Кіріспе

Франческо Берни (1497/98 – 26 мамыр 1535) – итальян ақыны. Ол қазіргі кезде «бернеск поэзиясы» деп аталатын, сатира элементтері бар комедиялық-шынық поэзияның стилін қалыптастырды.

Өмір

Берни 1497 немесе 1498 жылы Лампореккиода (Тоскана) дүниеге келген. Оның әкесі Николо – ұзақ тарихы бар флоренциялық, бірақ өте кедей отбасынан шыққан дәрігер еді. Ол жас кезінде Флоренцияға жіберілді, онда он тоғыз жасқа дейін тұрып, «Катрина» атты пасторальдық пьесасын жазды. 1517 жылы кардинал Бернардо Довицидің қызметіне кіріп, Римге аттанды. Кардиналдың қайтысынан кейін (1520 ж.) ол өзінің күшіне қалады. Адриан VI сайланған кезде ол өткір сықақтарды таратты, соның салдарынан біраз уақытқа Римді тастап кетуге мәжбүр болды. Кейін ол Климент VII-нің датарийі болған Джан Маттео Гибертидің хатшысы немесе кеңсе қызметкері ретінде қызмет ету үшін оралды. Бернидің бұл қызметке лайықсыз болғандықтан, оның міндеттері ақынға өте қиындық тудырды, алайда ол Римде әдебиетшілердің белгілі бір клубындағы ең тапқыр және шебер адам ретінде танылды, олар жеңіл және жарқын шығармаларға берілді. Бернидің өлеңдеріне деген құрмет соншалықты зор болды, сол себепті келемелі немесе пародиялық өлеңдер «poesie bernesche» деп аталды. Шамамен 1530 жылы ол Флоренция соборында каноник қызметіне ие болды. Ол 1536 жылы осы қалада қайтыс болды, романтикалық аңыз бойынша, герцог Алессандро де Медичи герцогтың туысы Ипполито де Медичиді улаудан бас тартқаны үшін уланды; бірақ бұл оқиғаның шындығы әлі де күңгірт.

Шығармалары

Берни итальяндық комик немесе бурлеск ақындарының қатарындағы ең білгірі болып саналады. Оның жеңілдігі, жарқын әзіл-қалжыңы, формасының алуан түрлілігі мен сөздерінің ағып жатқандығы үшін өлеңдері теңдесіз. Дегенмен, ол ең үлкен даңқын Матео Мария Боярдоның «Орландо иннаморатто» туындысын жаңаша өңдеуіне (Rifacimento) қарыздар. Людовико Ариостоның «Орландо фюриозо» романының зор табысы ескі өлеңге қайта назар аударды, ол кейіпкерлерін одан алды және оның жалғасы болды. Бірақ Боярдоның еңбегі жоспары жақсы болғанымен, стилінің өте кедір-бұдырлығынан қалың жұртқа кеңінен танылмады. Берни бүкіл поэманы қайта қарауға кірісті, ешқандай сезімді өзгертпей, ешқандай оқиғаны қоспай не алып тастамай, тек әр жол мен шумаққа лайықты әдемілік пен жылтырлық сыпайылық берді. Ол бұл жұмысын тамаша табыспен аяқтады; бір ғана жол өзгеріссіз қалды, ал жалпы пікір түпнұсқаға қарағанда қайта өңделген нұсқаны басым деп таныды. Әр әнге ол Ариостоның үлгісімен ойлы шумақтарды қосты, ал осы кіріспелердің бірінде өзінің өмірі туралы бізге белгілі жалғыз нақты ақпаратты берді. Берни сол кезде Италияға енгізілген Реформация принциптеріне жақсы көзқарас танытқан сияқты, және бұл шіркеу туралы оның кейбір өткір пікірлерін түсіндіруге болады. Rifacimento-ның алғашқы басылымы 1541 жылы, автор қайтыс болғаннан кейін жарық көрді, және кейбір бөлімдер автордың соңғы түзетуінен өтпеген немесе басқа біреумен өңделген болуы мүмкін деп есептеледі. Бернидің Rifacimento еңбегінің сәні соншалықты зор болғандықтан, Боярдоның түпнұсқа мәтіні үш ғасыр бойы ұмытылып қалды. Тек XIX ғасырда ғана Энтони Паницци Британ мұражайы кітапханасынан нағыз «Орландо Иннаморатто» туындысын тауып, жариялады. Бернидің «Орландо» романының жартылай аудармасын 1823 жылы У. С. Роуз баспадан шығарды.

Мұра

Флоренция, Эмполи, Пиетрасанта, Варезе және Верона қалаларындағы көшелер Франческо Берни есімімен аталып, оның құрметіне берілді.