Кіріспе

Польша саясаткері және жазушысы (1807–1875)

Карол Либельт (8 сәуір 1807, Познань қаласының Хвалицево ауданы, Варшава Герцогтығы – 9 маусым 1875, Брдово) – поляк философы, жазушы, саяси және қоғамдық қайраткер, әлеуметтік жұмыскер, либералдық және ұлтшыл саясаткер, Познань білімділер қоғамының президенті.

Өмір және жұмыс

Либельт 1830 жылы Ресейге қарсы сәтсіз қараша көтерілісіне қатысып, Магдебургте тоғыз айға қамауға алынды. 1839 жылдан бастап ол билікті бөлісуші державаларға қарсы тағы бір көтеріліс ұйымдастыру үшін құрылған құпия комитеттің басшысы болды, бұл комитет Либельт комитеті (Komitet Libelt) деп аталды. Ол Ұлы Польша көтерілісіне қатысқаны үшін Пруссия билігімен 20 жылға түрмеге кесілді (1846). Бірақ, 1848 жылы ол кешіріліп, Позенге (Познань) қайта оралды, онда Ұлы Польша көтерілісіне (1848) қатысып, Польшаның тәуелсіздігін қолдаған түрлі ұйымдарға (Польша Ұлттық комитеті және Революциялық комитет) қосылды. Ұлттар көктемі кезінде ол Франкфурт Парламентінің мүшесі болып сайланды, сондай-ақ 1848 жылғы маусымда Прагада өткен славян конгресіне қатысты. 1849 жылы ол Пруссия Парламентіне депутат болып сайланды және либералды «Dziennik Polski» (Польша күнділігі) газетінің директоры болды. Келесі жылы Либельт Ұлы Польшада түрлі ғылыми және әлеуметтік ұйымдар құруға кірісті, оның ішінде Позендегі (Познань) Ғылым достарының қоғамы, ол факті бойынша университетке айналды. 1868-1875 жылдары ол қоғамды басқарды және эстетикадан лекция оқыды. 1873 жылы ол Пруссияның төменгі палатасына сайланды. Либельт өзінің философиялық еңбектерінде «поляк мессиандығы» деп аталатын, яғни отанының қасіретінен моральдық жағынан кемелденген поляк халқы дүниежүзілік тарихты құтқарады деген сенімді сипаттады. Ол өнер арқылы көрінетін, аса рационалды танымдық күшке ие екеніне сенді. Ол халықаралық аренада негізінен өзінің «Философия және сын» («Filozofia i krytyka») атты кітабында танымал болған «интеллигенция» сөзімен танылды.