Кіріспе

Сопайпилла, сопапилла, сопайпа немесе качанга – Испания, Латын Америкасы және АҚШ-тың оңтүстік-батысында дәстүрлі түрде қуырылған нан және жылдам дайындалатын нанның бір түрі. Сопайпилла сөзі – сопайпа сөзінің кішіртілген түрі, бұл сөз испан тіліне Аль-Андалустың мосараб тілінен келген. Сопайпилла дәстүрлі түрде ашытылған бидай қамырынан (немесе бидай ұны мен маса харинаның қоспасынан) жасалады, оған май сияқты майлы заттар қосылады. Қамыр көтерілгеннен кейін, оны жайып, дөңгелек, төртбұрыш немесе үшбұрыш пішінге кесіп, ең ұзын өлшемі 8–10 см (десерт үшін) немесе 15–20 см (негізгі тағамға толтыру үшін) болады. Содан кейін бұл бөліктерді майда қуырады, кейде қуыру алдында одан әрі көтерілуіне рұқсат етіледі: қуыру кезінде олар ісіп, ортасында қуыс қалта пайда болады.

Тарих

Майға қуырылған наншалар адамзат май немесе май сақтауға жарамды ең алғашқы қыш ыдыстар пайда болған шамамен б.з.д. 5000-3000 жылдар аралығында жасала бастады. Көне заманда наншаларды қуыру – нан пісірудің қарапайым әдісі еді, ол үшін тек от пен қарапайым ыдыс қана қажет болды. Әр мәдениетте осы тағамның өзіндік түрі дамыған. Сопаипилла – Латын Америкасы, Техас-Мексика және АҚШ-тың оңтүстік-батыс аймақтарының асүйлерінде кездесетін нұсқасы.

Вариациялар

Сопайпилланың ашытқымен және жылдам дайындалатын нанмен жасалатын түрлері бар. Кейбір қамырлар қабақ (лангэс) қосылуымен байытылады.

Аргентина

Аргентинада бұл нан сопайпа, супайпа және сопайпилла атауларымен қатар, торта фрита, креппель (аймақтық неміс тілінен алынған Креппель), және чипа cuerito деп те белгілі. Чилидің орталық аймағында дайындалатын дәстүрлі чили сопаипиллаларының қамырына пісірілген, ұнтақталған қымыр қосылады, бірақ оңтүстікте мұндай болмайды. Көбінесе таңғы ас уақытында дайындалатын бұл перуандық асхананың дәстүрлі тағамы әртүрлі аймақтарда әртүрлі дайындалады, әдетте нан ретінде беріледі және соустарды сіңіруге, шағын тағамдарды жинауға, дәмді тағамдарды дәмдеуге немесе қайнатпаға ұнтақтауға қолданылады. Оны кейбіреулер "Оңтүстік-Батыстың пончигі" деп атаса, басқа авторлар "бұл ашытқы қосылмаған, қарапайым дәмді нан, ол әрине пончик емес, бірақ қуырылған нан да емес" дейді. Нью-Мексикода олар көбінесе ұнтақталған сиыр еті немесе тауық сияқты дәмді ингредиенттермен толтырылады, чили мен ірімшікпен жабылады және салат пен помидормен бірге негізгі тағам ретінде беріледі. Оларды бал немесе анис сиропымен құйылған десерт ретінде де жеуге болады. Техас-Мексика асханасындағы сопаипилья – пісірілген қамырдан жасалған нан, ол Нью-Мексика стиліне ұқсас, бірақ әрқашан десерт ретінде беріледі, қантпен жабылады және балмен қоса ұсынылады. Техас және Оклахомадағы көптеген Tex Mex мейрамханалары десерттік сопаипильяны тегін берілетін "қосымша" бөлігі ретінде ұсынады: тамақтан бұрын берілетін чипсы мен сальса, кейде кесо соусы, сондай-ақ тұздалған көкөністер, ұннан жасалған тортилья және тамақтың соңында сопаипилья беріледі. 2003 жылдан 2005 жылға дейін сопаипилья мен штрудель Техас штатының ресми нан өнімдері болып танылды.

Уругвай

Уругвайда сопаипилланың бір түрі торта фрита деп аталады. Торта фрита ұн, тұз және судан жасалады, сиыр майы қосылып жұмсарылып, 20-25 см диаметрлі жұқа, үлкен пішінде қамырға айналдырылып, сиыр майында қатты қуырылады. Олар көбінесе тұзды болады, бірақ оларды қант немесе қайыс жемісінің ірімшігімен жауып, шағын тағам ретінде жеу жиі кездеседі. Көбінесе жаңбырлы күндері дайындалады.