Қазақ хандығының қалыптасуы мен 16 ғасырдың басындағы саяси өзгерістер
Timeline of 16th-century Muslim history
16-ғасырдағы маңызды тарихи оқиғалар: Сафави әулетінің құрылуы, Шиа дінінің мемлекеттік дін ретінде қабылдануы, Португалияның Парсы шығанағындағы сауда бекеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоқ
None
Персия
1501: Исмаил I Сефевид әулетін құрды, ал он екі имам шиит діні мемлекеттік дін ретінде қабылданады. 1507: Альфонсо д’Альбукерки басшылығымен Португалия корольдығы Парсы шығанағында сауда бекеттерін орнатады.
1501: Ismail I establishes the Safavid dynasty, and the Twelve Imam Shi'ism becomes the state religion. 1507: The Kingdom of Portugal under Alfonso d'Albuquerque establishes trading outposts in the Persian Gulf
Алтын Орда
1502 ж. Алтын Орда бірнеше кіші хандықтарға ыдырады.
1502: The Golden Horde collapses into a number of smaller khanates.
Ақ Қойұнлы
1508: Ақ Қойлы мемлекеті Сәфәүилер мемлекетіне қосылды.
1508: Ak Koyunlu is absorbed by the Safavids.
Малайзия
1511: Д’Альбукерки Малакканы бағындырады.
1511: D'Albuquerque conquers Malacca.
Қазақ хандығы
1511: Бурундук хан халық тарапынан тақтан түсіріліп, Самарқанға жер аударылады, онда қайтыс болады. Оның туысы Қасым бин Жәнібек хан оның орнына келіп, Қазақ хандығының төртінші ханы болады. 1515: Қасым бин Жәнібек хан бастаған қазақтар шешуші шайқаста Өзбек хандығының билеушісі, Қасымның туысы Мұхаммед Шайбаниді жеңіп, қазіргі Қазақстанның барлық аумағын жаулап алады. Осы сәттен бастап қазақтар қазіргі Қазақстанның барлық аумағын билейді.
1511: Burunduk Khan is deposed by the people and exiled to Samarkand, where he dies. His cousin Qasim bin Janibek Khan succeeds him as the fourth ruler of the Kazakh Khanate. 1515: The Kazakhs under Qasim bin Janibek Khan conquer all of modern day Kazakhstan after a decisive victory in battle over Qasim's cousin Muhammad Shaybani, ruler of the Uzbek Khanate. The Kazakhs rule all of modern day Kazakhstan from this point on.
Осман империясы
1514: Сұлтан Сәлім I Халдиран шайқасында Сәфәүилерді жеңді. 1516: Сәлім I Мерк и Дабик шайқасында мамлюктерді жеңіп, сұлтан Кансу Гавриді өлтіреді; Сирия бағындырылды. 1517: Осман әскері Синай шөлін кесіп өтіп, Ридания шайқасында және Каир шайқасында жаңа мамлюк сұлтаны Томанбайды жеңіп, Мысырды бағындырды. Мекке шарифі Селімге қасиетті қалалардың кілттерін тапсырып, оны олардың мұрагерлік билеушісі деп жариялады. Аббасилердің соңғы халифасы Әл-Мутаваккил халифалық атағын Сәлімге ресми түрде тапсырды.
1514: Sultan Selim I defeats Safavids at the Battle of Chaldiran. 1516: Selim I defeats the Mamluks at the Battle of Merc i Dabik and kills Sultan Kansu Gavri; Syria is conquered. 1517: The Ottoman army crosses the Sinai desert, defeats the new Mamluk Sultan Tomanbai at the Battle of Ridaniye and Battle of Cairo and conquers Egypt. The Sharif of Mecca presented keys to the holy cities^bon the badfksh guy of Mecca and Medina to Selim I and is declared their hereditary ruler. Al Mutawakkil, the last Abbasid caliph, formally surrenders the title of caliph to Selim I.
Қазақ хандығы
1520 ж. Қасым бин Жәнібек хан қазақтардың алғашқы заң жинағы болған «Қасым ханның жарық жолы» кодексін жасады. 1521 ж. Қасым бин Жәнібек хан қайтыс болды, оның орнына ұлы Ханзада Мұхаммед келді, ол Мұхаммед хан атағымен Қазақ хандығының бесінші ханы болды. 1523 ж. Қазақ ханы Мұхаммед хан қайтыс болды, оның орнына туысы Тахир хан, Қазақ хандығының алтыншы ханы тағайындалды.
1520: Qasim bin Janibek Khan creates the "Bright Road of Qasim Khan", which served as the first code of laws for the Kazakhs. 1521: Qasim bin Janibek Khan dies and is succeeded by his son Khanzada Muhammed, who assumes the title Muhammed Khan as the fifth ruler of the Kazakh Khanate. 1523: Kazakh ruler Muhammed Khan dies and is succeeded by his cousin Tahir Khan, the sixth ruler of the Kazakh Khanate.
Оңтүстік-Шығыс Азия (Индонезия)
1527 ж. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соңғы индуисттік бекініс Маджапахит империясы құлап, Демак Яваның алғашқы ислам сұлтандығы болып құрылды.
1527: Fall of Majapahit empire, the last Hindu stronghold in South East Asia. Demak established as first Islamic sultanate of Java.
Осман империясы
1520 ж. Селім I қайтыс болады және Ұлы Сүлейменнің билігі басталады. 1521: Сүлеймен I Белградты жаулап алады. 1522: Сүлеймен I Госпиталь орденін жеңіп, Родос аралынан ығыстырып шығарады. 1526: Мохач шайқасында Сүлеймен I венгр әскерін жеңіп, Венгрияның Людовик II-і қаза табады. Буда мен Пест османдықтардың қолдарына өтеді, ал Венгрия Осман империясының қарауындағы мемлекет деп жарияланады. 1529: Осман империясының Вена қаласын қоршауы сәтсіз аяқталады.
1520: Selim I dies and the reign of Suleiman I, the Magnificent begins. 1521: Suleiman I conquers Belgrade. 1522: Suleiman I defeats the Knights Hospitaller and drives them from the island of Rhodes. 1526: Suleiman I defeats the Hungarian army at the Battle of Mohács, where Louis II of Hungary dies. Buda and Pest are taken by the Ottomans and Hungary is declared a vassal state of the Ottoman Empire. 1529: Unsuccessful Ottoman siege of Vienna.
Моғол империясы
1526: Бабур Панипат шайқасында Дели сұлтандығын талқандап, Моғол империясының негізін салады. 1527: Бабур Ханва шайқасында Рана Санганың Раджпут конфедерациясын түгелдей қырып салады, сол кездегі Үндістандағы мұсылман билігіне ең қауіпті угрозаны жояды. 1528: Бабур Каннаудж шайқасында ауған әскерін жеңіп шығады. 1529: Бабур Гагра шайқасында ауған әскерін талқандайды, Лоди әулетін қайта орнату мүмкіндігін жояды.
1526: Babur destroys the Delhi Sultanate at the Battle of Panipat, laying the foundation of the Mughal Empire. 1527: Babur annihilates the Rajput Confederacy of Rana Sanga at the Battle of Khanwa, ending the most dangerous threat to Muslim rule in India at the time. 1528: Babur defeats an Afghan army at the Battle of Kannauj. 1529: Babur crushes an Afghan army at the Battle of Ghaghra, ending hopes of a Lodhi restoration.
Қазақ хандығы
1530: Тахир ханның тиімсіздігі салдарынан Бірінші қазақ азамат соғысы басталады. 1533: Тахир хан қайтыс болып, оның орнын Қазақ хандығының 7-ші ханы Ахмет хан басады. 1534: Кейбір ақсүйектер Ахмет ханның билігін мойындамай, оған қарсы шығып, азамат соғысын одан әрі ұзартады. 1536: Ахмет хан қайтыс болып, оның орнына Хақназар хан келеді. 1538: Хақназар хан Бірінші қазақ азамат соғысын аяқтап, барлық маңызды қазақ қалаларын қайтадан біріктіреді.
1530: the First Kazakh Civil War is underway due to the inefficiency of Tahir Khan. 1533: Tahir Khan dies and is quickly succeeded by Ahmed Khan, the 7th ruler of the Kazakh Khanate. 1534: Some nobles dissent in rebellion from Ahmed Khan, refusing to recognize his legitimacy and further prolonging the civil war. 1536: Ahmed Khan dies and is succeeded by Haqnazar Khan. 1538: Haqnazar Khan ends the First Kazakh Civil War and re consolidates all major Kazakh towns under his rule.
Осман империясы
1534: Сүлеймен I Сефевид шахы Тахмаспқа қарсы әскери жорық жүргізіп, Ван, Бағдад және Тәбризді бағындырады. 1538: Барбаросса Хайреддин басқаратын Осман флоты Превеза шайқасында біріккен христиан флотына қарсы теңіз жеңісіне жетеді.
1534: Suleiman I conducts a military campaign against Safavid Shah Tahmasp and conquers Van, Baghdad, and Tabriz. 1538: The Ottoman navy under the command of Barbarossa Khayreddin wins a naval victory against a combined Christian fleet at the Battle of Preveza.
Алжир
1533: Барбаросса Хайреддин Осман флотының адмиралы және Алжирдің губернаторы болып тағайындалды.
1533: Barbarossa Khayreddin is appointed the Admiral of the Ottoman fleet and governor of Algeria.
Осман империясы
1550: Архитектор Мимар Синан Стамбулда Сүлеймен мешітін салады. Суматрадағы Ачех мұсылман мемлекетінің күшеуі.
1550: The architect Mimar Sinan builds the Suleiman Mosque in Istanbul. The rise of the Muslim kingdom of Aceh in Sumatra.
Қазан хандығы
1552: Хандық Ресей патшалығы тарапынан жаулап алынды.
1552: The Khanate is conquered by the Tsardom of Russia.
Индонезия
1550 ж. Ислам діні Ява, Малуку аралдары және Борнеоға тарай бастады.
1550: Islam spreads to Java, the Maluku Islands, and Borneo.
Моғолдар
1556: Акбар 13 жасында, Панипаттың екінші шайқасында Хемуды жеңгеннен кейін, Байрам хан регенттігімен Үндістанда Моғол империясын билеуді бастайды.
1556: Akbar begins his reign of the Mughal empire in India at age 13 with his regent Bairam Khan after winning the Second Battle of Panipat against Hemu.
Осман империясы
1565: Османдықтар Мальта қоршауы кезінде Госпитальерлер орденінен жеңіліске ұшырады. 1566: Османдықтар Эгей теңізіндегі аралдарды бақылауға алды. 1566: Сүлеймен I қайтыс болды және оның орнына Селім II келді.
1565: The Ottomans are defeated by the Knights Hospitaller during the Siege of Malta. 1566: The Ottomans gain control of the Aegean islands. 1566: Suleiman I dies and is succeeded by Selim II.
Испания
1568 ж. Альпухарра көтерілісі барысында мористер көтеріліс ұйымдастырды.
1568: Moriscos revolt during the Alpujarra uprising.
Осман империясы
1571: Осман әскері Лепанто теңіз шайқасында жеңіліске ұшырады.
1571: The Ottomans are defeated at the naval Battle of Lepanto.
Марокко
1578: Мароккодағы Алказаркивир шайқасы. Португалия королі Себастьян қаза табады.
1578: The Battle of Alcazarquivir at Alcazarquivir in Morocco. King Sebastian of Portugal is killed.
Сафавидтер әулеті
1588: Сафави әулетінен Аббас I билеуді бастады.
1588: The reign of Abbas I of Safavid begins.
Діни
1591 ж. Мустаали исмаилилері Сулейманилер мен Даудилерге жарылды.
1591: Mustaali Ismailis split into Sulaymanis and Daudis.