Кіріспе

1942 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Wickard v. Filburn, 317 U.S. 111 (1942) шешімі – АҚШ Жоғарғы Сотының федералды үкіметтің реттеу өкілеттігін күрт арттырған маңызды шешімі. Бұл «Жаңа келісім» кезеңіне қатысты ең ірі және кең ауқымды істердің бірі болып табылады және ол АҚШ Конституциясының Сауда тарауына ондаған жылдар бойы кең түсіндіруге негізделген прецедент құрды. Заңдық даудың мақсаты – федералды егінге қолдау көрсету бағдарламасын конституцияға қайшы деп жариялап тоқтату еді. Огайо штатының фермері Роско Филберн өз шаруашылығындағы малға жем ретінде пайдалану үшін бидай өсірді. АҚШ үкіметі бидай бағасын және оның қорын тұрақтандыру үшін фермердің жеріне байланысты бидай өндірісіне шектеулер қойды. Филберн рұқсат етілген көлемнен артық бидай өсірді, сондықтан оған айып төлеуге бұйырылды. Ол өзінің бидайы сатылмағандықтан, оны коммерция ретінде реттеуге болмайды, тіпті «мемлекетаралық» коммерция ретінде де (Конституцияда «бірнеше штаттар арасындағы сауда» деп сипатталған) реттеуге болмайды деді. Жоғарғы Сот келіспеді: «Регламентталуға тиіс мәселе – «өндіріс», «тұтыну» немесе «сату» болсын, біздің алдымыздағы федералдық билік мәселесін шешу үшін маңызды емес. Бірақ егер арыз иесінің қызметі жергілікті болса да және оны коммерция ретінде қарастырмаса, ол мемлекетаралық саудаға елеулі экономикалық әсер еткен жағдайда, оның сипатына қарамастан Конгресс тарапынан қол жеткізілуі мүмкін, тіпті бұл әсер бұрын «тікелей» немесе «жайсыз» деп анықталған жағдайларда да». Жоғарғы Сот Конституцияның 1-бабының 8-тармағындағы Сауда тарауын түсіндірді, ол АҚШ Конгресіне «шетелдік елдермен, бірнеше штаттар арасында және үнді тайпаларымен сауда-саттықты реттеуге» рұқсат береді. Сот Филберннің бидай өсіру қызметі оның ашық нарықта мал азығына сатып алатын бидай көлемін азайтатынын, ол ұлттық деңгейде саудаланатынын, демек мемлекетаралық сауда болып табылатынын және осылайша Сауда тарауының шеңберіне кіретінін шешті. Филберннің өзіне бөлінгеннен артық бидай өндіруінің шағын көлемі мемлекетаралық саудаға тікелей әсер етпесе де, Филберн сияқты мыңдаған фермерлердің бірлескен әрекеттері маңызды болуы мүмкін. Сондықтан Сот федералды үкімет Филберннің өндірісін реттей алады деп шешті. Ол рұқсат етілген мөлшерден артық бидай өндіргенін мойындады. Алайда ол артық бидайды жеке тұтыну үшін өндіргенін мәлімдеді. Ол ешқашан саудаға түспегендіктен, тіпті мемлекетаралық саудаға да, ол Сауда тарауы бойынша федералды реттеуге жататын мәселе емес деп сақты. 1940 жылдың шілдесінде 1938 жылғы Ауыл шаруашылығын реттеу туралы заңға (AAA) сәйкес Филберннің 1941 жылғы үлесі белгіленді және акрына 20,1 бушель бидайдың қалыпты өнімділігі анықталды. Филбернге 1940 жылдың шілдесінде, 1941 жылғы бидай өнімін егуден бұрын, және 1941 жылдың шілдесінде, оны жинаудан бұрын үлестіру туралы хабарланды. Ескертулерге қарамастан, Филберн рұқсат етілгеннен артық 239 бушель бидай өсіріп жинады. Федералды округ соты Филберннің пайдасына шешім шығарды. Заң бойынша квотаны іске асыру үшін фермерлердің плебисцит арқылы дауыс беруі қажет болды. Округ сотының шешімінің көп бөлігі АҚШ Ауыл шаруашылығы министрінің үгіт-насихат жүргізуіне байланысты болды: округ соты министрдің пікірлері орынсыз деп тапты. Содан кейін үкімет Жоғарғы Сотқа шағым жасады, ол округ сотының ұстанымын (фермерлердің квотаны қабылдауына әкелген науқандық әдістерге қарсы) «көзге көрнетін қателік» деп атады. Содан кейін сот Сауда тарауына сәйкес заңды қолдады. Іс жоғары сотқа жеткен кезде, тоғыз судьяның сегізін президент Франклин Рузвельт, «Жаңа келісім» заңдарының авторы тағайындаған. Бұған қоса, іс соғыс кезінде, яғни Перл-Харборға шабуылдан кейін АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына себеп болғаннан кейін қарастырылды. Бұл шешім президентке қолдау көрсетті, Конституция федералды үкіметке мемлекетаралық саудамен тек жанама байланысты экономикалық қызметті реттеуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді.

Шешім

Заңның мақсаты – ұлттық нарықта бидай бағасын тұрақтандыру. Федералды үкімет Конституцияның Сауда шартнамасы арқылы штатаралық сауданы реттеу құқығына ие. Осы шешімде Сот бірауыздан сауданы реттеу құзыретіне, сауда бағасын реттеу құзыретінің кірістігін жатқызды. Филберн өндірілген бидайдың артығы тек жеке тұтынуға арналғандықтан, оның бидай өндірісі Штатаралық сауда шартнамасы арқылы реттелмейді деп мәлімдеді. Жоғарғы Сот бұл аргументті қабылдамады, егер Филберн өзінің бидайын өсірмеген болса, ол ашық нарықтан бидай сатып алатын болар еді. Соттың пікірінше, Филберннің әрекеттерінің өзі штатаралық саудаға елеулі әсер етпесе де, Филберн сияқты мыңдаған фермерлердің жиынтық әрекеттері осы әсерді елеулі етеді. Сондықтан, Конгресс, егер мұндай әрекеттер жиынтығында қарастырылса, штатаралық саудаға елеулі әсер ететін, тіпті жеке әсерлері ұсақ болса да, штаттар аралық коммерциялық емес қызметті реттеуге құқылы. Кейбір тараптардың аргументтері бұрынғы шешімдерге, әсіресе коммерциялық қызметтің жергілікті ме, жоқ па, деген мәселеге тоқталуға тырысқан коммерциялық шартнамаға қатысты шешімдерге негізделген. Сот төрешісі Роберт Х. Джексонның шешімі бұл тәсілді тым формалды деп қабылдамады: Үкіметтің Заңды өндіріс немесе тұтынуды реттеу деп санауы, осы Соттың кейбір мәлімдемелері мен шешімдеріне байланысты, олар "өндіріс", "өндіріс" және "кен өндіру" сияқты қызмет түрлерін қатаң "жергілікті" деп түсінуге мүмкіндік береді және ерекше жағдайларды қоспағанда, сауда күшімен реттелмейді, өйткені олардың штатаралық саудаға әсері заң бойынша "тікелей емес". Бүгінгі күні, бұл биліктің кеңдігі мойндалса да, өнімнің бір бөлігі штатаралық саудаға немесе оның объектілерімен араласпаған жағдайда мұндай қызметті реттеуге болатын Сот шешімі жоқ. Біз Сауда шартнамасы бойынша шешімдерді қарау, Конгрестің өкілеттіктері туралы мәселелерді "өндіріс" және "тікелей емес" сияқты терминологияға бақылау күші беретін және қызметтің штатаралық саудаға нақты әсерін қарастыруға кедері келтіретін кез келген формулаға сілтеме жасау арқылы шешпеу керектігін көрсетеді. Мәселе қызметтің жергілікті екендігін қалай сипаттауда емес, оның "штатаралық саудаға елеулі экономикалық әсер ететінінде". Сондықтан, аталған ереже "өндіріс", "тұтыну" немесе "маркетинг" саласына қатысты болса да, федералды билік туралы мәселені шешу үшін маңызды емес. Жергілікті сипаттағы қызметтің сипаты күмәнді жағдайда Конгресс оны реттеуге ниетті ме екенін анықтауға көмектеседі. Бірақ, егер апелляциялық қызмет жергілікті болса да және ол коммерция ретінде қарастырылмаса да, ол штатаралық саудаға елеулі экономикалық әсер ететін болса, Конгресс оны реттеуге құқылы, тіпті бұл әсер бұрынғы уақытта "тікелей" немесе "тікелей емес" деп анықталған болса да. Жергілікті бидай өндірісін реттеу Конгресс мақсатына сәйкес келеді: өндірілген және тұтынылатын бидайдың жалпы көлемін шектеу арқылы бағаны тұрақтандыру. Соттың пікірінше, үй шаруашылығында тұтынылатын бидай сияқты үлкен және өзгермелі фактор баға мен нарықтық жағдайларға елеулі әсер етеді. Осылайша, үйде өсірілген бидай саудадағы бидаймен бәсекелеседі. Сауданы ынталандыру, тыйым салу немесе шектеу сияқты реттеуші функцияны пайдалану болып табылады. Бұл жазбалар Конгресс өсірілген фермада тұтынылатын бидай, егер ол реттеу жүйесінен тыс болса, бағаны көтеру арқылы сауда-саттықты ынталандыру мақсатына кедері келтіретінін дұрыс деп санаған болуы мүмкін деген күмәнді қалдырмайды.

Салдары

Wickard 1990 жылға дейін АҚШ Конгресінің Сауда туралы ережеге қатысты талаптарын толыққанды мойындаудың Жоғарғы сотта басталуын белгіледі. Алайда, Соттың өзінің шешімі демократиялық сайлау процесінің Конгресс билігін теріс пайдалануды шектеудегі рөлін көрсетіп тұрады: "Басында Бас судья Маршалл Федералдық сауда билігін бұрынғыдан да кеңірек сипаттады. Ол осы биліктің кең ауқымды және терең сипатын атап, оны жүзеге асырудың тиімді шектеулері сот процесінен емес, саяси процестерден туындауы керектігін ескертті". Сыншылар Уикардтың "Коммерция туралы ереже бойынша Конгресс билігіне шектеу қою үшін мемлекетаралық және мемлекетішілік сауда арасында ешқандай айырмашылық жоқ" екенін, сондай-ақ ол әдетте сауда деп саналмайтын қызметті реттеуге мүмкіндік беретінін атап өтті. Эрл М. Мальцтің айтуынша, Уикард және басқа да «Жаңа келісім» шешімдері Конгресске «жеке экономикалық қызметті шексіз дерлік ауқымда реттеуге өкілеттік берді». Бұл жағдай АҚШ-тың Лопеске қарсы ісіне (1995 ж.) дейін сақталды, ол алты онжылдықтан бері алғаш рет коммерциялық бап бойынша Конгрестің өкілеттігін арттырғандықтан федералды заңның жарамсыздығын жоққа шығарды. Пікірде Уикард «сауда-саттық туралы ережеде мемлекетішілік саудаға қатысты ең кеңінен қолданылған мысал» және «Конгресс билігін Конституцияда осы ереже бойынша айқындалғаннан да асыра кеңейтті» деп сипатталды. Лопес ісінде Сот Конгрестің Сауда туралы ережеге сәйкес заң шығару билігі кең болғанымен, оның шектеулі екенін және «саудадан» тым алыс емес екенін, әсіресе оларды алып жүру экономикаға үлкен масштабта әсер еткеніне дәлел болмаған жағдайда, қолға қару алып жүруді реттеуге рұқсат бермейтінін мәлімдеді. (Кейін АҚШ-тың Моррисонға қарсы ісінде 2000 жылы Сот Конгресс осындай заңдарды жиынтық әсері туралы дәлелдер болған жағдайда да қабылдай алмайды деп шешті.) Содан бері Жоғарғы Сот штаттық заңға сәйкес өздерінің медициналық марихуана өсіретін тұлғаларды соттауға федералды үкіметтің өкілеттігін қолдауда Уикардқа көп сүйенді. Жоғарғы Сот Гонзалес пен Райх (2005) ісінде, Wickard-та қарастырылған үйде өсірілген бидай сияқты, үйде өсірілген марихуана федералдық реттеудің заңды нысаны болып табылады, өйткені ол мемлекетаралық саудада қозғалатын марихуанамен бәсекелеседі: Wickard осылайша Конгресс «саудалық» емес, сатылымға шығарылмаған, бірақ осы қызмет түрін реттемеу сол тауардың мемлекетаралық нарығын реттеуге кедергі келтіретін жағдайда, мемлекетішілік қызметті реттеуге құқылы екенін белгілейді. 2012 жылы Уикард Ұлттық тәуелсіз бизнес федерациясы Себелиусқа және Флоридаға қарсы АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаментіне қатысты қолжетімді медициналық көмек туралы заңның конституциялық дұрыстығына қатысты дауларда маңызды рөл атқарды, бұл заңның жақтастары да, қарсыластары да Уикард олардың ұстанымдарын қолдайтынын мәлімдеді.