Кіріспе

Майкл Пауэллдің 1939 жылғы фильмі.

"Қара киімдегі тыңшы" (АҚШ: U boat 29) – 1939 жылғы британдық фильм және британдық режиссерлер Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің алғашқы бірлескен жұмысы. Оларды Александр Корда Джозеф Сторр Клаустонның Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі шпиондық триллер романын фильмге беру үшін біріктірді. Пауэлл мен Прессбергер өнеркәсіптерінің барысында 20-дан астам фильм түсірді. "Қара киімдегі тыңшы" фильмінде Конрад Вейдт, Валери Хобсон және Себастьян Шоу, ал Мариус Горинг пен Торин Тэтчер неміс суасты кемелерінің екі офицері рөлінде ойнады. Грант Сазерленд, Пауэллдің "Әлем шетінде" (1937) фильміндегі министр, осы фильмде шотландтық әуе шабуылы сақшысы ретінде пайда болады.

Сюжет

1917 жылдың наурыз айында бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның су асты кемесінің командирі капитан Хардтқа (Конрад Вейдт) британдық флотқа шабуыл жасау миссиясын жүктеді. Ол байланыс адамы Фрейлин Тильмен (Валери Хобсон) кездесу үшін Оркни аралдарына құпия түрде өтеді. Тиль, аралға келген кезде неміс агенттері ұстап алып, хлороформмен улаған жергілікті мектеп мұғалімі Энн Бернетттың (Джуни Дюпрез) кімлігін қабылдаған. Хардт оған тартылатынын сезеді, бірақ Тиль оған қызығушылық танытпайды. Немістерге бұрынғы командир Эшингтон (Себастиан Шоу), патшалық теңіз күштерінен шеттетілген офицер көмектеседі. Тильдің айтуынша, Эшингтон мас болуы салдарынан қызметтен алынғаннан кейін немістерге көмектесуге келісіпті, ал Тиль оның ынтымақтастығын алу үшін онымен қарым-қатынасқа түскенін аңғартады. Жоспар, Бернетттың күйеуі, пастор Харрис күтпеген жерден келгенде бұзылуға жақын келеді, бірақ тыңшылар оны тұтқынға алады. Содан кейін жергілікті пастор Мэтьюс пен оның әйелі (ол Харриспен танысқан) үйге келеді, бірақ Тиль оларды кетуге көндіреді. Британдық флоттың қозғалысы туралы маңызды ақпарат алған Хардт су асты кемесімен кездесіп, U- қайықтары флотының шабуылдауын ұйымдастырады. Үйге оралған Хардт, бәрі жоспар бойынша жүзеге асатынына сенімді, Тильге жақындасады, бірақ ол оның әрекеттерін кері қайтарады. Ол үйден шығып, Хардтты бөлмесіне қамап қойғанын ойлайды, бірақ ол қашып, жасырын түрде оның артынан басады және оның Эшингтонмен кездесуге кеткенін біледі. Хардт олардың сөзін естіп, шындықты табады: британдықтар оның келгенін біледі және оның миссиясын U- қайықтарына қарсы тұзаққа айналдырған. Хардттың "байланыстары" – британдық қос агенттер. Эшингтон шын мәнінде RN командирі Блэклок, ал "Фрейлин Тиль" – Блэклоктың әйелі Джилл. Джилл аралдан кетуге дайындалып жатқанда, Блэклок Хардтты тұтқындау үшін үйге оралады, бірақ ол қашып кеткенін біледі. Харристің киімдерімен жасырынған Хардт, аралдық паромға отырады, онда Джилл, бірнеше азаматтық жолаушылар және сегіз неміс әскері тұтқыны болады. Блэклок Хардттың қашқанын база командиріне хабарлайды, ол британдықтардың немістердің жоспарын білгенін түсіндіреді, өйткені нағыз Энн Бернетт неміс агенттерінің оны теңізге лақтырып өлтіру әрекетінен аман қалған. Теңізде Хардт неміс тұтқындарын босатып, паромды басып алады. Корольдік теңіз күштері оларды қуалайды, бірақ жете алмай жатып, паром Хардттың су асты кемесімен тоқтатылады, ал Хардттың бірінші офицері, лейтенант Шустер (Мариус Горинг) оны батыруға шешім қабылдайды. Су асты кемесі су бетіне шығып, оқ атуға дайындалғанда, Хардт оның өзінің су асты кемесі екенін түсінеді. Ол оларға сигнал беруге тырысады, бірақ тым кеш – U- қайығы паромды бомбалайды, ол суға батып бастайды. Осы уақытқа дейін британдық кемелер келіп, тереңдік бомбаларын тастап, қашып бара жатқан су асты кемені жояды. Джилл, басқа жолаушылар мен экипаж батып бара жатқан паромнан қашып бара жатқанда, Хардт бәрінің жоғалғанын түсінеді және кемемен бірге батуды таңдайды.

Өндіріс

"Қара жамылғыдағы тыңшы" Денхам студиясында түсірілді, сондай-ақ Беркхамстедтегі Нортчерч Комон (Гертфордшир) және Шотландияның Оркней аралдарында да түсірілімдер жүргізілді. Фильмнің түсірілімі 1938 жылдың 24 желтоқсанында аяқталды және 1939 жылдың 7 тамызында Ұлыбританияда көрсетілімге шықты – Германиямен соғыс басталуға бірнеше апта қалғанда. Оның американдық тұсаукесері сол жылдың 5 қазанында Нью-Йорк қаласында өтті, ал екі күннен кейін ол кең экранға шықты.

Сыни қабылдау

The Monthly Film Bulletin журналында "Бұл күрделі оқиға басынан соңына дейін қызықтырып, өте шеберлікпен режиссерленген" деп жазылған; Variety басылымы "Өндіріс А1 деңгейінде, режиссура да соған сай" пікірін білдірді; ал The New York Times оны "Екінші дүниежүзілік соғыс басталғалы бері ең тартымды шпиондық мелодрама" деп атады. Британдықтардың Бремен кемесі болмаса да, Конрад Вейдт әлі де бар екенін атап өтті.

Марапаттар мен құрметтер

Бұл фильмді Ұлттық сын кеңесі 1939 жылғы ең жақсы он фильмнің қатарына қосты.