Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франческо Берни (1497/98 – 26 мамыр 1535) – итальян ақыны. Ол қазіргі кезде «бернеск поэзиясы» деп аталатын, сатира элементтері бар комедиялық-шынық поэзияның стилін қалыптастырды.
Italian poet (1497/98–1535)
Francesco Berni (1497/98 – 26 May 1535) was an Italian poet. He is credited for beginning what is now known as "Bernesque poetry", a serio comedic type of poetry with elements of satire.
Өмір
Берни 1497 немесе 1498 жылы Лампореккиода (Тоскана) дүниеге келген. Оның әкесі Николо – ұзақ тарихы бар флоренциялық, бірақ өте кедей отбасынан шыққан дәрігер еді. Ол жас кезінде Флоренцияға жіберілді, онда он тоғыз жасқа дейін тұрып, «Катрина» атты пасторальдық пьесасын жазды. 1517 жылы кардинал Бернардо Довицидің қызметіне кіріп, Римге аттанды. Кардиналдың қайтысынан кейін (1520 ж.) ол өзінің күшіне қалады. Адриан VI сайланған кезде ол өткір сықақтарды таратты, соның салдарынан біраз уақытқа Римді тастап кетуге мәжбүр болды. Кейін ол Климент VII-нің датарийі болған Джан Маттео Гибертидің хатшысы немесе кеңсе қызметкері ретінде қызмет ету үшін оралды. Бернидің бұл қызметке лайықсыз болғандықтан, оның міндеттері ақынға өте қиындық тудырды, алайда ол Римде әдебиетшілердің белгілі бір клубындағы ең тапқыр және шебер адам ретінде танылды, олар жеңіл және жарқын шығармаларға берілді. Бернидің өлеңдеріне деген құрмет соншалықты зор болды, сол себепті келемелі немесе пародиялық өлеңдер «poesie bernesche» деп аталды. Шамамен 1530 жылы ол Флоренция соборында каноник қызметіне ие болды. Ол 1536 жылы осы қалада қайтыс болды, романтикалық аңыз бойынша, герцог Алессандро де Медичи герцогтың туысы Ипполито де Медичиді улаудан бас тартқаны үшін уланды; бірақ бұл оқиғаның шындығы әлі де күңгірт.
Berni was born 1497 or 1498 in Lamporecchio (Tuscany). His father Nicolò was a doctor of a long established Florentine family, but excessively poor. At an early age he was sent to Florence, where he remained until his nineteenth year and wrote a pastoral play, Catrina. In 1517 he set out for Rome, in the service of Bernardo Dovizi, Cardinal Bibbiena. After the cardinal's death (1520), he was thrown on his own devices. At the time of the election of Adrian VI he circulated witty lampoons, for which he was obliged for a time to leave Rome. Later he returned to accept a situation as clerk or secretary to Gian Matteo Giberti, datary to Clement VII. The duties of his office, for which Berni was in every way unfit, were exceedingly irksome to the poet, who, however, made himself celebrated at Rome as the most witty and inventive of a certain club of literary men, who devoted themselves to light and sparkling effusions. So strong was the admiration for Berni's verses, that mocking or burlesque poems have since been called poesie bernesche. About the year 1530 he was relieved from his servitude by obtaining a canonry in the cathedral of Florence. In that city he died in 1536, according to Romantic tradition poisoned by Duke Alessandro de Medici, for having refused to poison the duke's cousin, Ippolito de' Medici; but considerable obscurity rests over this story.
Шығармалары
Берни итальяндық комик немесе бурлеск ақындарының қатарындағы ең білгірі болып саналады. Оның жеңілдігі, жарқын әзіл-қалжыңы, формасының алуан түрлілігі мен сөздерінің ағып жатқандығы үшін өлеңдері теңдесіз. Дегенмен, ол ең үлкен даңқын Матео Мария Боярдоның «Орландо иннаморатто» туындысын жаңаша өңдеуіне (Rifacimento) қарыздар. Людовико Ариостоның «Орландо фюриозо» романының зор табысы ескі өлеңге қайта назар аударды, ол кейіпкерлерін одан алды және оның жалғасы болды. Бірақ Боярдоның еңбегі жоспары жақсы болғанымен, стилінің өте кедір-бұдырлығынан қалың жұртқа кеңінен танылмады. Берни бүкіл поэманы қайта қарауға кірісті, ешқандай сезімді өзгертпей, ешқандай оқиғаны қоспай не алып тастамай, тек әр жол мен шумаққа лайықты әдемілік пен жылтырлық сыпайылық берді. Ол бұл жұмысын тамаша табыспен аяқтады; бір ғана жол өзгеріссіз қалды, ал жалпы пікір түпнұсқаға қарағанда қайта өңделген нұсқаны басым деп таныды. Әр әнге ол Ариостоның үлгісімен ойлы шумақтарды қосты, ал осы кіріспелердің бірінде өзінің өмірі туралы бізге белгілі жалғыз нақты ақпаратты берді. Берни сол кезде Италияға енгізілген Реформация принциптеріне жақсы көзқарас танытқан сияқты, және бұл шіркеу туралы оның кейбір өткір пікірлерін түсіндіруге болады. Rifacimento-ның алғашқы басылымы 1541 жылы, автор қайтыс болғаннан кейін жарық көрді, және кейбір бөлімдер автордың соңғы түзетуінен өтпеген немесе басқа біреумен өңделген болуы мүмкін деп есептеледі. Бернидің Rifacimento еңбегінің сәні соншалықты зор болғандықтан, Боярдоның түпнұсқа мәтіні үш ғасыр бойы ұмытылып қалды. Тек XIX ғасырда ғана Энтони Паницци Британ мұражайы кітапханасынан нағыз «Орландо Иннаморатто» туындысын тауып, жариялады. Бернидің «Орландо» романының жартылай аудармасын 1823 жылы У. С. Роуз баспадан шығарды.
Berni stands at the head of Italian comic or burlesque poets. For lightness, sparkling wit, variety of form and fluent diction, his verses are unsurpassed. Perhaps, however, he owes his greatest fame to the recasting (Rifacimento) of Matteo Maria Boiardo's Orlando innamorato. The enormous success of Ludovico Ariosto's Orlando furioso had directed fresh attention to the older poem, from which it took its characters, and of which it is the continuation. But Boiardo's work, though good in plan, could never have achieved wide popularity on account of the extreme ruggedness of its style. Berni undertook the revision of the whole poem, avowedly altering no sentiment, removing or adding no incident, but simply giving to each line and stanza due gracefulness and polish. His task he completed with marvellous success; scarcely a line remains as it was, and the general opinion has pronounced decisively in favour of the revision over the original. To each canto he prefixed a few stanzas of reflective verse in the manner of Ariosto, and in one of these introductions he gives us the only certain information we have concerning his own life. Berni appears to have been favorably disposed towards the Reformation principles at that time introduced into Italy, and this may explain the bitterness of some remarks of his upon the church. The first edition of the Rifacimento was printed posthumously in 1541, and it has been supposed that a few passages either did not receive the author's final revision, or have been retouched by another hand. The success of Berni's Rifacimento was so great that the original text by Boiardo fell into oblivion for three centuries. Only in the nineteenth century did Anthony Panizzi discover in the British Museum Library the authentic Orlando Innamorato and publish it. A partial translation of Berni's Orlando was published by W. S. Rose in 1823.
Мұра
Флоренция, Эмполи, Пиетрасанта, Варезе және Верона қалаларындағы көшелер Франческо Берни есімімен аталып, оның құрметіне берілді.
Streets in Florence, Empoli, Pietrasanta, Varese and Verona have been named via Francesco Berni after him.