Кіріспе

Херефордшир графтығының тарихы король Ательстан заманында графтық құрылумен басталады және 1051 жылы Херефордшир туралы англосаксон жылнамасында айтылады. Алғашқы англосаксон қоныс салушылары, 7 ғасырғы Магонсэтан тайпасы, Северн өзені жағалауын мекендеген Хвикке тайпасының бір бөлігі болды. Магонсэтан Уай және Северн өзендері арасындағы жерлерде қоныстанған деседі. Марль сазды төбелері батыстан Уэльс тауларымен, шығыстан Малверн тауларымен, солтүстіктен Шропшир шекарасындағы Клент тауларымен және оңтүстіктен Дина орманның шекарасымен қоршалған. Англосаксон жылнамасында алғаш рет тілге алынған графтық атауы «Херефорд» (көне ағылшын тілінде «армия өткелі») деген сөзден шыққан болуы мүмкін, ол қазіргі Херефорд қаласы орналасқан жер. Аймақ Мерсия королі Оффаның билігіне өтті, ол Мерсияны қорғау үшін Оффаның шабуылы деп аталатын шекараны салды – англосаксондар мен уэльстік тайпалар арасындағы қарым-қатынастың күмәнді екенін көрсететін алғашқы белгі. Графтық әкімшілік бірлік ретінде Альфред Ұлының ұлы Эдуард Ақсақалдың 915-917 жылдардағы Бургал Хидаджынан және Жүздік соттарынан пайда болды. 676 жылы Мерсия королі Этельред тұсында Кентербери архиепископы Тарстың әулиесі Феодор Магонсэат тайпасына қызмет ету үшін Херефорд діни округін құрды және Путтаны Херефордтың алғашқы епископы етіп тағайындады. Заң мен әділет орталығын құруды 10 ғасырдағы реформа кезінде гүлденген монастырь бөлімдері қолдады. Херефордтың географиялық орналасуы англосаксон елдеріне графтық істерін басқаруға мүмкіндік берді және Херефорд скандинавиялық соғыстарда маңызды рөл атқарды, содан кейін 1055 жылы Ральф, Херефорд графы, корольдік граф Гарольд Годвинсонмен қуылды. Феодалдық Домсдей сараптамасында Уэльс маркаларының кейбір жақын аудандары Херефордширге қарасты. Батыс және оңтүстік шекаралар 1535 жылы Уэльс маркалары құрамына енгенге дейін даулы аймақ («Архенфилд») болып қалды. Бұл аудандар Вигмор, Эвиас Лейси және Хантингтон жүздерін құрады, ал Эвиас Гарольд Вебтри жүзіне қосылды. Домсдей сараптамасы кезінде округтің бөлімдері өте тұрақсыз болды. Он тоғыз жүзден астам аудан тілге алынды, бірақ олардың көлемі әртүрлі болды, кейбіреулерінде бір ғана поместье болса, ал кейбіреулерінде жиырмадан отызға дейін болды. Он екі қазіргі жүздің ішінде тек Грейтри, Радлоу, Стретфорд, Вулфи және Вормелоу ғана бастапқы Домсдей атауларын сақтады. Қалғандары Брокшаш, Эвиас Лейси, Гримсворт, Хантингтон, Вебтри және Вигмор болды. Херефордшир Уэльс шекарасында (ал бұрын Уэльс маркаларының ежелгі шекарасы) орналасқан. Қазіргі заманда Орман шекарасы 1750 жылға дейін белгіленбеді, сол кезде бірнеше епископтардың ерекшеліктері жерді бағалау және қайта бөлу үшін қайта қарастырылды. Округтің солтүстік-батысындағы жерлер Шропширге, ал шығысындағы жерлер Вустерширге берілді. Алайда, оңтүстік-батыста Алтын аңғар жерлері Herefordiensis (Херефордтық) деп расталды. Графтық тарихының бірегей көзі – Херефорд соборындағы тізбектелген кітапхана, онда Гутенберг баспасынан шыққан Еуропадағы ең алғашқы басылған кітаптар сақталған. Англия азаматтық соғыстары кезінде ол корольдік қазына ретінде пайдаланылды. Орта ғасырларда округ заң бойынша зорлық-зомбылық пен қатыгез жазалармен анықталды. Ол әртүрлі азаматтық соғыстарда маңызды рөл атқарды және лоллардизмнің пайда болуына себеп болды. Күшті тәуелсіздік сезімі және Уэльс шекарасындағы орны графтыққа шекаралық мінез-құлыққа ие екенін көрсететін бедел берді. Ауыл шаруашылығы еңбекақысының салыстырмалы түрде төмен болуына байланысты көптеген адамдар сеноны өртеп, дарға асылды, Свинг толқындары кезінде және одан кейін. Алайда, мысалы, Норфолктан айырмашылығы, ол өнеркәсіптік ауыл шаруашылығы жұмысшыларының күресші одағын құрмады. Херефордшир өнеркәсіптік дамуда артта қалды: каналдар мен теміржолдар Англияның басқа жерлеріне қарағанда кейінірек келді. Даму жергілікті қажеттіліктерді көрсетті: алманы өңдеу, ауыл шаруашылығы машиналарын жасау. Тек 1930 жылдары ғана алғашқы әйел кеңесшілер сайланды және ауылдық автобус қызметі Херефордқа қысқа сапарды қамтамасыз ете алды. Халық саны 150 жыл бойы 2000 жылға дейін шамамен 150 000 тұрғыннан аспады.

Уэльстік бақылау

Батыс саксондар келгенге дейін, қазіргі Херефордширге сәйкес келетін аймақ ертеректегі Уэльс патшалықтарының, негізінен Эргингтің кіші патшалығының билігінде болды. Херефордширдегі уэльс тегінің болуы округтің кейбір бөліктерінде 19 ғасырға дейін уэльс тілінің сақталуынан, көптеген уэльс жер аттарының сақталуынан және тарихи уэльс Архенфилд комотесінен көрінеді. 1887 жылы былай деп жазылған: «Елизавета тұсында Архенфилд әлі де уэльс тілінде болғандықтан, Херефорд епископы төрт уэльс епископымен бірге Киелі кітап пен Ортақ дұға кітабын уэльс тіліне аударуға жауапты болды. XIX ғасырдың бірінші жартысында мұнда уэльс тілінде сөйлейтін адамдар көп болды, ал шіркеу сақшыларының хабарламалары 1860 жылға дейін уэльс және ағылшын тілдерінде жазылып қойылған дегенді айтады». Уэльс тілінде сөйлейтін адамдар салыстырмалы түрде жақында ғана болды. Суретте көрсетілгені – Ньютонның жанындағы Сент-Маргарет шіркеуіндегі уэльс тіліндегі тақташа, ол 1902 жылы қалпына келтіру жұмыстары кезінде ғимараттың шатырынан алынған. Тақташада 1574 жыл деп жазылған. Сент-Маргарет шіркеуінде шіркеу сақшыларының міндеттері туралы екі тілде басылған хабарлама да ілулі тұр. Шіркеулер 19 ғасырдың ортасында Сент-Дэвидс дін аймағынан Херефорд дін аймағына өткендіктен, ол кем дегенде 170 жыл бұрынғысы болуы мүмкін. Роулстоннан табылған өрттен зақымданған екі уэльс Киелі кітабы Херефордшир округі мұрағатында сақтаулы.

Англосаксондық бақылау

VII ғасырда Батыс саксондар Северн өзенінен өтіп, Уэльс пен Мерсия арасындағы аумаққа еніп, Магонсет кішігірім патшалығын құрды. Бұл патшалық кейін Мерсияға қосылды. Қазіргі Херефордшир ауданында Хекана тайпасы қоныстанды, олар негізінен Херефорд маңындағы құнарлы жерлерде және Росс-он-Уай аймағындағы кен өндіру аудандарында шоғырланды. VIII ғасырда Оффа Мерсия шекарасын Уай өзеніне дейін кеңейтіп, оны Оффаның Дикі деп аталатын қорғаныс қабырғасымен бекітті.

Дания мен Норманның бақылауы

Херефордшир археологиясы және тарихи орта туралы мәліметтерде 9 ғасырдағы даниялықтармен байланыс хронологиясы келтірілген: 9 ғасырда викингтер Северн және Уай өзендерімен жүзіп, Херефордширдің оңтүстігіне шабуылдар жасауға қабілетті болды. 866 және 874 жылдары Мерсия королі Бургред викингтермен үнемі шайқастарға қатысты. 877 жылға қарай викингтер өздерінің басшысының бірін – Сеолвульфті патша етіп тағайындауға қол жеткізді. 2015 жылы екі адам (жер иесінің рұқсатысыз), металл іздегіштерді пайдаланып, Леоминстер маңынан негізінен саксон әшекейлері мен күміс құймаларынан, сондай-ақ монеталардан тұратын үлкен қазына тапты; соңғылары шамамен 879 жылға жатады. Жаңалықтарда хабарланғандай, "сарапшылар бұл қазынаны сол кездегі аймақта болған шабуылдар кезінде викингтердің жерлегеніне сендіреді", ал Уэссексті Ұлы Альфред, Мерсияны Сеолвульф II билеген. Қазына іздеушілерден табылған императорлық монеталарда Ұлы Альфред пен Мерсияның Сеолвульф II-нің бейнелері бейнеленген, бұл жаңалықтарда айтылғандай, "Уэссекс және Мерсия патшалықтары арасында бұрын белгісіз одақты" көрсетеді. Британдық мұражайдың ерте ортағасырлық монеталар кураторы Гарет Уильямс: "Бұл монеталар Англияның біртұтас патшалық ретінде құрылуының маңызды сәтіндегі тарихымызды қайта қарастыруға мүмкіндік береді" деді. Архенфилд аймағы туралы мәлімет 1870-72 жылғы Англия мен Уэльстің Императорлық газетінде Даниямен байланысты ертедегі оқиғалар туралы келесі мәліметтермен келтірілген: IRCHINGFIELD, немесе ARCHENFIELD, Херефордтың оңтүстігіндегі еркін аумақ және ауылдық деканат. Бұл аумақ ежелгі Уэльсте Урген, саксондықтарда Иркангафельд, ал Domesday кітабында Арсенфельд деп белгілі болды; 905 жылы даниялықтар тарапынан қиратылды, содан кейін Таж Шрусбери графтарына берілді; және соқалық әдет-ғұрыптары мен басқа да ерекше салты болды. 914 жылы даниялықтар тағы да Северн өзенімен Архенфилд аймағына жетіп, аймақты қиратты. Англо-саксондық жылнамасына сәйкес (915 жыл, Ворчестер қолжазбасы, 99-бет), шабуылдарды басқарған ярлдар Отор мен Хроальд Лландаф епископы Кифеилогты, сондай-ақ Камелеак немесе Цимелияукты тұтқынға алды. Епископ кейіннен Едуард Аға патша тарапынан қырық фунт күміспен босатылды. "Ярл Хроальд және басқа ярл Отордың бауыры" 915 жылы біздің заманымызда, Пениардтың басшылығымен Вестондағы "Киллдайн даласында" (немесе "Килл Дэйн") қаза тапты және шабуылдаушылар аймақты тастап кетті, біраз кепілдерді бейбітшілік кепілі ретінде қалдырды. 921 жылы даниялықтар Вигморды қоршады, ол сол жылы Эдуард Аға тарапынан қайта салынған болатын. Алғашқы қоныстану кезінен бастап бұл аймақ Уэльстермен үнемі шекаралық соғыстардың ошағы болды және графтығына осы округ кіретін Гарольд кез келген уэльстік шекараны кесіп өткен жағдайда оң қолын жоюға бұйрық берді. Жеңіске дейінгі кезеңде Эдуард Исповедниктің осы округке орналастырған нормандық колониясының жасаған зұлпымы көп дау-дамай тудырды. Ричард I-нің графтықтың солтүстігіндегі қамалы ағылшын топырағында салынған алғашқы нормандық бекінісі болды, ал Вигмор, Эвиас Гарольд, Клиффорд, Вейбли, Херефорд, Доннингтон және Кальдикоттың барлығы нормандық бекіністерінің орналасқан жерлері болды. Содан кейін Жеңімпаз Вильгельм Херефордширді Уильям Фиц Осбернге бағындыруды тапсырды, бірақ Эдрик Дикі, уэльстіктермен бірлесіп, оған қарсы екі жыл бойы күшті қарсылық көрсетті.

Ағылшын бақылауына қайта оралу

"Анархия" кезінде – Стивеннің билігінің ұзаққа созылған азаматтық соғысы тұсында – Херефорд және Вейбли қамалы патшаға қарсы тұрды, бірақ 1138 жылы жаулап алынды. Принц Эдуард, кейіннен Эдуард I, Херефорд қамалында тұтқынға алынып, 1265 жылы одан қашып шықты. 1326 жылы Херефордта жиналған парламент Эдуард II-ні тақтан түсірді. 14-15 ғасырларда Дирфольд орман Уиклифтің ең белгілі жақтастарына пана болды. Розалар соғысы кезінде Мортимерлердің ықпалы графтықты Йорк тарапын қолдауға бағытталды, ал Эдуард, кейіннен Эдуард IV, осы аймақта 23 000 адамды жинады. Мортимерлер шайқасы 1461 жылы Вигморға жақын жерде болды. 17 ғасырдағы азаматтық соғыс басталғанға дейін Херефордширде заңсыз салық салу туралы наразылықтар жиі болды, бірақ пуритандыққа қарсы күшті сезім графтықты патшалық тарапты қолдауға итермеледі. Херефорд, Гудрич және Ледбери қалалары қоршауға алынды.

Херефорд графтары

Уильям I шамамен 1067 жылы Герафорд графтығын Уильям Фиц Осбернге берді, бірақ оның ұлы Роджердің 1074 жылы заңнан тыс қалғаннан кейін титул тоқтатылып, 1199 жылы Генри де Боунға берілді. Ол 1373 жылы Херефордтың 7-ші графы Хамфри де Боунның қайтысына дейін де Боун отбасының иелігінде болды; 1397 жылы Мэри де Боунға үйленген Дерби графы Генрих, кейіннен король Генрих IV, Херефорд герцогы атанды. Эдуард VI 1550 жылы де Боун отбасынан тараған Уолтер Деверьоны Херефорд виконты етіп тағайындады, ал оның немересі, белгілі Эссекс графы осы округте дүниеге келді. Осы күннен бастап виконттық Деверьо отбасының қолында, ал иеленуші Англияның бірінші виконты болып есептеледі. Клиффорд, Гиффорд және Мортимер отбасылары Уэльс шекарасындағы соғыстарда елеулі рөл атқарды, ал Талбот, Лейси, Крофт және Скудамор отбасылары округте маңызды орындарға ие болды, Холм Лейсидің сэр Джеймс Скудаморы Спенсердің «Пері патшайымы» поэмасындағы сэр Скудамордың прототипі болды. Джон Олдкасл сэр, лоллардтардың жетекшісі, 1406 жылы Херефордширдің шерифі болды, бірақ Генрих V-тің бұйрығымен опасыздық үшін тұтқындалып, жазаланды.

Діоцезия

Херефордшир 676 жылы құрылғаннан бері Херефорд епархиясының құрамында болды. 1291 жылы ол Херефорд архидиакондығындағы Херефорд, Уэстон, Леоминстер, Вейбли, Фром, Архенфилд және Росс деканаттарын, сондай-ақ Шропшир архидиакондығындағы Берфорд, Стоттсдон, Лудлоу, Понтесбери, Клан және Венлок деканаттарын қамтыды. 1877 жылы Шропшир архидиакондығы Лудлоу архидиакондығы болып өзгертілді, ал 1899 жылы Херефорд архидиакондығында Доре, Бромиард, Кингсленд, Кингтон және Ледбери деканаттары құрылды. Епископ басқа юрисдикцияда бірнеше ерекше құқықтарға ие болды: Глостерширдегі Даймок атауы Линкольнширден келген королеваның жекпе-жегішінің есімімен байланысты, ол Эдуард I үшін Уэльс соғыстарында күрескен, бірақ бұл усадьба ұзақ жылдар бойы Талботтармен, жер иелерімен және графтықтағы туысқандық байланыстармен тығыз байланыста болды, жақындағы археологиялық зерттеулер осыны дәлелдейді. Азамат соғысы кезінде усадьбаны дөңгелек басшылар мен шотландтар басып алды, ол теміржол желісінде және Херефорд қаласынан өтетін бұрынғы каналдың бойында орналасқан.

Саясат

Херефордширді шериф Едуард Исповедник тұсында-ақ басқарған. Графтық сот Херефордта өткізіліп, кейіннен сол жерде сот отырыстары мен тоқсандық сессиялар да ұйымдастырылды. 1606 жылы Херефордты Уэльс Кеңесінің билігінен босататын заң қабылданды, бірақ графтық Уильям III және Мэри II билікке келгенге дейін Марш Лордтарының араласуынан толыққанды құтыла алмады. Херефордшир алғаш рет 1295 жылы парламентте өкілдік алды, ол кезде екі депутат сайланды, сондай-ақ Ледбери, Херефорд, Леоминстер және Вейбли қалалары да өкілдік құрамына кірді. 1299 жылы Херефорд, ал 1304 жылы Бромиард және Росс қайтадан өкілдік алды, бірақ қалалардың сайлаулары жиі ретсіз болып өтті. 1306 жылдан бастап Вейбли 1627 жылы қайтадан өкілдік алғанға дейін тек Херефорд пен Леоминстер ғана өкілдік етті. 1832 жылғы заң бойынша графтық үш депутатты сайлады, ал Вейбли сайлау құқығынан айырылды. 1867 жылғы заң Леоминстерді бір депутаттан айырды, ал 1885 жылғы заң бойынша Леоминстер сайлау құқығынан айырылып, Херефорд бір депутатты жоғалтты.

Экономика

Херефордшир әрқашан өте бай ауыл шаруашылығы аймағы ретінде құрметке ие болды; Жеңістен кейін көп ұзамай гүлденген жүн және мата саудасынан басқа, өндіріс салыстырмалы түрде маңызсыз болды. Рим дәуірінде Вормелоу жүзінде темір өңделген, ал "Domesday Survey" Марклдегі теміршілерді тіркеген. Генрих VIII тұсында қалалар қатты кедейдеп қалды, ал Елизавета жергілікті өнеркәсіпті қолдау үшін халқына Херефорд фабрикасында жасалған ағылшын бас киюді міндеттеді. 1524 жылы Англияға әкелінгеннен кейін көп ұзамай округте хоп өсіріле бастады. 1580 және 1637 жылдары округ обадан қатты зардап шекті, бірақ 17 ғасырда ағаш саудасы гүлденді, сонымен қатар жеміс бақтарымен және сидрмен де атақты болды.