Кіріспе

Corylus maxima, filbert, – қайың тұқымдасына жататын қарақұмық, Оңтүстік-Шығыс Еуропа мен Оңтүстік-Батыс Азияда, Балқаннан Түркиядағы Ордуға дейін табиғи түрде өседі. Бұл жапырақты бұта, биіктігіне дейін жетеді, сабақтарының қалыңдығына дейін. Жапырақтары дөңгелек пішінді, ұзындығы – ені – шамасында, жиектері екі қатар тісті. Гүлдері желмен тозаңданатын, қыстың соңында гүл шоқтарын (ұрғашы және аталық гүлшоқтар) шығарады; аталық гүлшоқтары (тозаңды) ақшыл сары түсті, ұзындығы – шамасында, ал аналық гүлшоқтары жарық қызыл және ұзындығы – шамасында. Жемісі – 1–5 данадан топталған жаңғақ; әр жаңғақ ұзындығы – шамасында, толыққандай ұзын, түтікшелі қабықшаға (қабық) жабылады. Фильберт C. avellana – қарақұмыққа ұқсас, бірақ жаңғағы түтікшелі қабықшамен толығырақ жабылады. Бұл ерекшелік Солтүстік Американың C. cornuta және Шығыс Азияның C. sieboldiana түрлеріне де тән.

Қолданылуы

Фильберт жаңғағы жеуге жарамды және қаражаңғаққа (кобнут) өте ұқсас. АҚШ-та оның негізгі қолданылуы – аралас жаңғақтардың көп бөлігінде ірі толтырғыш ретінде (жержаңғақ кішкентай толтырғыш ретінде қолданылады). Фильберттер кейде жаңғақ алу үшін бау-бақшаларда өсіріледі, бірақ жалпы қаражаңғаққа қарағанда бұл сирек кездеседі.

Тіл

Орегон штатында "фильберт" жалпы саудалық фундукты білдіреді. Осылай қолдану, Орегонның фундук өсірушілерінің өнімдерін жаһандық нарықтарға тартымды ету және шатасуды болдырмау үшін таңбалауға жасаған күш-жігерінің нәтижесінде азайды. "Филберт" сөзінің этимологиясы нормандық француз тіліне қатысты болуы мүмкін. Әйіпті Сент-Филиберттің мерекесі 20 тамызда (ескі стиль бойынша) тойланады және жаңғақтар осы күні пісіп жетілгендіктен, өсімдік оның құрметіне аталған болуы мүмкін.