Кіріспе

Неміс философы және филологы (1802–1872)
Ол Киль, Лейпциг және Берлин университеттерінде білім алған. Платон мен Аристотельді зерттеуге қызығушылығы артып, 1826 жылы жазған докторлық диссертациясы «Платонис де идеис эт нумерис доктрина экс Аристотеле иллюстрата» (Аристотельдің түсіндіруімен Платонның идеялар мен сандар туралы ілімі) Аристотельдің сын арқылы Платон философиясын дәл түсінуге жасаған әрекеті болды. Кильдегі классикалық кафедра ұсынысын қабылдамай, Пруссияның білім министрі Карл фон Штайн зум Альтенштейннің жақын досының ұлына тәрбиеші болып жұмысқа орналасты. Бұл қызметте жеті жыл (1826–1833) болды, бос уақытын Аристотельдің «De anima» (1833; 2-басылымы, Кристиан Белгер, 1877) еңбегінің сындық басылымын дайындауға арнады. 1833 жылы Альтенштейн Тренделенбургті Берлиндегі қосымша профессор қызметіне тағайындады, ал төрт жылдан кейін ол штаттық профессорлыққа көтерілді.

Оқыту

Шамамен 40 жыл бойы ол өзін ұстаз ретінде ерекше табысты көрсетті, осы уақыттың көп бөлігінде ол Пруссиядағы академиялық мансапқа үміткерлердің барлығын философия және педагогикадан емтихандап отырды. Оның оқыту әдісін Сорен Кьеркегор жоғары бағалап, оны "мен танитын ең салмақты философиялық филологтардың бірі" деп атады. 1861 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Оның екі көрнекті шәкірттері Франц Брентано және Вильгельм Дилтей болды.

Телеологияны қорғау

Тренделенбургтің философиялық ойлауын оның Платон мен Аристотельді сүйіспеншілікпен зерттеуі шарттаған, ол оларды қарсыластар ретінде емес, кең идеализм негізінде бірлесіп құру деп санайды. Оның көзқарасын қазіргі аристотелизм деп атауға болады. Гегель және басқалар айтқандай, абсолютті әдіс пен абсолютті философияның мүмкіндігін жоққа шығарған кезде, Тренделенбург ежелгі немесе Платондық мағынада нақты идеалист болды; оның бүкіл жұмысы идеалды нақты көрсетуге арналған. Бірақ ол философияның әдісі талдаушыл болуы керектігін, нақты фактілерден оларды түсіндірген жалпыға көтерілу керектігін айтты. Біз білетінімізге қарай тұтастай жүйені анықтаймыз, бірақ қайта құру процесі шамамен болуы керек. Біздің ұстанымымыз соңғы жүйеге жол бермейді. Сондықтан, біз әрдайым жаңадан бастаудың орнына, тарихи дамудың тұрақты нәтижелері деп саналатын нәрсеге берік болуға тиіспіз. Бұл нәтижелердің классикалық көрінісін Тренделенбург негізінен Платоникалық-Аристотельдік жүйеде табады. Философиялық сұрақ былай қойылады: ой мен болмыс білімде қалай біріктіріледі? Ой болмысқа қалай жетеді? Ал болмыс ойға қалай кіреді? Тренделенбург тек ұқсас арқылы ғана таныла алады деген қағидаға сүйене отырып, өзіне тән ілімге (Аристотельге негізделген болса да) қол жеткізеді, ол оның ойының негізгі бөлігі болып табылады. Қозғалыс – болмысқа және ойлауға ортақ негізгі факт; сыртқы әлемнің нақты қозғалысы қабылдаудың немесе ойлаудың әрбір жағдайында қолданылатын конструктивті қозғалысқа қарсы келеді. Ол қозғалыстан уақыт, кеңістік және механика мен жаратылыстану санаттарын шығарады. Осылайша алынғандықтан, олар бір мезгілде субъективті және объективті болып табылады. Материя ешқашан толықтай қозғалысқа ажыратылмайды, бірақ қайталанбайтын қалдық Аристотель сияқты біз асимптотикалық түрде жақындаған, бірақ ешқашан жетпеген абстракция ретінде қарастырылуы мүмкін. Алайда, механикалық категориялар өмір сүру фактілерін жеткілікті түрде түсіндіре алмайды. Әлемнің түпкілікті түсіндіруін тек жоғары категорияда табуға болады. Бұл жерде Тренделенбург философиялық жүйелердің арасындағы шекараны табады. Бір жағынан, күшті ойлаудан бұрын жасайтын және ғаламды, былайша айтқанда, "артынан" түсіндіретін, тек тиімді себептерді ғана мойындайтын адамдар тұр. Бұл, әдетте, Демокритизм деп аталуы мүмкін. Екінші жағынан, әлемді органикалық немесе телеологиялық тұрғыдан қарау, ол бөліктерді тұтастай идея арқылы түсіндіреді және тиімді себептерді тек идеалдық мақсаттардың құралы ретінде көреді. Бұл кең мағынада Платонизм деп аталуы мүмкін. Спинозизм сияқты жүйелер үшінші сыныпты құрайды, олар күшті ойлауға, ойды күшке құрбан етпейді, бірақ олардың соңғы себептерді жоққа шығаруымен демократиялық немесе негізінен материалистік көзқарасқа түседі, бізді механикалық және органикалық философиялық жүйелердің үлкен антагонизмімен қалдырады. Соңғы көзқарас, өмір фактілерінде немесе органикалық табиғатта алғашқы қолдауды алады, оның ең жоғарғы деңгейі мен соңғы тексеруін этикалық әлемде табады, ол негізінен мақсаттарды жүзеге асырудан тұрады. Сондықтан Тренделенбургтің *Naturrecht* [табиғат құқығы] жүйесін бір жағынан оның жүйесін толықтырады, оның идеалды нақтылы түрде іске асыруы ретінде қабылдануы мүмкін. Этиканың мақсаты – адамзаттың идеясы, ол Иммануил Кант тұжырымдаған абстрактілі түрде емес, мемлекет пен тарих тұрғысынан қарастырылады. Заң барлық жерде этикалық талаптардың құралы ретінде қарастырылады. Тренделенбургтің мемлекетті адам (потенциалды адам) шын мәнінде пайда болған этикалық организм ретінде қарастыра отырып, оның ескі гректің ең жақсы идеяларына сүйене аламыз.

Фишер Тренденбург талқылау

1865 жылы ол Канттың кеңістік туралы доктринасын түсіндіруде Куно Фишермен қатысты дауға тартылып, «Куно Фишер және оның Канты» (1869) еңбегінде оған шабуыл жасады, оған жауап ретінде «Анти Тренделенбург» (1870) жазылды. Философия тарихында бұл дау Фишер–Тренделенбург пікірсайысы ретінде танылды. Тренделенбургтің пікірі («Кант кеңістік пен уақытты "Трансценденталдық эстетикада" тәжірибе үшін априорлық және интуитивтік шарттар ретінде белгілей алады, бірақ бұл кеңістік пен уақыттың мүмкін тәжірибеден тыс объектілерге қатысы жоқ екенін білдірмейді») түрліше «Назардан тыс қалған балама», «Тренделенбургтің олқылығы» [die trendelenburgische Lücke], «Писториус олқылығы [die pistorische Lücke]» (Герман Андреас Писториус атымен аталады) немесе «үшінші мүмкіндік» [die dritte Möglichkeit] деп аталады.

Отбасы

Оның ұлы Фридрих Тренделенбург белгілі хирург болды; бірнеше медициналық техника және мәселелер оның құрметіне аталған.

Аудармалар

Тұлға сөзінің тарихына үлес: өлімнен кейінгі зерттеме, Open Court Pub. Co., 1910 ж. Логика негіздері: Тренделенбургтің "Элементтер" еңбегінің ағылшын тіліне аудармасы, 1898 ж.