Қазақ тіліне аудармасы:
**Чоктоу тілі: Құрып бара жатқан мұра**
Alternatively:
**Чикасо тілі: Жаңғыруға талпыныс**
Chickasaw language
Мұскаги тілі – АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы ежелгі тіл. Қазірде 50-ге жуық адам ғана сөйлейді. Тілді сақтауға және оқуға арналған ресурстар көбейіп келеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тың оңтүстік-шығысынан шыққан муског тілі.
Muskogean language from the southeastern US
Қазіргі уақытта бұл тілде шамамен 50 адам сөйлейді, олардың көп бөлігі – тілде өскен чикасау егдеулері. 20 ғасырдағы интернат мектептерінің және 19 ғасырда чикасауларды өз отанынан күштеп шығарудың салдарынан, ұлт арасында тіл мен мәдениет туралы кеңінен таралған білім көбінесе азайды. Дегенмен, 2021 жылдан бастап осы және көптеген басқа да американдық халықтардың тілдерін оқытуға, үйренуге және сақтауға арналған қолжетімді ресурстар көбейіп келеді. Расында, осы жойылып бара жатқан тілді үйренуге, оқытуға және сақтауға деген қызығушылық артып келеді. Чикасау ұлты осы тілді оқытуға арналған, өте пайдалы интернет ресурстарын ұсынады.
The language is currently spoken by around 50 people, mostly Chickasaw elders who grew up with the language. Due to boarding schools in the 20th century and Chickasaw removal from their homeland in the 19th century, the widespread knowledge about the language and culture amongst the nation has largely decreased. This being said, there are increasingly more accessible resources for teaching, learning, and preserving this and many other Native American languages, as of the year 2021. There is indeed growing interest in learning, teaching, and preserving this endangered language. The Chickasaw Nation has online resources for teaching this language that are of great utility.
Жіктеу
Чикасо, Чоктау және Хума тілдері мускогиан тілдер отбасының батыс тармағын құрайды. Чикасо және Чоктау бір кезде бір тайпа болған және олар да мускогиан тілдерінде сөйлеген. Чикасо тілі 1970 жылға дейін кеңінен қолданылды, бірақ содан бері жоғалу қаупі төнген тілге айналды.
Chickasaw, Choctaw and Houma form the Western branch of the Muskogean language family. The Chickasaw and Choctaw were once one tribe who similarly spoke the Muskogean languages. The Chickasaw language was widely spoken until 1970 but has since become an endangered language.
Тарих
Еуропалықтармен алғашқы байланысқа дейін, Чикасо тайпасы батыс аймақтардан көшіп, Миссисипи өзенінің шығысына орналасты, қазіргі Миссисипи штатының солтүстік-шығысында қоныстанды. Чикасо қалалары мен ауылдары соғыс уақытында тығыз қоныстанған, бірақ жаумен қақтығыс болмағанда, аумағы кеңейтілген. "Этнологтың" он жетінші басылымында Чикасо тілінде 600-ға дейін адам сөйлейтіні болжамдалған, бірақ бұл көрсеткіш қарқынды түрде төмендеп бара жатқаны айтылған, себебі көптеген сөйлеушілер 50 жастан асқан. Балалар енді бұл тілді үйренбейді, ал Чикасо тілі үйден тыс жерде көбінесе қолданылмайды. Тілді сақтау және тілдің өміршеңдігі тұрғысынан, "Этнолог" қазіргі тілдік жағдайды тілдің жоғалуға жақын тұрғаны ретінде бағалайды.
Sometime prior to the first European contact, the Chickasaw migrated from western regions and moved east of the Mississippi River, where they settled mostly in present day northeast Mississippi. Chickasaw towns and villages were structured to be densely populated as a wartime measure but encompassed larger areas when there was no conflict with enemies. Ethnologue estimated in its seventeenth edition that Chickasaw retained up to 600 speakers, but noted that this figure was rapidly declining because most speakers are 50 and older. Children are no longer acquiring the language, The Chickasaw language is not much used outside of the home. In terms of conservation and language vitality, Ethnologue evaluates the current language situation as moribund,
Тілдің жаңғыруы
2007 жылы құрылған Чикасау тілін жаңғырту бағдарламасы Мунро Уилмонд және Хьюмс әліпбилерін пайдаланады. Чикасау тілі сөйлеу тілі болғандықтан, "чикасау тілін дұрыс немесе бұрыс жазу деген жоқ". Чикасау тілі шебер-оқушы бағдарламасы, қоғамдық бағдарламалар және жеке оқу бағдарламалары арқылы оқытылады. "Chickasaw Language Basic" қосымшасы iPhone, iPad және басқа iOS құрылғылары үшін қолжетімді. Apple, Inc. компаниясымен бірлесіп жасалған Чикасау тілі пернетақта макеті iOS 16.4, iPadOS 16.4 және macOS Ventura 13.3 және одан кейінгі нұсқаларында қолжетімді, ол пайдаланушыларға "тонацияны, мұрынды дауыстыларды және глоттильдік тоқтату белгісін көрсететін арнайы таңбалар" арқылы теруге көмектеседі.
The Chickasaw Language Revitalization Program, founded in 2007, uses both Munro Willmond and Humes alphabets. Because Chickasaw is a spoken language, "there is no 'right' or 'wrong' way to spell Chickasaw." Chickasaw is taught through a master apprentice program, community programs, and self study programs. A "Chickasaw Language Basic" app is available for iPhone, iPad, and other iOS devices. In a collaboration with Apple, Inc., the Chickasaw language keyboard layout is available in iOS 16.4, iPadOS 16.4 and macOS Ventura 13.3 and later to help users type with "special characters for pitch accent, nasal vowels and the glottal stop character."