Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Антиохиялық Лукиан (грекше: Λουκιανός Αντιοχείας, шамамен 240 – 7 қаңтар 312), Люкиан шейіт деп белгілі, христиандық пресвитер, теолог және шейіт. Ол ғылыми еңбектерімен де, сопылық тұрмысымен де көзге түскен.
Christian martyr, presbyter and theologian
Lucian of Antioch (Greek: Λουκιανός Αντιοχείας c. 240 – January 7, 312), known as Lucian the Martyr, was a Christian presbyter, theologian and martyr. He was noted for both his scholarship and ascetic piety.
Тарих
Суиданың айтуынша, Лукиан Сирияның Коммагена қаласындағы Самосатта христиан ата-аналарына дүниеге келген. Ол көршілес Месопотамиядағы Эдесса қаласында Макарий мектебінде білім алған. Алайда, бұл дәстүр оның екінші ғасырдағы пұтқа табынушы сатирик Лукиан Самосаттығымен шатастырудан туындаған болуы мүмкін. Антакияда Лукиан пресвитер қызметіне бекітілді. Кесариялық Евсевий оның теологиялық білімін атап көрсетеді, ал Лукианның өмірбаяны (327 жылдан кейін жазылған) ол Дидаскалеон, яғни мектеп ашқанын хабарлайды. Адольф фон Харнактың ізбасарлары оны Антиохия мектебінің алғашқы жетекшісі деп санайды, және ол кейінірек Диодор Тарсский мен Теодор Мопсуэстия теологтарымен байланысты болған, бірақ бұл мәселе қазіргі қолжетімді деректерде тіркелмеген. Ол Никомидия шығанағындағы Дрепаномда жерленді, кейіннен ол Константин Ұлының анасы Еленаның құрметіне Хеленополис деп аталды. Ол сондай-ақ қасиетті кісі ретінде еске алынады, Рим католик шіркеуінде 7 қаңтарда мерекесі тойланады. Арийдің бірнеше жақтастары үшін оның шәкірттігін алғаш рет нақты айтқан жазушы – бірақ Арий мен оның жақын достары үшін емес – Аномоялық шіркеу тарихшысы Филосторгий болды.
According to Suidas, Lucian was born at Samosata, Kommagene, Syria, to Christian parents, and was educated in the neighbouring city of Edessa, Mesopotamia, at the school of Macarius. However, this tradition might be due to a conflation with his famous namesake, Lucian of Samosata, the pagan satirist of the second century. At Antioch, Lucian was ordained presbyter. Eusebius of Caesarea notes his theological learning and Lucian's vita (composed after 327) reports that he founded a Didaskaleion, a school. Scholars following Adolf von Harnack see him as the first head of the School of Antioch, with links to later theologians Diodorus of Tarsus and Theodore of Mopsuestia, but that contention is unrecorded in the extant sources. He was buried at Drepanum on the Gulf of Nicomedia, which was later renamed Helenopolis to honour Helena, mother of Constantine the Great. He is also commemorated as a saint, with a feast day of January 7 in the Roman Catholic Church The first writer to clearly attest such a discipleship for a number of Arian sympathisers—but not for Arius and his closer associates—was the Anomoean church historian Philostorgius.
Киелі кітап мәтіні
Лукиан Септуагинта мен грек тіліндегі Жаңа Келісім мәтіндерін сынды түрде қарастырғаны үшін танымал. Оның нәтижесіндегі қолжазба Сирияда, Кіші Азияда және Константинопольде кең таралды, кейіннен Хризостом мен грек әулиелері оны пайдаланды, сондай-ақ ол *Textus Receptus*-тің негізі болды. Бірақ Лукиан алған қолжазбаларды "түзетуге" тырысып, уақыт өте келе енген қателерді түзететінін айтты. Ол түпнұсқа еврей тіліне негізделіп Септуагинтаны қайта қарастыруға кірісті. Мұндай әрекеті үшін ол сынға ұшырады. Иероним өзінің грек тіліндегі Ескі Келісім еңбегінің көшірмелері замандастары арасында "Exemplaria Lucianea" деп белгілі болғанын айтады, бірақ басқа жерлерде Лукиан мәтіндеріне қатысты теріс пікір білдіреді. Иероним былай деп жазды: "Бұл (Келісім) біздің тілімізде анық ерекшеленеді және әртүрлі бағыттарға қарай бет бұрады; бір ғана бастау көзін табу қажет. Мен Лукиан мен Гесихий есімдерімен аталатын кітаптарды еске алмаймын, олардың дұрыстығын кейбір адамдар негіссіз қорғайды, өйткені оларға Ескі Затты Етті Жүз аудармашыдан кейін немесе Жаңа Затты қайта қарауға рұқсат берілмеген; көптеген ұлттардың тілдеріне бұрын аударылған Киелі кітаптарға енгізілген қосымшалар енді жалған екені анықталды." Нақты мәліметтердің болмауы Лукианның сындық еңбегінің құндылығын бағалауға мүмкіндік бермейді. 6 ғасылдың Геласиан Декреті, Лукианның еңбегіне қарағанда Шығыс Грек шіркеуінде емес, Батыс Латын шіркеуінде кең таралған, "Католиктерден аулақ болу керек" деп саналатын апокрифтік кітаптар тізімін қамтиды, соның ішінде "Лукиан жасаған жаңа Евангелиялар" да бар. Қазіргі ғалымдар Лукианның қайта өңдеулерін L әрпімен белгілейді, осылайша нұсқаулардың әртүрлілігі байқалғанда, олар Лукианның түзетулерінен туындауы мүмкін екенін көрсетеді. Лукиан 3 Маккавейлердің маңызды кішкентай қолжазбаларын біріктірді.
Lucian is credited with a critical recension of the text of the Septuagint and the Greek New Testament. The resulting manuscript was popular in Syria, Asia Minor, and Constantinople and was later used by Chrysostom and the later Greek fathers, and which lies at the basis of the textus receptus. However, Lucian took it upon himself to "fix" the manuscripts he received, saying he was correcting errors that had snuck in over time. He undertook to revise the Septuagint based on the original Hebrew. For this, he received criticism. Jerome mentions that copies of his work on the Greek Old Testament were known in his day as "exemplaria Lucianea" but in other places he speaks rather disparagingly of the texts of Lucian. Jerome also wrote: "This (Testament) certainly differs in our language, and is led in the way of different streams; it is necessary to seek the single fountainhead. I pass over those books which are called by the name of Lucian and Hesychius, for which a few men wrongly claim authority, who anyway were not allowed to revise either in the Old Instrument after the Seventy Translators, or to pour out revisions in the New; with the Scriptures previously translated into the languages of many nations, the additions may now be shown to be false." In the absence of definite information it is impossible to decide the merits of Lucian's critical labors. The 6th century Gelasian Decree, a work of the Latin Western Church rather than the Greek Eastern Church where Lucian's work was more popular, contains a list of apocryphal books "to be avoided by Catholics" that includes "the Gospels which Lucianus forged." Modern scholars mark Lucianic rescensions with an L, to indicate that when variant readings arise, they may have been from Lucian's adjustments. Lucian integrated a number of important minuscule manuscripts of 3 Maccabees.