Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық заңгер (1862–1922)
Austrian lawyer (1862–1922)
Эуген Эрлих (14 қыркүйек 1862 – 2 мамыр 1922) – австриялық құқық ғалымы және құқық социологы. Ол заң социологиясының қазіргі заманғы саласын қалыптастырушылардың бірі деп кеңінен мойындалады.
Eugen Ehrlich (14 September 1862 – 2 May 1922) was an Austrian legal scholar and sociologist of law. He is widely regarded as one of the primary founders of the modern field of sociology of law.
Өмірбаян
Ерлих Буковина герцогтігіндегі Черновиц (қазіргі Черновцы) қаласында дүниеге келді. Бұл кезде ол Аустро-Венгрия империясының провинциясы болған. Эрлих Лембергте, содан кейін Венада құқық білімін оқыды, онда ол заңгерлік тәжірибеден өтіп, оқытумен айналысты. Кейін ол империяның шығыс шетіндегі герман мәдениетінің бекінісі болған Черновицке оралып, университетте сабақ берді. Эрлих өмірінің соңына дейін осы қызметте болды және 1906-1907 жылдары университет ректоры қызметін атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Черновицке Ресей әскерлері бірнеше рет басып кіргенде, ол Швейцарияға көшті. Австро-Венгрия империясының ыдырауынан және Буковинаның Румынияға өткеннен кейін, Эрлих Черновицке қайта оралуды жоспарлады, онда ол румын тілінде сабақ беруге міндетті болар еді, бірақ 1922 жылы Венада қант диабетінен қайтыс болды.
Ehrlich was born in Czernowitz (now Chernivtsi) in the Duchy of Bukovina, at that time a province of the Austro Hungarian empire. Ehrlich studied law in Lemberg, then in Vienna, where he taught and practised as a lawyer before returning to Czernowitz to teach at the university there, a bastion of Germanic culture at the eastern edge of the Empire. Ehrlich remained there for the rest of his teaching career and was Rector of the University in 1906–7. During the turmoil of World War I, when Czernowitz was occupied several times by Russian forces, he moved to Switzerland. After the break up of the Austro Hungarian Empire and the ceding of the Bukovina to Romania, Ehrlich planned to return to Czernowitz, where he would have been required to teach in Romanian, but he died of diabetes in Vienna, Austria in 1922.
Мансап
Ерлихтің Буковинаның құқықтық мәдениетіндегі тәжірибесі, онда австриялық заң мен жергілікті әдет-ғұрыптар қатар өмір сүргендей көрінді, оны өзінің отандасы, заңгер Ханс Келсен сияқты теоретиктер ұсынған заңның иерархиялық түсініктеріне күдік тудырды. Ерлих заңның тек заңдар мен сот шешімдерінің жиынтығы екенін мойындаған заң теориясының қоғамның құқықтық шындығын толыққанды көрсетпейтінін атап өтті. Заң, егер социологиялық тұрғыдан қарастырылса, мемлекеттік заңнама мен сот шешімдерінен гөрі әлдеқайда кең ауқымды. Ол шешім қабылдау нормалары (Entscheidungsnormen) мен әлеуметтік нормалар немесе мінез-құлық нормалары (Lebendes Recht) арасында ажырату жасады. Соңғылары адамдардың әлеуметтік өзара әрекеттесуінің нәтижесінде пайда болады. Олар күнделікті әлеуметтік қарым-қатынастарды мүмкін ететін және тұрақтандыратын ережелер. Мұндай ережелер қоғамның өмірін шын мәнінде басқарады және белгілі бір жағдайларда олардың ең маңыздылары, егер заңгерлер үшін міндетті болмаса да, халық санасында заң ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұған қоса, бұл әлеуметтік нормалар немесе "тірі заңдар", Ерлихтің атап көрсетуінше, жиі қабылданып, мемлекеттік заңға енгізіледі. Мысалы, коммерциялық қолданыс пен әдет-ғұрыптар дамиды және соттар мен басқа да органдар оларды нормативтік күшке және құқықтық маңызға ие деп таниды және құрметтейді. Ерлихтің мәлімдемесіне сәйкес, әлеуметтік өмірді реттейтін "тірі заң" соттар қолданатын шешім қабылдау нормаларынан өте ерекше болуы мүмкін және кейде заңгерлер назардан тыс қалдыратын үлкен мәдени беделге ие болуы мүмкін. Шешім қабылдау нормалары тек сотқа немесе басқа да сот органдарына ұсынылған дауларды реттейді. Ал "тірі заң" - әлеуметтік қатынастарды жүйелі түрде құрылымдаудың қажетті негізі. Оның бастауы - адамдардың бірге өмір сүретін әртүрлі әлеуметтік бірлестіктері. Оның мәні - дау-дамай емес, бейбітшілік пен ынтымақтастық. Заң ретінде танылатын нәрсе (тағы да социологиялық тұрғыдан) оны реттеуге тиіс адамдар арасында оған құқықтық мән беруге қабілетті биліктің болуына байланысты. Ерлихтің оқуында заңның билігінің көздері көптүрлі. Кейбір көздер саяси, ал кейбіреулері мәдени. Осылайша, саяси және мәдени көздер арасында қақтығыстар туындауы мүмкін. Бірақ Ерлихтің пікірінше, барлық әлеуметтік нормаларды "заң" деп қарастыру қажет емес. Құқықтық нормалар (әдетте, сот заңдарынан гөрі социологиялық тұрғыдан қарастырылады) оларды бұзуға байланысты туындайтын күшті наразылық сезімдерімен моральдық немесе әдет-ғұрыптық нормалардан ерекшеленеді. Осылайша, олар әлеуметтік тұрғыдан маңызды деп есептеледі. Сонымен қатар, құқықтық нормалар олардың белгілі бір қатынастарға, мәмілелерге және жағдайларға қатысты екендігіне байланысты оларды "заң фактілері" (Tatsachen des Rechts) деп тануға болады, яғни әлеуметтік реттеу үшін ерекше маңызды мәселелер немесе ескертулер.
Ehrlich's experience of the Bukovina's legal culture, where Austrian law and sharply contrasting local custom seemed to co exist, caused him to question the hierarchical notions of law propounded by such theorists as his fellow countryman, the jurist Hans Kelsen. Ehrlich noted that legal theories that recognized law only as a sum of statutes and court decisions gave an inadequate view of the legal reality of a community. Law, if understood sociologically, embraces much more than just state legislation and court decisions. He drew a distinction between norms for decision (Entscheidungsnormen) and social norms or norms of conduct (Lebendes Recht). The latter are created in the social interaction of people. They are rules that make everyday social association possible and stable. Such rules actually govern the life of a society and, under certain conditions, the most important of them can justifiably be regarded in popular consciousness, if not necessarily by lawyers, as law. In addition, these social norms, or "living law", as Ehrlich called them, are frequently adopted and incorporated in state law. For example, commercial usage and custom may develop and be recognized and respected by courts of law and other agencies as having normative force and legal significance. Ehrlich claimed that the living law that regulates social life may be very different from the norms for decision applied by courts, and may sometimes attract far greater cultural authority which lawyers cannot safely ignore. Norms for decision regulate only those disputes that are brought before a judicial or other tribunal. Living law is a necessary framework for the routine structuring of social relationships. Its source is in the many different kinds of social associations in which people co exist. Its essence is not dispute and litigation, but peace and co operation. What counts as law (again, from a sociological perspective) depends on what kind of authority exists to give it legal significance among those it is supposed to regulate. Ehrlich's teaching is that the sources of law's authority are plural. Some sources are political and others are cultural. As such, political and cultural sources may conflict. But not all social norms should be thought of as 'law', in Ehrlich's view. Legal norms (again, understood sociologically, rather than juristically) are typically distinguished from merely moral or customary ones by powerful feelings of revulsion which typically attach to breach of them. They are, thus, regarded as socially fundamental. In addition, legal norms are recognisable as such because they concern certain kinds of relationships, transactions and circumstances which he described as 'facts of the law' (Tatsachen des Rechts) — specially important topics or considerations for social regulation.