Кіріспе

Кейбір есімдіктерді жіберуге рұқсат етілген тіл. Про-дроп тілі ("есімдіктерді түсіруден") – есімдіктердің белгілі бір топтары мағыналық немесе грамматикалық тұрғыдан түсінілуі мүмкін болған жағдайда жіберілуі мүмкін тіл. Нақты шарттары тілден тілге өзгереді және өте күрделі болуы мүмкін. "Есімдіктерді түсіру" құбылысы – нөлдік немесе бос анафораның кең тақырыбының бір бөлігі. Про-дроп тілдері мен бос анафора арасындағы байланыс түсірілген есімдіктің анықтамалық қасиеттеріне байланысты, сондықтан ол бос, мағынасыз есімдік емес. Про-дроп – ағылшын тілі сияқты про-дроп емес тілге аударғанда туындайтын мәселе, ол есімдікті қосуды талап етеді, бұл әсіресе машиналық аудармада байқалады. Бұл сондай-ақ тілдерді үйренуде қателерге әкелуі мүмкін. Кейбір еуропалық тілдерге тән ерекшелік – есімдіктерді түсіру мүмкін емес немесе сирек кездеседі (қараңыз, Стандартты еуропалық тілдер); мұндай жағдай ағылшын, француз, неміс және эмилия диалектілерінде кездеседі. Керісінше, жапон, мандарин қытай, славян тілдері, фин-угор тілдері, итальян, испан және португал тілдерінде про-дроп белгілері жиі кездеседі. Грек және хинди сияқты кейбір тілдерде кез келген аргументте есімдіктерді түсіруге болады.

Терминнің пайда болуы

"Pro drop" термині 1981 жылғы Ноам Чомскидің "Үкімет және байланыс туралы дәрістерінен" шыққан. Бұл қасиеттер жиынтығының бірі – "нольдік субъект" (копулалы сөйлемдерде проның предикат ретінде, субъект емес, пайда болуы үшін қараңыз Моро 1997). Осылайша, инфлекциялық келісім (AGR) және бос жалғаулы сөздердің бір жағынан, ал келісімнің болмауы мен ашық жалғаулы сөздердің екінші жағынан арасында бір жақты байланыс ұсынылды. Классикалық нұсқада жапон, қытай, корей және вьетнам тілдері сияқты, келісім морфологиясы ғана емес, сонымен қатар жалғаулы сөздерді кеңінен түсіруге мүмкіндік беретін тілдер кірмейді, бұл туралы белгілі бір ескертпеде нақты айтылған: "Ұсынылған принцип өте жалпы, бірақ жапон тілі сияқты, жалғаулы сөздердің әлдеқайда еркін жоғалуы мүмкін тілдерге қолданылмайды" (Чомски 1981:284, 47-ескертпе). "Pro drop" термині генеративтік грамматиканың басқа да аяларында, мысалы, лексикалық-функционалдық грамматикада (LFG) да қолданылады, бірақ жалпы мағынада: "Pro drop – бұл белгілі бір жағдайларда құрылымдық NP-нің айтылмауы мүмкін, бұл жалғаулы түсіндіруге әкеледі" (Бресан 1982:384). Үкімет және байланыс теориясы бойынша, pro drop арқылы қалған бос тақырыптық позицияда деп есептелетін бос категория pro, немесе "кішкентай pro" деп аталады (шекті емес етістік фразаларымен байланысты бос категория – "үлкен PRO" -дан ажырату үшін).

Тіл аралық өзгерісі

Про-дроп тілдері – тұлға және сан бойынша бай икемдемеге ие тілдер (парсы, поляк, чех, португал және т.б.) немесе мүлдем икемдемесі жоқ тілдер (жапон, қытай, корей және т.б.), ал аралық тілдер (ағылшын, француз) про-дроп емес. Ағылшын тіліндегі анық есімдіктердің жапон тілінен гөрі "қажеттірек" болу механизмі түсініксіз болғанымен, осы байқауға қосымшалар да бар, бірақ ол әлі де мағыналы сипаттама береді. Хуан айтқандай, "Про-дроп тілде толық келісім болғанда немесе келісім мүлдем болмағанда қолданылуы мүмкін, бірақ жарым-жартылай келісім болғанда емес". Көп икемделген етістік морфологиясы бар про-дроп тілдерінде, есімдіктің қолданылуы қажетсіз деп есептеледі, себебі етістіктің икемдемесі субъектінің тұлғасы мен санын көрсетеді, сондықтан бос субъектінің мағынасын етістіктің грамматикалық икемдемесінен анықтауға болады. Барбоса осы типологиялық үлгілерді бос субъекті тілдері (NSL) деп анықтайды, сондай-ақ "про-дроп" терминінің өзі мынадай санаттарға бөлінетінін көрсетеді: тақырыптық (дискурсивтік) про-дроп, ішінара NSL (жартылай про-дроп) және толық NSL (толық про-дроп).

Тақырыптар: Өшіруді қолдау тілдері

Күнделікті сөйлеуде кімге немесе неге сілтеме жасалып отырғаны – яғни, сөйлемнің тақырыбы – контекстен түсінілуі мүмкін. Контексттік ақпарат негізінде жіктеу есімдерін түсіріп қалдыруға рұқсат ететін тілдер тақырыптық түсіру (немесе дискурстық про-түсіру) тілдері деп аталады: осылайша, тақырыптық про-түсіру тілдері анықтамалық жіктеу есімдерін жоюға немесе оларды дыбыстану жағынан нөлдік етуге мүмкіндік береді. (Керісінше, тақырыптық түсіру механизмі жоқ тілдерде жіктеу есімі міндетті болып қалады.) Осы түсірілген жіктеу есімдерін бұрынғы әңгімеден, әңгіме контекстінен немесе жалпы білімнен түсінуге болады. Ірі тілдердің арасында жапон, корей, корей, қытай (мандарин) және жапон тілдері сияқты тақырыптық түсіру тілдеріне жататындары бар. Бұл тілдерде, ағылшын тілінен айырмалы, тақырыптар мен түсініктемелерге көбірек назар аударатын құрылымдар кездеседі, себебі ағылшын тілі – тақырыптық емес тіл. Міне осы тақырыпты бірінші орынға қою қабілеті, әңгімеден түсірілген жіктеу есімдерін анықтауға мүмкіндік береді.

Корея тілі

Юнгтің (2004:719) корей тіліндегі келесі мысалында, сырптама мен толықтырма позицияларындағы екі есімдіктің де болмауы көрсетілген.

Толық про-дроп тілдері

Толық про-дроп тілдері, сондай-ақ тұрақты NSL тілдері деп те аталады, олар бай субъектілік келісім морфологиясымен сипатталатын тілдер, онда тиісті контекст жағдайында субъектілерді еркін жіберуге болады. ), сөйлемдегі етістік сөйлемдегі объектінің жынысы мен саны бойынша келіседі, осылайша объектіні жіберуге мүмкіндік береді, себебі оны етістіктің жынысынан контекст бойынша анықтауға болады. Төмендегі мысалда субъект ергатив жағдайында, ал етістік тікелей объектімен сан және жыныс бойынша келіседі. Төмендегі мысалда субъект датив жағдайында, ал етістік тікелей объектімен сан және жыныс бойынша келіседі. Төмендегі мысалда субъект атау жағдайында, ал етістік сан, жыныс және тұлға бойынша субъектімен келіседі.

Грек тілінде

Грек тілінде жеке есімдіктер көбінесе жіберіліп қалады, бірақ етістік түйірленуі түйіннің тұлғасы мен санына қарай өзгереді. Мысал:

Роман тілдері

Латын тілі сияқты, роман тілдерінің көпшілігі (француз тілінен басқа) про-доп тілдері ретінде жіктеледі, бірақ көбінесе тек бастауыш есімдіктері үшін. Жапон тілінен ерекшелігі, жоғалған бастауыш есімдігі прагматикалық тұрғыдан қатаң түрде анықталмайды, бірақ етістіктің морфологиясы арқылы ішінара көрсетіледі, ол бастауыштың тұлғасы мен саны бойынша өзгереді. Испан, итальян, румын, каталон және окситан тілдері тек бастауыш есімдіктерін жіберуге болады (португал тілі кейде толықтауыш есімдіктерін де жібереді), және олар көбінесе сілтеме берілмеген жағдайда да осылай жасайды. Бұған етістіктің тұлғалық-сандық өзгерістері көмектеседі. Үшінші тұлға жеке және көпше есімдіктері ерлер мен әйелдердің жынысын көрсету және ажырату үшін жиі қолданылады.

Локатив және партитивпен бірге Pro-drop

Қазіргі испан және португал тілдері роман тілдерінің арасында ерекшеленеді, себебі оларда жағдайлық толықтауыштар (орналасқан жерін, салдары, орын немесе амалды білдіретін, етістікті өзгертетін, бірақ іс-әрекетке тікелей қатыспайтын сөздер) немесе бөлістіктер (бір нәрсенің мөлшерін көрсететін сөздер немесе тіркестер) үшін ерекше жалғаулы сөздер жоқ. Дегенмен, екі тілде де орта ғасырларда мұндай жалғаулы сөздер болған: португал тіліндегі hi және ende. Мысалы, испан, португал, галисиан және румын тілдерінде орын мен бөлістік үшін бос жалғаулы сөздер қолданылады, ал каталон, француз, окситан және итальян тілдерінде орын мен бөлістік үшін нақты жалғаулы сөздер бар. + Орналасқан жерге және бөлістікке қатысты про-төмендету: Роман тілінде орналасқан бөлістік. Испан тілінде: ¡Voy! Tengo cuatro. Португал тілінде: Vou! Tenho quatro. Галисиан тілінде: Vou! Teño catro. Румын тілінде: Mă duc! Am patru. Каталон тілінде: Hi vaig! Entinc quatre. Француз тілінде: J'y vais ! J'en ai quatre. Окситан тілінде: I vau! N'ai quatre. Итальян тілінде: Ci vado! Ne ho quattro. "Мен барамын [сонда]!" "Менде төрт (дана) бар."

Түрікше

Жоғарыдағы "Мен" субъектісі "көр" етістігінің бірінші тұлғадағы жай өткен заман формасында түйірленгендіктен, оны анықтау оңай. Бұл жағдайда объекті "сені" есімдігімен белгіленеді. Қатаң айтқанда, есімдік объектілер әдетте нақты көрсетіледі, бірақ жиі иелік жұрнақтар ағылшын тіліндегі объектінің орнына қолданылады, мысалы, келесі сөйлемде. Бұл сөйлемде етістіктің объектісі – сөйлеуші жасаған келу әрекеті ("келуім" - geldiğimi), бірақ ағылшын сөйлемдегі "мен" объектісі мұнда номиналдалған етістіктегі "my" ("-ім") иелік жұрнағы арқылы көрсетіледі. Екі есімдікті де сөйлемде мағынасын күшейту үшін нақты көрсетуге болады, мысалы:

Суахили тілі

Суахили тілінде, етістік жалғаулары арқылы белгіленетін болғандықтан, сырптас және толықтаушы есімдіктерін жіберуге болады.

Неміс және скандинавия тілдері

Күнделікті және диалектілік неміс тілі, стандартты тілден өзгеше, жартылай про-дроп тілі болып табылады және әдетте тақырыптық есімдікті тек бағынышты емес, негізгі сөйлемдерде инверсиясыз (сөздердің тәртібін өзгертусіз) қысқартуға мүмкіндік береді. Неміс тілінде етістіктер жеке тұлғалық жұрнақтарға ие, бұл про-дроп сөйлемдерін түсінуді жеңілдетеді. Швед, норвег және дания тілдерінде етістіктерде жеке тұлғалық жұрнақтар жоқ, етістіктер тұлға немесе санға қарамастан өзгермейді. Дегенмен, бейресми сөйлеу тілінде бірінші (немесе үшінші) жеке тұлға кейде жіберіліп қалады. Әлеуметтік желілерде мұндай қысқарту жазуда да қолданылады, бірақ кейбіреулер мұны тілдің сауатсыздығы деп санайды.

Басқа тілдер отбасылары мен тілдік аймақтар

Үндістанның үнді-еуропалық және дравид тілдерінде про-дроп – жалпы ереже, бірақ көптеген дравид тілдерінде прономиналдық тақырыпты көрсету үшін тікелей сөздік белгілер жоқ. Моңғол тілдері осы тұрғыдан дравид тілдеріне ұқсас, ал барлық палеосибир тілдері қатаң түрде про-дроп болып табылады. Солтүстік Еуропадан тыс, Нигер-Конго тілдерінің көпшілігі, Оңтүстік Африканың койсан тілдері және Батыс Тынық мұхитының австронезиялық тілдерінде про-дроп – әлемнің тілдік аймақтарының басым бөлігінде кездесетін қалыпты үлгі. Бірақ, Нигер-Конго немесе австронезиялық тілдердің көптеген про-дроп емес тілдерінде, мысалы, игбо, самоан және фиджи тілдерінде, тақырыптық жалғаулы есімдер нақты есімдікпен бірдей орында тұрмайды және соңғысы қолданылғанда да міндетті болып табылады. Рапа-Нуи және гавай тілдері сияқты шығыс австронезиялық тілдерде басқа тақырыптық белгілер болмаған жағдайда, тақырыптық жалғаулы есімдер жиі жіберіліп қалады. Австралияның пама-ньюган тілдері де, тіпті тақырыптың тікелей айтылуы болмағанда, тақырыптық жалғаулы есімдерді жіберуге бейім. Дегенмен, көптеген пама-ньюган тілдерінде тақырыпты білдіру үшін сөздерге қосылатын клитикалар бар. Солтүстік-батыс Австралияның басқа тілдерінің барлығы да, барлық түрдегі жалғаулы есімдер үшін про-дроп болып табылады. Сондай-ақ, Жаңа Гвинеяның папуа тілдері мен Шығыс Африканың нило-сахара тілдері де про-дроп тілдеріне жатады. Американың жергілікті тілдерінде про-дроп дерлік барлық тілде кездеседі, бұл тілдердің полисинтетикалық және бас-белгілеуші сипатынан күтілетін нәрсе. Бұл, әдетте, барлық объектілік жалғаулы есімдерді де, тақырыптық жалғаулы есімдерді де жіберуге мүмкіндік береді. Шындығында, Түпкілікті Америка тілдері туралы көптеген мәліметтерде, жалғаулы есімдердің тіпті күшейтпелі қолданылуы да өте сирек екендігі көрсетіледі. Тек бірнеше Түпкілікті Америка тілдері, көбінесе тілдік оқшаулаулар (хайда, трумай, ваппо) және ото-мангуе отбасы тақырыптық жалғаулы есімдерді қалыпты түрде қолданумен белгілі. Яхга тілі – Өрт Жерінен шыққан, жойылу қаупі төнген тіл. Ол 19 ғасырдың соңында, алғаш рет грамматикалық тұрғыдан сипатталғанда және ағылшын және басқа тілдерден аудармалары жасалғанда (Жаңа өсиеттің үш кітабы: Луқа, Иоанн және Апостолдардың істері) кеңінен қолданылған. Шындығында, күшейтпелі жалғаулы есімдер мен глаголға қосылатын сәйкес жалғаулы есімдер жиі бірге қолданылған.

Прагматикалық тұжырым

Классикалық қытай тілінде есімдіктер ғана емес, сонымен қатар мағынасы түсінікті болғандықтан, кез келген сөздер (жайттар, етістіктер, толықтырғыштар және т.б.) түсіріледі, бұл тілді өте ықшам етеді. Дегенмен, классикалық қытай тілі жазу тілі екенін және мұндай сөздерді түсіру әңгіме тілінің немесе тіпті сол тілдік құбылыстың нақты бейнесі болуы міндетті емес екенін ескеру керек.