Кіріспе

Panhandle hook (Pan handle hook немесе Texas hooker деп те аталады) – күздің соңынан бастап қыс бойы және көктемнің басында Оңтүстік және оңтүстік-батыс АҚШ-та циклогенезі қалыптасатын сирек кездесетін қысқы дауыл жүйесі. Олар оңтүстік-батыс реактивті ағындардың басымдығымен Ұлы көлдер аймағына қарай солтүстік-шығысқа жылжиды, көбінесе АҚШ-тың орталық бөлігі мен Канаданың шығысын қамтиды. Panhandle hook дауылдары Солтүстік Америкадағы ең қауіпті және есте қаларлық қарлы дауылдар мен қыраулардың себебі болып табылады. Атауы Техас және Оклахома штаттарының аймағындағы жер бетінде циклогенез пайда болатын жерден шыққан. Кейбір жылдары мұндай дауылдар болмайды, ал кейбіреулерінде бірнеше дауыл болады.

Құрылу

Panhandle Hook дауылдары қысқа толқынды күшті төмен қысымдық жүйе ретінде басталады, ол ұзақ толқынды төмен қысымдық ойыстың табанымен өтеді, географиялық тұрғыдан АҚШ-тың оңтүстік-батысымен бірдей орналасқан. Мұндай жүйелер әдетте Солтүстік-батыс Техас және Батыс Оклахома аймағында жер бетінде төмен қысымдық жүйе қалыптастырады (Роки тауларының топографиясының реактивті ағыммен байланысты бұрқасын тәрізді әсерінен туындайды), оған жылы және суық фронттар қосылады, төмен қысымның солтүстік-батысында қар жауады, ал оңтүстік-шығысында қатты дауылдар болады. "Құс" атауы – дауылдың жер бетіндегі қозғалысының бағытындағы солтүстік-шығысқа қарай бұрылуын көрсетеді. Егер реактивті ағым қалыптыдан күштірек болса және Канаданың орталық бөлігінде қалыптыдан суық ауа болып, Мексика шығанағының ылғалдылығымен бірге қалыптыдан жоғары температуралық контраст тудырса, Panhandle төмен қысымдық жүйесінің дамуымен бірге беткі циклогенез өте күшті болуы мүмкін, бұл Американың Ұлы жазықтары мен орталық-батыс штаттарының үлкен бөлігін қалың қармен жауып, өте күшті желдермен бірге қарлы боранға ұшыратуы мүмкін. Ұлы көлдер үстіндегі осы дауылдардың көлдермен өзара әрекеттесуі желдің жылдамдығын күшейтеді, кейде өте қатты қар, күн күркіреген қар және жиі жағалау эрозиясына әкеледі. Бастапқыда оңтүстік-шығысқа қарай жылжыған дауыл алдындағы жағымды ауа райы, салмақсыз адамдарды жеңіл киім киюге итермелейді, бірақ төмен қысым олардың орналасқан жерінен оңтүстікке және шығысқа қарай жылжығанда, шығыс және солтүстік желдерінің айқайымен бірге қалың қарға тап болып, таңғалады.

Тарихи тұтқалы ілгектер

1940 жылғы 11 қарашадағы Тыныштық күнінің қырау дауылы мен 1975 жылғы 10 қарашада «Эдмунд Фицджеральд» кемесін батырған дауыл – бұл «панау ілмегі» типтес танымал дауылдардың мысалдары.