Кіріспе

Шығыс майданы – Екінші дүниежүзілік соғыстың негізгі театры, онда негізінен нацистік Германия және оның одақтастары мен Кеңес Одағы арасындағы әскери қақтығыстар болды. Шығыс майданындағы әскери әрекеттер екі үлкен державаның бірін-біріне бейтарап қарым-қатынас жасауымен басталды, Германия мен оның одақтастары Албанияны және Польшаның бір бөлігін, ал Кеңес Одағы Финляндияны және Польшаның қалған бөлігін аннексиялады. Бірақ 1941 жылы нацистік Германия Кеңес Одағына шабуыл жасап, осы бейбітшілікке нүкте қойды. 1941 жылдан 1945 жылы соғыс аяқталғанға дейін Шығыс майданындағы ірі шайқастардың көп бөлігі осы екі держава арасында жүрді. Төмендегі уақыт жолы Шығыс майданында болған маңызды оқиғаларды көрсетеді.

1939 жыл

14-15 наурыз: Германия қысымымен словактар өз тәуелсіздігін жариялап, Словак Республикасын құрды. Немістер Мюнхен келісімін бұза отырып, Чехияның таратылған жерлерін басып алып, Богемия мен Моравия протекторатын құрды. 31 наурыз: Франция мен Ұлыбритания Польша мемлекетінің шекарасының сақталуын кепілдейді. 7-15 сәуір: Фашистік Италия Албанияға басып кіріп, оны аннексиялайды. 23 тамыз: Нацистік Германия мен Кеңес Одағы Шығыс Еуропаны ықпал аймақтарына бөлетін негізінде жатқан шабуылға қарсы келісімге және құпия хаттамаға қол қойды. 1 қыркүйек: Германия Польшаға басып кіріп, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғысты бастады. 3 қыркүйек: Польшаның шекарасына берген кепілдіктерін орындап, Ұлыбритания мен Франция Германияға соғыс жариялайды. 17 қыркүйек: Кеңес Одағы Польшаға шығыстан шабуыл жасайды. Польша үкіметі Румыния арқылы Францияға, содан кейін Ұлыбританияға қашып өтеді. 27-29 қыркүйек: Варшава 27 қыркүйекте капитуляциялайды. Германия мен Кеңес Одағы Польшаны бөліседі.

1940 жыл

1939 жылдың 30 қарашасы – 1940 жылдың 12 наурызы: КСРО Финляндияға шабуыл жасайды, осылайша «Қысқы соғыс» басталады. Финляндиялықтар қаруды тоқтату туралы келісімге қол қойып, Ладога көлінің солтүстік жағалауын КСРО-ға өткізеді. Олар сонымен қатар Арктика мұхитындағы шағын фин жағалауын да иеліктен шығарады. 9 сәуір – 9 маусым: Германия Дания мен Норвегияға шабуыл жасайды. Дания шабуыл күні-ақ капитуляциялайды. Норвегия 9 маусымға дейін қарсы тұрады. 10 мамыр – 22 маусым: Германия Батыс Еуропаға, атап айтқанда Францияға және бейтарап Төмен елдерге (Бельгия, Нидерланды және Люксембург) шабуыл жасайды. Люксембург 10 мамырда басылып алынады; Нидерланды 14 мамырда, ал Бельгия 28 мамырда капитуляциялайды. 22 маусымда Франция соғыс тоқтату туралы келісімге қол қояды, оған сәйкес немістер елдің солтүстік жартысын және Атлантика жағалауының барлық бөлігін басып алады. Францияның оңтүстігінде Виши қаласындағы штаб-пәтерімен коллаборационистік режим құрылады. 10 маусым: Италия соғысқа кіреді. Италия 21 маусымда Оңтүстік Францияға шабуыл жасайды. 28 маусым: КСРО Румынияны Шығыс Бессарабия провинциясын және Буковинаның солтүстік бөлігін КСРО Украинасына беруге мәжбүр етеді. 14 маусым – 6 тамыз: КСРО 14-18 маусым аралығында Балтық елдерін (Эстония, Латвия және Литва) басып алады. 14-15 шілдеде ол осы елдердің әрқайсысында коммунистік төңкерістерді ұйымдастырып, 3-6 тамызда оларды Кеңес Республикалары ретінде аннексиялайды. 10 шілде – 31 қазан: «Британия шайқасы» деп аталатын әуе соғысы нацистік Германияның жеңілісімен аяқталады. 30 тамыз: Екінші Вена шешімі: Германия мен Италия Румыния мен Венгрия арасындағы даулы Трансильвания провинциясын бөлу туралы шешім шығарады. Солтүстік Трансильванияны жоғалту Румыния королі Карольді ұлы Михаилдың пайдасына тақтан басқаруға мәжбүр етеді және генерал Ион Антонескутің диктатурасын билікке әкеледі. 13 қыркүйек: Италиялықтар Ливиядан бақылаудағы Мысырға шабуыл жасайды. 27 қыркүйек: Германия, Италия және Жапония Үшжақты шартқа қол қояды. Қазан: Италия 28 қазанда Албаниядан Грекияға шабуыл жасайды. Қараша: Венгрия (20 қараша), Румыния (23 қараша) және Словакия (24 қараша) Оське қосылады.