк дворяндарының сатқындығына наразылық білдірген, сондай-ақ Франциядағы Француз төңкерісінен күш алған поляк халқы Пруссия мен Ресейдің басқыншы күштеріне қарсы күреске шықты. Ел бойынша бірқатар тәртіпсіздіктерден кейін 1794 жылдың 24 наурызында поляк патриоты Тадеуш Костюшко Польша қарулы күштерінің басшылығын өз қолына алып, Польшаның шетелдік басқыншыларына қарсы жалпыұлттық көтеріліс жариялады, осылайша Костюшко көтерілісі басталды. Екатерина II және Фридрих Вильгельм II тез арада жауап берді және Костюшко күштерінің бастапқы табыстарына қарамастан, көтеріліс 1794 жылдың қарашасына дейін жаншылды. Аңыз бойынша, Мацейовице шайқасында Костюшко аттан құлаған сәтте, тұтқындалу алдында, ол "Finis Poloniae" деген сөзді айтқан, латын тілінде бұл "Польшаның соңы" дегенді білдіреді.
Following the First Partition of Poland in 1772, in an attempt to strengthen the significantly weakened Commonwealth, King Stanisław August Poniatowski put into effect a series of reforms to enhance Poland's military, political system, economy, and society. These reforms reached their climax with the enactment of the May Constitution in 1791, which established a constitutional monarchy with separation into three branches of government, strengthened the bourgeoisie and abolished many of the nobility's privileges as well as many of the old laws of serfdom. In addition, to strengthen Poland's international standings, King Stanislaus signed the Polish Prussian Pact of 1790. Angered by what was seen as dangerous, Jacobin style reforms, Russia invaded Poland in 1792, beginning the War in Defense of the Constitution. Abandoned by her Prussian allies and betrayed by Polish nobles who desired to restore the privileges they had lost under the May Constitution, Poland was forced to sign the Second Partition in 1793, which ceded Dobrzyn, Kujavia, and a large portion of Greater Poland to Prussia and all of Poland's eastern provinces from Moldavia to Livonia to Russia, reducing Poland to one third of her original size before the First Partition. Outraged with the further humiliation of Poland by her neighbors and the betrayal by the Polish nobility, and emboldened by the French Revolution unfolding in France, the Polish masses quickly turned against the occupying forces of Prussia and Russia. Following a series of nationwide riots, on 24 March 1794, Polish patriot Tadeusz Kościuszko took command of the Polish armed forces and declared a nationwide uprising against Poland's foreign occupiers, marking the beginning of the Kościuszko Uprising. Catherine II and Frederick William II were quick to respond and, despite initial successes by Kosciuszko's forces, the uprising was crushed by November 1794. According to legend, when Kosciuszko fell off of his horse at the Battle of Maciejowice, shortly before he was captured, he said "Finis Poloniae", meaning in Latin "[This is] the end of Poland."
Шарттары
Австрия, Пруссия және Ресей өкілдері 1795 жылғы 24 қазанда Польша-Литва мемлекетін тарату үшін кездесті. 1797 жылғы 26 қаңтарда үш жаулап алушы держава аймақты бөлу туралы шартқа қол қойды. Бұл Габсбург монархиясына шамамен 1,2 миллион адам тұратын Батыс Галиция және Оңтүстік Мазовия аймақтарын беруге мүмкіндік берді; Пруссия Подлахияны, Мазовияның қалған бөлігін және 1 миллион халқы бар Варшаваны алды; ал Ресей Вильнюс және 1,2 миллион адамды қоса, қалған жерді алды. Бұрынғы бөлістерден өзгеше, ешбір польшалық өкіл осы шартқа қатыспады. Габсбургтар, Ресей және Пруссия король Станиславты тақтан басқаруға және Санкт-Петербургке көшуге мәжбүр етті, ол 1798 жылы тұтқын ретінде қайтыс болды. Жеңімпаздар елдің атын жоюға да келісті.
Austrian, Prussian, and Russian representatives met on 24 October 1795 to dissolve the Polish–Lithuanian Commonwealth, with the three conquering powers signing a treaty to divide the region on 26 January 1797. This gave the Habsburg monarchy control of the Western Galicia and Southern Mazovia territories, with approximately 1.2 million people; Prussia received Podlachia, the remainder of Masovia, and Warsaw, with 1 million people; and Russia received the remaining land, including Vilnius and 1.2 million people. Unlike previous partitions, no Polish representative was party to the treaty. The Habsburgs, Russia, and Prussia forced King Stanislaus to abdicate and retire to St. Petersburg, where he died as a trophy prisoner in 1798. The victors also agreed to erase the country's name:
Салдары
Польша-Литва одақтастығының үшінші бөлінісі келесі 123 жылға тәуелсіз Польша және Литва мемлекетінің жойылуына әкеп соқты. Үшінші бөліністен кейін, оккупациялаған биліктер көптеген поляк саясаткерлерін, зиялыларын және революционерлерін Еуропаға эмиграцияға мәжбүр етті, бұл кейін Ұлы эмиграция деп белгілі болды. Осы поляк ұлтшылдары бұрынғы поляк жерлерінде Австрияға, Пруссияға және Ресейге қарсы көтерілістерге қатысты, ал көптегендері Польша легиондарының құрамында Францияға қызмет етті. Сонымен қатар, поляк ақындары мен суретшілері ұлттық бостандыққа ұмтылысты поляк романтизмінің маңызды ерекшелігіне айналдырды. Польша 1807 жылы Наполеон Варшава Герцогтығын құрғанда қысқа мерзімге жартылай тәуелсіздікке қол жеткізді, бірақ бұл 1815 жылғы Вена конгресімен аяқталды. Конгресс Польша Корольдігін, кейде Конгресс Польшасы деп аталатын, Ресейдің марионеттік мемлекеті ретінде құрды. Дегенмен, 1831 жылғы поляк көтерілісінен кейін оның да мәні қалмады, сол кезде Ресей корольдіктің тәуелсіздігінің көп бөлігін жойды және поляк халқына көптеген жазалау шараларын қолданды. 1867 жылы Ресей Польшаны Ресей империясының ресми бөлігі деп жариялады, марионеттік мемлекет емес. Польша Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін, Версаль келісім-шартына қол қойылғаннан және Австро-Венгрия империясының құлағаннан кейін ғана толық тәуелсіздікке қайта қол жеткізді, бұл поляк ұлттық егемендігінің қайта жандануына мүмкіндік берді.
The Third Partition of the Polish–Lithuanian Commonwealth ended the existence of an independent Polish and Lithuanian state for the next 123 years. Immediately following the Third Partition, the occupying powers forced many Polish politicians, intellectuals, and revolutionaries to emigrate across Europe, in what was later known as the Great Emigration. These Polish nationalists participated in uprisings against Austria, Prussia, and Russia in former Polish lands, and many would serve France as part of the Polish Legions. In addition, Polish poets and artists would make the desire for national freedom a defining characteristic of the Polish Romanticist movement. Poland briefly regained semi autonomy in 1807 when Napoleon created the Duchy of Warsaw, but this effectively ended with the Congress of Vienna in 1815. The Congress created the Kingdom of Poland, sometimes called Congress Poland, as a Russian puppet state. Even this, however, came to an end after a Polish insurrection in 1831, at which point Russia ended most of the kingdom's autonomy and exacted multiple punitive measures on the Polish populace. In 1867, Russia made Poland an official part of the Russian Empire, as opposed to a puppet state. Poland would not regain full independence until the end of World War I when the signing of the Treaty of Versailles and the collapse of the Austro Hungarian Empire allowed for the resurrection of Polish national sovereignty.