Кіріспе

Австрияның Тешен герцогы Альбрехт Фридрих Рудольф Доминик (3 тамыз 1817 – 18 ақпан 1895) – Габсбургтер әулетінен шыққан австриялық генерал. Ол император Леопольд II-нің немересі және император Франциск Иосиф I-нің негізгі әскери кеңесшілерінің бірі болды. 36 жыл бойы бас инспектор қызметін атқарған ол көнешіл бюрократ еді, ол негізінен Австро-Венгрия армиясын бақылап, жаңғырту процесін тежеді. Ол Австрия-Мажарстан (1863) және Германия (1893) армияларында фельдмаршал шенімен марапатталды. Тарихшылар Джон Киган мен Эндрю Уиткрофттың сөзінше:
Ол әскери және азаматтық мәселелерде дәйім консервативті болды, армияның моральдық жағдайына қанағаттанбаушылық білдіретін памфлеттер жазып, барлық жаңалықтарға қарсы күшті қарсылық көрсетті. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Австрияның сәтсіздіктерінің көп бөлігі оның ұзақ билік кезеңімен байланысты. Оның билігі – әскери емес, бюрократтың билігі болды, ал бейбіт уақытта Габсбургтер армиясына 30 жыл басшылық ету оны соғысқа дайын емес, әлсіз құралға айналдырды.

Ерте өмір

Император Леопольд II-нің немересі, ол француз императоры Наполеон I-ді Асперн-Эслингте (1809) жеңген Австрияның эрцгерцогы Карл мен Насау-Вейльбург ханшайымы Генриеттаның үлкен ұлы болды. Ол император Франц I-нің шөбересі және император Франц Иосиф I-нің әкесі, Австрияның эрцгерцогы Франц Карлдың інісі болды, және Франц Иосифқа қызмет етті. Венада дүниеге келген ол ерте жасынан әскери бейімділікке ие болды, оны әкесі ынталандырды. Албрехт епілепсияның жеңіл түрімен ауырған деген хабар бар, бірақ бұл оның әскери мансабына көзге көрінбейтін кедергі келтірмеді. 1837 жылы ол әскери губернаторы фельдмаршал Иосиф Радецкиймен бірге Австрия армиясына қадам басқан. Мұқият әскери білім алған Албрехт 1840 жылы генерал-майор болып тағайындалды және 1843 жылы фельдмаршал лейтенанты дәрежесіне көтерілді.

Әскери науқандар

1845 жылы генерал-дер-кавалерияға көтерілген Альбрехтке Жоғарғы Австрия, Төменгі Австрия және Зальцбургтің басқаруы тапсырылды. 1847 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Баден-бай-Венадағы Вейльбург сарайын мұраға алды, ол отбасының жазғы резиденциясына айналды. Қыс мезгілінде отбасы Венадағы Эрцгерцог Альбрехт сарайында (қазіргі Альбертина мұражайы) тұрды. Венаның коменданты ретінде Альбрехт 1848 жылдың 13 наурызында революциялық қозғалыстар басталғанда көшеде жарақат алды. Ол әскерлеріне тікелей оқ-дәрілерді беруге бұйрық берді және қаланың орталық бөлігін бақылауға алды, бірақ шеткі аудандардағы тәртіпсіздікті тоқтатуға қол жеткізе алмады. Меттернихтің құлауынан және студенттер жетекшілігіндегі қалалық гвардияның құрылуынан кейін Альбрехт әскерлерін казармаға қайтарды. Радикалдар оның революцияны басуға тырысқанына наразылық білдірді, ал кейбір әріптес офицерлер оның әрекетсіздік танытқанын ойлады. Екі тарапқа да қанағаттандырмай, қала билігінің қысымымен Альбрехт граф Ауэрспергпен ауыстырылды. Альбрехт Италия королі Карл Альберт басқарылған Италия түбегіндегі мемлекеттердің коалициясына қарсы күрескен Радецкийдің дивизиясын басқару үшін оңтүстікке жіберілді. Альбрехт Тичино өзенін кесіп өтуді жеке бақылады және дивизиясын тиімді басқару арқылы 1849 жылдың 23 наурызында Новара шайқасында жеңіске жетті. 1851 жылы ол Венгрияның азаматтық және әскери губернаторы болып тағайындалды және 1860 жылға дейін қызмет етті. Альбрехттің әйелі, архигерцогиня Хильдегард 1864 жылдың наурыз айында ағасы, король Максимилиан II-нің жерлеу рәсіміне қатысу үшін Мюнхенге барғанда өкпе қабынуы мен плевритпен ауырады. Ол 1864 жылдың 2 сәуірінде Венада қайтыс болды, туған күніне екі ай жетпей тұрып. 1866 жылдың маусымында Жеті апталық соғыс басталғанда Альбрехт король Виктор Эммануэль II-нің итальяндық әскерлеріне қарсы тұратын оңтүстік армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Альбрехт Кустоца шайқасында (1866 жылдың 24 маусымы) шешулі жеңіске жетті, бірақ жеңісін тиімді пайдалана алмады, өйткені жеңілген Минчио армиясын қууды ұмытып кетті. Алайда, австриялықтардың кез келген артықшылығы 3 шілдеде Кенигграцте болған жеңіліспен жойылды, онда Людвиг фон Бенедек Гельмут фон Мольткенің Богемияға жасаған жылдам және толыққанды шабуылына дайын болмады. Альбрехт 1866 жылдың 10 шілдесінде бас қолбасшы (Oberkommandeur) болып тағайындалды. Бенедектердің жеңілісі Пруссияға қарсы одан әрі әрекет етуді мүмкінсіз етті, сондықтан Пруссиямен де, Италиямен де тез арада бейбіт келісімге қол жеткізілді. 1866 жылы Пруссияға Хольштейн, Италияға Венецияны жоғалтудан басқа, соғыс 1867 жылы Австрияның екі монархиялық империяға – Австро-Мажар империясына айналуына әкелді.

Есімдес

Альбрехттің есімі 1872 жылы "Эрхерзог Альбрехт" деп аталған броненос кемеге (кейін бронекарап) берілді. 1908 жылы "Фейерспейер" деп аталған ол, 1920 жылы Италияға өткізіліп, "Бюттафуоко" деп қайта аталды. Ескі броненос кеме 1947 жылы металлға тапсырылғанға дейін қалдық ретінде сақталды.