Кіріспе

Фрэнсис Милтон Троллоп, сонымен қатар Фэнни Троллоп (10 наурыз 1779 – 6 қазан 1863) – ағылшын роман жазушысы, кітаптарын миссис Троллоп немесе миссис Фрэнсис Троллоп деген атпен жариялаған. Оның "Америкалықтардың үй шаруасындағы әдет-ғұрыптары" (1832) атты кітабы, АҚШ-қа саяхатынан алынған тұжырымдар жиынтығы, ең белгілі туындысы болып табылады. Ол сонымен қатар әлеуметтік романдар да жазды: құлдыққа қарсы жазған романының Гарриет Бичер Стоуға әсер еткені айтылады, сондай-ақ ол алғашқы өнеркәсіптік романды және екі католиктерге қарсы романды жазды, олар протестанттық көзқарасқа сүйене отырып, жеке тұлғаның қалыптасуын зерттейді. Кейбір зерттеушілер модернист сыншылары Франсис Троллоп сияқты әйел жазушыларды назарынан тыс қалдырғанын атап көрсетеді. 1839 жылы "The New Monthly Magazine" журналында былай делінген: "Қазіргі замандағы ешбір автор осылайша көп оқылмаған, жоғары бағаланбаған және осылайша жамандалмаған емес". Оның екі ұлы, Томас Адольф және Энтони жазушылар болды, сондай-ақ оның келіні Фрэнсис Элеонора Троллоп (туған аты Тернан), Томас Адольф Троллоптың екінші әйелі де жазумен айналысты.

Өмірбаян

Бристольдің Степлтон қаласында туған Фрэнсис, пастор Уильям Милтон мен Мэри Милтонның (құрметті есімі Гресли) үшінші қызы және ортаңғы баласы болды. Франсис анасы бала туғанда қайтыс болған кезде бес жаста еді. Оның әкесі 1800 жылы Клифтоннан Сара Партингтонға үйленді. Бала кезінде Фрэнсис көптеген ағылшын, француз және итальян әдебиеттерін оқыды. Кейіннен ол 1803 жылы әпкесімен бірге Лондонның Блумсбери ауданына көшіп, соғыс кеңсесінде қызмет ететін ағасы Генри Милтонмен бірге тұрды.

Неке және отбасы

Лондон қаласында ол адвокат Томас Энтони Троллоппен танысты. 30 жасында ол 1809 жылдың 23 мамырында Гэмпширдегі Хекфилдте оған тұрмысқа шықты. Олардың төрт ұлы мен үш қызы болды: Томас Адольф, Генри, Артур, Эмили (бір күнде дүниеден озды), Энтони, Сесилия және Эмили. 1817 жылы Троллоптар Харроу-он-Хиллде жалға алынған шаруашылық фермасына көшіп келгенде, ауыл шаруашылығы саласында тәжірибесінің жетіспеуінен қаржылық қиындықтарға ұшырады.

Жазушылық мансап

Троллоп өзінің алғашқы кітабы "Америкалықтардың үй шаруасының әдеп-ғұрыптары" (1832) арқылы көзге түсті. Ол Америка тарапынан келгендердің пікірінше, жағымсыз және шамадан тыс баяндама жасады. Оның "Америкадагы босқын" (1832) романы да осыған ұқсас пікірлерді жеткізді, бұл Катарина Седжвикті: "Миссис Троллоп, әлдебір жағымсыз шындықтарды айтқанмен, көбінесе еліктеуге келмейтіндей карикатура жасады" деп жауап беруге мәжбүр етті. Ол сол кездегі жоғары әлеуметтік топтағы ағылшын халқының арасында кең таралған деп есептелген американдық қоғамға деген теріс көзқарасты бейнелегендігі саналды. Кейін Троллоп "Бельгия және Батыс Германия 1833 жылы" (1834), "Париж және париждіктер 1835 жылы" (1836) және "Вена және австриялықтар" (1838) сияқты тағы да саяхаттық еңбектер жазды. Брюссельде ол болашақ романист Анна Харриетт Дрюримен танысты.

Романдар

Кейіннен "Аббатша" (1833) – католиктерге қарсы роман жарық көрді, сондай-ақ "Ота Евстасий" (1847) да осылай болды. Екеуі де Викториялық готикалық үлгілерден елеулі шабыт алғанмен, ғалым Сьюзан Гриффин Троллоптың католицизмді протестанттық тұрғысынан сынағанын, сонымен қатар "өзін-өзі құрудың гендерлік мүмкіндіктерін" білдіргенін атап өтеді, бұл мәселе ғалымдар тарапынан тиісінше зерделенбеген. Ол "модернизмнің сындық мұрасы әйелдің діни дау-дамайларды он тоғызыншы ғасырда зерттеуін көбінесе назардан тыс қалдырды" деп мәлімдеді. Троллоп өмірінде әлеуметтік наразылықты бейнелейтін бірнеше күшті романдары үшін көп назарға ілікті: "Джонатан Джефферсон Уитлоу" (1836) – американдық Харриет Бичер Стоудың "Том ағаның қалыбы" (1852) романына ықпал еткен алғашқы құлдыққа қарсы роман. Роман екі күшті отбасы туралы баяндайды – бірі құлдықты жақтаса, екіншісі оған қарсы тұрып, құлдарға пана береді. Троллоп құлдықты қолдайтын кейіпкерлерді жақтырмас етеді, оларды ақымақтық пен білімсіздікке толы етіп көрсетеді. Франсис кейбір кейіпкерлерді өткір, көндіре алатын, ашкөз және қулықты сипаттау арқылы стереотиптік американдық бейнесін де жасайды. 1840 жылы жарық көрген "Майкл Армстронг: Фабрикадағы бала" – Франсистің 1832 жылы Манчестерге жасаған сапарынан шабыттанған, Ұлыбританиядағы алғашқы өнеркәсіптік роман, онда ол тоқыма фабрикаларында жұмыс істейтін балалардың жағдайын зерттеді. Бай демеушілікпен құтқарылған, бірақ кейін зауытқа оралған фабрика жұмысшысының тағдыры зауыт өмірінің ауырлығын көрсетеді және жеке қайырымдылық ғана зауыт еңбегінің кең таралған азаптарын шеше алмайтынын көрсетеді. Оның басқа әлеуметтік мәселелерді көтеретін романдары: "Рексхиллдің викарийі" (1837, Ричард Бентли, Лондон, 3 том), ол Англия шіркеуіндегі және евангелистік ағымдардағы сыбайлас жемқорлық мәселесін қарастырады. Оның ең маңызды туындысы – "Жесір Барнаби" трилогиясы (1839–1855), оның құрамында алғашқы рет жазылған жалғасы бар. Атап айтқанда, Майкл Садлер "Петтикоат үкіметі" (1850) романының шеберлікпен құрылғанын, соборлық қаласы, дін қызметкерлерінің психологиясы және үстемдік танытатын әйел бейнесінің ұлының "Барчестер Тауэрсіндегі" кейіпкерлер тобын – әсіресе миссис Праудиді қалыптастыруға зор ықпал еткенін айтады.

Кейінгі өмір және өлім

Кейінгі жылдары Франсис Троллоп түрлі тақырыптарда роман мен кітаптар жазуын жалғастырды – барлығы 100-ден астам том. Өз заманында ол өткір байқағыштығымен және қатал, шүйгін әзіл-қалжыңымен белгілі болды, бірақ оның көп жазуы және модернистік сынның күшеюі салдарынан 20 ғасырда оның еңбектері назардан тыс қалды. Оның кітаптарының көпшілігі қазір оқылмайды, бірақ оның алғашқы және тағы екеуі Гутенберг жобасында қолжетімді. 1835 және 1838 жылдары күйеуі мен қызы қайтыс болғаннан кейін, Троллоп Италияның Флоренция қаласына көшіп кетті, бұрын қысқа ғана уақыт Камбриядағы Карлтон, Иденде тұрған болатын, бірақ (оның ұлы Томның сөзімен айтқанда) "күн жылқыларын Пенриттен тым алысқа тіркепті". Бір жылы ол Теодосия Гарроуды үйіне қонаққа шақырды. Гарроу оның ұлы Томас Адольфқа үйленді, және үш адам 1863 жылы Троллоп қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Ол Флоренциядағы ағылшын зиратында Троллоп отбасының тағы төрт мүшесінің қасына жерленді.