Кіріспе

Кез келген басқа идея сияқты, сахналық өнер туындысының идеясы да жасалған сәттен бастап авторлық құқықпен қорғалады. Осындай туындыларды орындау үшін қажетті лицензиялар алу керек. Бұл ережеден тек қоғамдық домендегі туындылар ғана ерекшеленеді. Мысалы, Уильям Шекспирдің туындылары. Туындының қоғамдық доменде болуы оның жасалған мерзіміне байланысты. Егер туынды қоғамдық доменде болмаса, оны орындау үшін лицензия алу қажет. Көп жағдайда, Бродвей қойылымы үшін берілетін лицензия опция деп аталады.

Опциялар

Продюсердің Бродвей қойылымын қоюы үшін, ол опцияны сатып алуы керек, ол үшін ақы төлеу қажет. Бұл опция продюсердің осы қойылымды шығаруға ниетті екенін және оны дәлелдеу үшін қаржы жұмсауға дайын екенін қамтамасыз етеді. Бродвейдегі әдеттегі пьеса үшін продюсер 5000 доллар төлейді, осылайша алғашқы алты айға құқық алады. Ол келесі алты айға опцияны жаңарту үшін 2500 доллар, ал кейін 12 айға дейін 5500 доллар төлей алады. Кейде үшінші жаңарту үшін продюсердің режиссер, жұлдыз немесе театрды жобаға тартуы талап етіледі. Мұның бәрі продюсердің осы пьесаны немесе мюзиклді шығаруға қаншалықты бейілді екенін көрсету үшін жасалады. Әдетте, Бродвей қойылымына алынған опция продюсерге бірінші кезектегі құқықтарды береді. Бұл әдетте Нью-Йорк және мүмкін Лондонда қойылым қою құқығын білдіреді. Сонымен қатар, бірінші кезектегі гастрольдік қойылымдар да болуы мүмкін. Басқа құқықтар, мысалы, әлемнің басқа аймақтарында қойылым қою құқығы, бірінші кезектегі құқықтарға кірмейді. Коммерциялық пайдалану құқығын алуға да болады, ол продюсерге қойылымнан туындаған альбомдар мен тауарларды шығару құқығын береді. Қосалқы құқықтар да келіссөздер арқылы алынуы мүмкін. Егер продюсер автордың қосалқы құқықтарының бір бөлігіне ие болса, онда ол осы қойылымның әуесқойлық қойылымдарынан, теледидарлық нұсқаларынан немесе киноға түсірілген нұсқаларынан түскен пайданың бір бөлігін алады. Мұндай құқықтар әдетте белгілі бір кезеңге ғана жарамды болады, ол келісім арқылы анықталады. BMI (Broadcast Music, Inc.) ән жазушылар мен композиторларды да өкілдік етеді. Роджерс және Хаммерштейн ұйымы көптеген театрлық қойылымдардың авторларын және құқық иелерін өкілдік етеді. Кейбір компаниялар драмалық қойылымдарға лицензия бермейді, ал кейбіреулері береді. Драмалық қойылым – бұл музыкалық қойылым сияқты толыққанды драмалық туындының қойылуы немесе әртістің бірнеше әнінен тұратын концерт болуы мүмкін. ASCAP драмалық қойылымдарға лицензия бермейді, бірақ Роджерс және Хаммерштейн ұйымы береді. Драмалық емес туындының мысалы – музыкалық қойылымнан ән радиода ойнатылса.

Суретшінің авторлық құқығы

Егер өндіріс тапсырыс бойынша жасалған жұмыс болмаса, өндіріске қатысқан көптеген суретшілердің авторлық құқығы туады. Мысалы, хореографтың жұмысына авторлық құқық беріледі. АҚШ Авторлық құқық кеңсесінің мәліметінше, хореография авторлық құқықпен қорғалуы үшін, ол "жұмысты орындауға болатын материалдық нысанда бекітілуі" керек. Көбінесе мюзиклдерде хореографтың жұмысы осылай авторлық құқықпен қорғалады. Бұл оның авторлық құқықпен қорғалған биін оның рұқсаты мен төлемі болмаса қайта пайдалануға болмайды дегенді білдіреді. Актерлер айтқан сөздеріне немесе жасаған қимылдарына авторлық құқыққа ие болмаса да, өз өнерлерінің жаздырылуына немесе таратылуына тыйым салуға құқылы. Сонымен қатар, олар атқарылған рөлімен байланысты есімдерін көрсетуге құқылы. Режиссердің пьеса немесе мюзиклдегі режиссерлік қызметіне авторлық құқығы бар-жоқ деген мәселеде пікір қақтығыстары бар. Бұл мәселе бойынша ресми шешім қабылданған жоқ.

Жақында авторлық құқық мәселесі

Пьеса немесе мюзиклге құқық алу кезінде, авторлық тізбектің сақталғанына көз жеткізу де пайдалы. Яғни, егер мюзикл немесе пьеса кітап негізінде жазылса, Бродвейде немесе Лондонда қойылмас бұрын кітапқа құқықтар алынуы керек. 2010 жылы «Fela!» мюзиклінің Бродвейдегі қойылымында осы мәселе туындады. Карлос Мур Фела Аникулапо Кутидің жалғыз ресми өмірбаянын жазған адам деп есептеледі. Мюзикл алдымен Бродвейден тыс, содан кейін Бродвейде және Лондонда қойылды, онда Феланың өмірі оның көптеген әндерін пайдалана отырып толыққанды көрсетілді. Карлос Мур мюзикл продюсерлері оның өмірбаянын рұқсатсыз пайдаланғанын, ал авторлық құқықтары үшін оған ешқандай төлем жасалмағанын мәлімдеді. Ол өзінің авторлық құқығы бұзылғанына сеніп, 5 миллион долларлық талап арыз берді. Продюсерлер Карлос Мурдың мюзикл Бродвейден тыс қойылған кезде оның туралы білгенін, тіпті оның туралы сұхбаттарға қатысқанын айтты. Сондықтан олар оның шоу туралы білгеннен кейін бірнеше жыл өткен соңғы талап арызына түсінік бермеді.