Кіріспе

Жүйкеге зиян келтіретін зақымдану. Нейромет (грек тілінде tmesis "кесу" дегенді білдіреді) – жүйке зақымдануын жіктеуге арналған Седдонның жіктеу схемасының бір бөлігі. Бұл схема бойынша ең ауыр жүйке зақымдануы болып табылады. Осындай зақымдануда жүйке және жүйке қабығы толығымен үзіледі. Кейбір жағдайларда жарым-жартылай қалпына келу мүмкін болғанымен, толық қалпына келуге мүмкіндік жоқ.

Симптомдары

Нейротемзистің белгілеріне ауырсыну, дизестезия (жағымсыз сезінулер), және зардап шеккен нервтің сезім мен қозғалыс функцияларын толық жоғалту кіреді, бірақ олармен шектелмейді. Көп жағдайларда, жарақаттың аса ауырлығына байланысты, функцияның толық жоғалуы байқалады.

Механизмдер

Травма – перифериялық жүйке зақымдануының ең көп кездесетін себебі. Жүйке зақымдануының нағыз нейрометз екенін анықтаудың жалғыз жолы – жүйке регенерациясының қалыпты барысына мүмкіндік беру (жүйкелер зақымдалған жерге жақын шамамен 2–4 мм/күн жылдамдығымен қайта өседі), және егер осы уақыт өткен соң да сол аймақтарда терең бұлшықет салдарынан паралич және дегенерация байқалса, онда бұл нейрометз зақымдануы болуы мүмкін. Мұндай жарақаттар көбінесе толыққанды қалпына келеді және бірнеше күн немесе апта ішінде жазылады. Седдон жүйесінің екінші жіктелуі – аксонометез, ол перифериялық жүйке зақымдануының ауыррақ түрі. Аксонометез аксонның үзілуімен сипатталады, бірақ аксонды қоршаған тіндер сақталады. Перифериялық жүйке зақымдануының ең соңғы және ауыр түрі – нейрометз, оны тіпті хирургиялық араласумен де толыққанды жазыту мүмкін емес. Жүйке зақымдануының тағы бір жіктелуі – Сандерленд жіктелуі, ол күрделірек және нақтырақ. Бұл жіктелу жүйке зақымдануының бес деңгейін қамтиды, бірінші деңгей ең жеңіл және нейрапраксияға тең, ал ең ауыр – бесінші деңгей, ол нейрометзбен бірдей жіктеледі. Екіншінен төртінші деңгейге дейінгі деңгейлер аксонның үзілу дәрежесіне байланысты және Седдонның аксонометез жіктелуіне сәйкес келеді.

Емдеу

Емдеудің бірінші қадамы әдетте науқастың ауруын трициклді антидепрессанттар, серотонинді кері қабылдау ингибиторлары және құрысуға қарсы препараттар сияқты нейропатиялық препараттармен басу болып табылады. Ауырсынды емдеу үшін екінші қатарлы препараттарға стероид емес қабынуға қарсы препараттар, трамадол және опиоидтар жатады. Нервтің жазылуына және ауырсынды жеңілдетуге көмектесетін басқа да әдістерге статикалық немесе динамикалық шиналау кіреді, олар зақымдалған бөлікті қорғауға және оның функциясын жақсартуға көмектеседі. Кейде хирургиялық араласу мүмкін, бірақ зардап шеккен нервтің функциясын қалпына келтіруге қатысты болжам әлі де нашар. Хирургияның мақсаты – сау нервті ауру нервке қосу. Ең көп қолданылатын хирургиялық техникаларға сыртқы нейролиз, ұштан-ұшқа жөндеу, нервтік трансплантация және нервті дененің басқа бөлігінен ауыстыру кіреді.

Болжам

Нейротомезбен ауыратын адамдар көбінесе жағымсыз болжамға тап болады. Олар зақымдалған жүйкенің толыққанды қызметін қайта қалпына келтіруі екіталай, бірақ хирургиялық емдеулер кейбір қызметтерді қалпына келтіру мүмкіндігін арттырады. Қазіргі зерттеулер жүйке тіндерін жаңарудың және хирургиялық техникаларды жетілдірудің жаңа жолдарына бағытталған.