Цинь әулетіне қарсы көтеріліс жетекшісі Чэнь Шэн

Кіріспе

Тайваньдық әнші Чэнь Шэнь (б.з.б. 208 жылдың қаңтарында қайтыс болды), сондай-ақ Чэнь Шэ ("Шэ" - оның әдепті есімі), қайтысынан кейін Инь патшасы деп аталып, Цинь әулетіне қарсы алғашқы көтеріліс болған Дацзяң көтерілісінің жетекшісі болды. Бұл оқиға Екінші Цинь императорының билігі тұсында болды.

Өмір

Чэнь Шэнь Янчэн қаласында (陽城; қазіргі Фанчэн округінде, Хэнань) дүниеге келді. 209 жылдың тамыз немесе қыркүйек айында, ол Ву Гуанмен бірге әскери капитан болғанда, екеуіне 900 сарбазды Юянға (漁陽; қазіргі Миюнь округінің оңтүстік-батысы, Пекин) алып бару бұйрығы берілді. Дауылдың салдарынан олар белгіленген мерзімге дейін Юянға жете алмайтыны анық болды, ал заң бойынша, егер сарбаздар өз бекеттеріне уақытында келмесе, жазаланатын еді. Чэнь Шэнь мен Ву Гуан өлімге қамыққандықтан, өз сарбаздарын көтеріліс бастауға бастады. Олар Циннің мұрагер ханзадасы Фусудың, өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр болғанын, және Чу генералдарының бірі Сян Яньның өлмегенін, олардың ісіне қосылатынын жариялады. Сонымен қатар, олар Чудың қайта құрылуын жариялады. 900 адаммен империяға қарсы тұру – өзіне-өзі қастандық жасау сияқты көрінді, бірақ Цин режимінің зорлық-зомбылығына ұшыраған халық Чэнь Шэнь мен Ву Гуанның ісіне тез қосылды. 20 мыңнан астам адам қосылды. Көп ұзамай, халық Чэнь Шэньден өзін «Чу патшасы» деп жариялауын сұрады. Чжан Эр мен Чэнь Юдың кеңесіне қарамастан, Чэнь Шэнь өзін «Түсіп келе жатқан Чу патшасы» (張楚王) деп жариялады. Чэнь Шэнь өзінің астанасын Чэнь округінде (陳縣; қазіргі Хуаян, Хэнань) орнатқаннан кейін, әртүрлі генералдарға Цин аумағын басып алу үшін барлық бағытта жорық жүргізуді тапсырды. Олардың арасында: Ву Гуан, оны «Чу патшасы» етіп тағайындады; Чжоу Вэнь (周文), оған батысқа қарай Цинге баруды бұйырды; оның досы Ву Чэнь (武臣), оған солтүстікке қарай Чжаоның бұрынғы аумағына баруды бұйырды; Чжоу Фу (周敷), оған солтүстік-шығысқа қарай Вэйдің бұрынғы аумағына баруды бұйырды. Бірақ, бұл генералдардың ешқайсысы қайтып оралмады. Бастапқы жеңілістерден кейін Цин әскері генерал Чжан Хан басшылығымен қайта жиналды. Ву Гуан оның қол астындағы генералдардың бірімен өлтірілді; Чжоу Вэнь Цин әскерлерінен жеңілді; Ву Чэнь бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ кейін өзін Чжао патшасы деп жариялады және Чудан тәуелсіздік алды; ал Чжоу Фу Вэйдің патшалық әулетінің ұрпағын Вэй патшасы етіп тағайындады, ол да Чудан тәуелсіздік алды. Ву Чэньнің және Ву Гуанды өлтірген генералдардың бөлініп кетуінің басты себебі – Чэнь Шэньнің патша ретінде параноидалық болуы: генералдардың адалсыздық танытуының ең кішкентай белгісі болса, тіпті қаңқу сөздерге де сене отырып, жазаланды. Чэнь Шэньнің қатыгездігі мен шайқастағы үнемі жеңілістері оған жақтастар жинауды қиындатты. Чэнь Шэнь қатты әлсіреп, Цин әскерінен көтеріліс көтеріп, күш жинау үшін жеке өзі әскерге жетекшілік етіп, 208 жылдың қаңтар айында өзінің күзетшісі Чжуан Цзяның қолынан қаза тапты. Ол көтеріліс басталысынан бес ай өткен соң қайтыс болды. Бірақ, оның қарсылық танытуы Цин әулетінің құлауына себеп болған шабыттың бастауы болды.

Chen Sheng was born in Yangcheng (陽城; in present day Fangcheng County, Henan). In August or September 209 BC, he was a military captain along with Wu Guang when the two of them were ordered to lead 900 soldiers to Yuyang (漁陽; southwest of present day Miyun County, Beijing) to help defend the northern border against Xiongnu. Due to storms, it became clear that they could not get to Yuyang by the deadline, and according to law, if soldiers could not get to their posts on time, they would be executed. Chen Sheng and Wu Guang, believing that they were doomed, led their soldiers to start a rebellion. They announced that Fusu, the crown prince of Qin, who had wrongly been forced to commit suicide, and Xiang Yan, a general of Chu, had not died and were joining their cause. They also declared the reestablishment of Chu. Using 900 men to resist an empire seemed to be a suicidal move, but the people, who had felt deeply oppressed by the Qin regime, joined Chen Sheng and Wu Guang's cause quickly. More than 20,000 men joined. Soon, there were people asking Chen Sheng to declare himself "King of Chu". Acting against the advice of Zhang Er and Chen Yu, Chen Sheng declared himself "King of Rising Chu" (張楚王). Chen Sheng, setting his capital at Chen County (陳縣; in present day Huaiyang, Henan), then commissioned various generals to advance in all directions to conquer Qin territory. Among these were: Wu Guang, whom he created acting "King of Chu"; Zhou Wen (周文), whom he ordered to head west toward Qin proper; his friend Wu Chen (武臣), whom he ordered to head north toward the old territory of Zhao; Zhou Fu (周敷), whom he ordered to head northeast toward the old territory of Wei. However, none of these generals returned. After initial defeats Qin forces regrouped under general Zhang Han. Wu Guang was assassinated by generals under him; Zhou Wen was defeated by Qin forces; Wu Chen was initially successful but then declared himself the King of Zhao and became independent of Chu; and Zhou Fu supported a descendant of the royal house of Wei to be the King of Wei, also independent of Chu. A major reason why Wu Chen and the generals who assassinated Wu Guang broke away was that Chen Sheng was paranoid as a king: generals were executed at any sign of infidelity, even by rumours. Chen Sheng's ruthlessness and constant defeats in battle made it harder and harder for him to gather followers. Chen Sheng was greatly weakened, and as he suffered losses at the hands of the Qin army, he personally led a force to try to gather reinforcements, but he was assassinated by his guard Zhuang Jia in January 208 BC. He died just five months after his rebellion began. However, his act of defiance provided the spark of inspiration which eventually led to the fall of the Qin dynasty.

Мұра

Чэнь Шэньді қытай тарихшылары көбінесе халықтың Цинь аристократиясы мен буржуазияның төзімсіз қысымына қарсы күрескен ұлы көшбасшысы ретінде бейнелейді. Дегенмен, бұл шындыққа сай келмейді. Чэнь Шэньнің Циньді құлатуға бағытталған шешімдері көбінесе жеке мүддесімен және жоғары тұру сезімімен жеңілді; осы себепті ол жиі жақсы кеңестерді елемеді. Сун әулетінің тарихшысы Сима Гуан «Жизы Тунцзянь» еңбегінде былай жазған:

Чэнь Шэнь алғашқыда Чу патшасы атанғанда, оның туыстары мен достары, соның ішінде күйеу атасы да оған қосылуға келді. Бірақ күйеу атасы келгенде, Чэнь оны қарапайым қонақ ретінде қабылдады, тек сәл иіліп, тізе бүкпеді. Күйеу атасы ашуланып: «Сен көтеріліс көтеріп, патшалық атаққа таласып отырсың, бірақ қарттарыңа құрмет көрсетпейсің. Сен ұзаққа шыдамайсың», – деді. Ол бұрылып кетіп, Чэньтің кешірім сұрауына да жауап бермеді. Кейін туыстары мен достары жиналғанда, Чэньнің жастық шағындағы оқиғаларды талқылады. Біреу: «Сіздің шаңырағыңызға жиналған бұрынғы достарыңыз бен қонақтарыңыз бекер сөйлейтіндерімен әдеттес, олар сіздің беделіңізге нұқсан келтіріп, абыройыңызды түсіреді», – деді. Чэнь көптеген ескі достарын өлімге кесті, соның салдарынан достары одан алыстады. Чэнь Жоу Фанды тексеруші министр, ал Ху Вуды күзетшілер бастығы етіп тағайындады, олар барлау және қауіпсіздік мәселелерімен айналысты. Әскербасылар қалаларды жаулап келгенде, олар жиі олардың бұйрықтарын немесе іс-әрекеттерін сынап, кемшіліктерін табуға тырысты. Егер бұйрықтар немесе іс-әрекеттер заңсыз деп тапса, әскербасыларды тұтқындады. Чэнь қатаңдық танытқандарды ең адал деп есептеді. Оған ұнамайтын адамдарды әскери сотқа жіберді немесе жеке өзі жазалады. Әскербасылар Чэньге деген құрметін жойды, бұл оның құлауына себеп болды. Қытай тарихшылары Сима Гуанның Чэньді сипаттауына қарсылық білдіргенімен, бұл сипаттама дұрыс сияқты көрінеді. Ол көтерілісін бастағаннан кейін бірнеше ай өткен соң, жеткілікті негізсіз патшалық атағын алды. Осыдан кейін ол Чэнь округінде қалып, жаулап алған аумақтарды толық бақылауда ұстай алмады, себебі аймақ халқы оған ыстық ниетпен қараған жоқ. «Шицзи» еңбегінде айтылғандай, Чэнь Шэнь «Кішкентай құс үлкен аққудың мақсатын қалай түсіне алады?» (燕雀安知鴻鵠志) деген қытай мақалын алғаш рет айтқан адам. Бұл мақал «Үш патшалықтың романында» маңызды орын алады. Ол кейде қытай және даостық храмдарда есік сақшысы ретінде бейнеленеді, көбінесе Ву Гуанмен бірге. Чэнь Шэньнің алдамшы және оның генералының үлгісін Юань әулетінің соңында Хан Шаньтоң мен Лю Футоң да тығыз ұстанды.

When Chen Sheng first became the King of Chu, his relatives and friends all arrived to join him, as did his father in law. But when his father in law arrived, Chen treated him as an ordinary guest and only made a slight bow and did not kneel to him. His father in law became angry and stated, "You are leading a rebellion and falsely claiming the title of a king, but you are arrogant toward your elders: You surely cannot last." He turned to leave without further discussion, and even though Chen knelt to ask for his forgiveness, he ignored Chen. Later, when there were more and more relatives and friends arriving, they were discussing the stories when Chen was young. Someone suggested, "The old friends and guests of Your Royal Highness are foolish and often liked to talk in vain; they will damage your image and hurt your reputation." Chen executed a good number of his old friends, and therefore his friends began to leave him and not follow him. Chen made Zhou Fang to be his examination minister and Hu Wu to be the head of his guard, to be in charge of intelligence and security. When the generals conquered cities and returned, the two of them often criticized and nit picked on the commands issued by those generals or their acts; often, if they felt the commands or the acts were not lawful, they would arrest the generals. Chen considered those who are strict to be the most faithful ones. The ones that Chen did not like were either given over to courts martial or personally punished by him. The generals had no affection for Chen, and this led to his downfall. While Chinese historians may quibble with Sima Guang's characterization of Chen, it appears to be quite correct. He claimed the title of king only months after the start of his rebellion, without a sufficient foundation. Once he did, he effectively became stuck in Chen County and could not firmly hold territories that were conquered, because the people in the territories did not view him with great affection. According to Shiji, Chen Sheng was the person who coined the Chinese proverb, "How can a little songbird understand the ambitions of a grand swan!" (燕雀安知鴻鵠志), a saying that figures prominently in the Romance of the Three Kingdoms. He sometimes appears as a door god in Chinese and Taoist temples, usually paired with Wu Guang. The pattern of an impostor and his general, founded by Chen Sheng, was closely followed by Han Shantong and Liu Futong in the end of Yuan Dynasty.