Кіріспе
Жеке ипотекалық сақтандыру, АҚШ-та жеке ипотекалық сақтандыру (PMI) деп те аталатын, несие берушілердің ипотекалық сақтандыруы (LMI) – ипотекалық несие алғанда талап етілуі мүмкін, бағалы қағаздар жинағының сенімді сақтаушысына немесе несие берушіге төленетін сақтандыру түрі. Оның мақсаты – ипотека алушы қарызды өтей алмаған жағдайда, несие беруші ипотекалық мүлікті сатқаннан кейін де шығындарын толық өтей алмаса, осы шығынды өтеу болып табылады.
Lenders mortgage insurance (LMI), also known as private mortgage insurance (PMI) in the US, is a type of insurance payable to a lender or to a trustee for a pool of securities that may be required when taking out a mortgage loan. Its purpose is to offset losses in the case where a mortgagor is not able to repay the loan and the lender is not able to recover its costs after foreclosure and sale of the mortgaged property.
АҚШ-тағы ипотекалық сақтандыру
Жылдық МӘК құны әр түрлі болады және көбінесе несие мерзіміне, несие түріне, қаржыландырылатын үйдің жалпы құнының үлесіне, сақтандыру сомасына және сыйлықақы төлеу жиілігіне (айлық, жылдық немесе біржолғы) байланысты, жалпы несие сомасы ретінде көрсетіледі. МӘК алдын ала төленуі мүмкін, немесе біржолғы төлемдік өнімдер үшін несиеге қосылуы мүмкін. Бұл сақтандыру түрі әдетте, бастапқы төлем сату бағасының немесе бағалау құнының 20% немесе одан аз болған жағдайда ғана қажет болады (яғни, несие-құн қатынасы (LTV) 80% немесе одан жоғары болса). Негізгі қарыз сомасы құнның 80%-ына дейін төмендегеннен кейін, стандартты несиелер бойынша МӘК талап етілмейді. Бұл негізгі қарыздың төленуі, үй құнының өсуі немесе екеуінің нәтижесінде болуы мүмкін. FHA несиелерінде LTV 80%-дан төмен түскеннен кейін де МӘК-ты жою үшін қайта қаржыландыру қажет болуы мүмкін. МӘК-ты төлеуден туындайтын тиімді пайыздық үнемдеу айтарлықтай болуы мүмкін. Егер несие беруші МӘК төлесе, полистің мерзімі қамтамасыз етілген сақтандыру түріне (негізгі сақтандыру немесе қандай да бір жиынтық сақтандыру полисі) байланысты өзгеруі мүмкін. Қарыз алушылар көбінесе несие беруші төлеген МӘК туралы білмейді, шындығында "МӘК қажет емес" деп көрсетілген көптеген несиелерде несие беруші төлеген МӘК болады, ол қарыз алушы төлейтін жоғары пайыздық мөлшерлеме арқылы қаржыландырылады. Кейде несие берушілер ипотекалық сақтандыруды белгілі бір мерзімге (мысалы, 2 немесе 3 жыл) төлеуді талап етеді, тіпті негізгі қарыз сомасы одан бұрын 80%-ға жеткен жағдайда да. Заң бойынша, бастапқы сатып алу бағасына сәйкес 78% LTV қатынасына дейін несие амортизацияланғанша МӘК-ты жоюға рұқсат беру міндетті емес. МӘК-ты жою туралы өтініш ипотекалық несиеге қызмет көрсететін ұйымнан сақтандыруды ұсынған МӘК компаниясына жіберуі тиіс. Көбінесе қызмет көрсететін ұйым LTV-ны анықтау үшін жаңа бағалауды талап етеді. Егер қарыз алушыда ипотекалық сақтандыру талаптарын болдырмау үшін қажетті 20%-дан аз ақша болса, олар айырманы өтеу үшін екінші ипотеканы (кейде "қос ипотека" деп аталады) пайдалана алады. Осы несие беру әдісінің екі танымал түрі – 80/10/10 және 80/15/5 схемалары. Екеуі де 80% LTV-ға негізгі ипотека алуды қамтиды. 80/10/10 бағдарламасы 10% LTV екінші ипотеканы 10% бастапқы төлеммен, ал 80/15/5 бағдарламасы 15% LTV екінші ипотеканы 5% бастапқы төлеммен пайдаланады. Екінші ипотека және бастапқы төлем сомаларының басқа да комбинациялары болуы мүмкін. Осы схемалардың бір артықшылығы – АҚШ салық заңнамасына сәйкес, ипотекалық несие бойынша төленген пайыздар қарыз алушының табыс салығынан шегерілуі мүмкін, ал ипотекалық сақтандыру сыйлықақылары 2007 жылға дейін шегеріле алмады. Кейбір жағдайларда, барлық шығындарды есепке алғанда, "қос ипотека" пайдалану, қарыз алушы төлейтін немесе несие беруші төлейтін МӘК-ты қамтитын бір ғана несие алудан арзан болуы мүмкін.
LMI/PMI салық шегерімдері
Ипотекалық сақтандыру АҚШ-та 2007 жылы салықтан шегерілетін болды. Кейбір үй иелері үшін жаңа заң ипотекалық сақтандыруды алуды "қосымша" несие алудан арзан етті. 2006 жылы қабылданған MI салық шегерімі туралы ереже, жылына 109 000 долларға дейін табыс көретін үй иелері үшін жеке ипотекалық сақтандыру төлемдерін шегеруге мүмкіндік береді. IRS 2022 жылға арналған PMI шегеріміне рұқсат бермейді.
Австралиядағы ипотекалық сақтандыру
Австралиядағы екі негізгі ипотекалық сақтандыру компаниясы – Genworth Financial және QBE LMI. Ипотекалық сақтандыру, несиенің құндылық қатынасы (LTV, Австралияда LVR) 80%-дан жоғары болғанда немесе аз құжатталған несиелер үшін 60%-дан жоғары болғанда төленеді. Кейбір банк емес кредиторлар LVR-ға қарамастан, барлық несиелер үшін ипотекалық сақтандыру алады, бірақ несие 80%-дан төмен LVR болса, оны кредитор төлейді. LMI сыйлықақысы несие сомасы мен LVR негізінде есептелетін жылжымалы шкала бойынша анықталады. Сыйлықақыға мемлекеттік баж салынуы мүмкін. Сыйлықақы көбінесе несие сомасына қосылып капиталдалады. Басқа елдерден өзгеше, Австралияда LMI сыйлықақысы бір реттік төлем болып табылады.
Канададағы ипотекалық сақтандыру
Банктерді реттейтін Банк заңы, сондай-ақ несиелік кооперативтер мен халықтық қассаларды реттейтін провинциялық заңдар, реттелген несие беру мекемелерінің көпшілігіне LTV көрсеткіші 80%-дан асып кеткен жағдайда, сақтандырусыз ипотека беруге тыйым салады. Канаданың Ипотекалық және Тұрғын үй Корпорациясы ұсынатын премиум ставкалары несие сомасының 1% (80% LTV үшін) және 2,75% (95% LTV үшін) аралығында құрайды.