Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехияның валютасы
Currency of the Czech Republic
the currency
1993 жылдан бері Чехияның валютасы – крона (тажы) (белгісі: Kč; коды: CZK). Крона – Еуропалық Одақтың сегіз валютасының бірі және Чехия заң жүзінде болашақта евроны қабылдауға міндетті. Чех тіліндегі ресми атауы – koruna česká (көпше түрі koruny české, бірақ 5 Kč және одан жоғары номиналды банкноттар мен монеталарда "korun českých" генетивтік көпше түрі қолданылады). ISO 4217 коды – CZK, ал жергілікті аббревиатурасы – Kč, ол сандық мәннен кейін ("50 Kč") немесе кейде алдынан ("10 крона монетасындай") қойылады. Бір крона 100 геллерден тұрады (қысқартылған түрі "h", чех тіліндегі ресми атауы: жекеше – haléř, атаулы көпше – haléře, генетивтік көпше – haléřů – 5 немесе одан жоғары сандармен қолданылады, мысалы, 3 haléře, 8 haléřů), бірақ геллерлер айналымнан алынып тасталды және физикалық валютаның ең кіші бірлігі – 1 Kč.
The koruna, or crown (sign: Kč; code: CZK, ), has been the currency of the Czech Republic since 1993. The koruna is one of the European Union's eight currencies, and the Czech Republic is legally bound to adopt the euro in the future. The official name in Czech is koruna česká (plural koruny české, though the zero grade genitive plural form korun českých is used on banknotes and coins of value 5 Kč or higher). The ISO 4217 code is CZK and the local acronym is Kč, which is placed after the numeric value (e. g., "50 Kč") or sometimes before it (as is seen on the 10 koruna coin). One crown is made up of 100 hellers (abbreviated as "h", official name in Czech: singular: haléř, nominative plural: haléře, genitive plural: haléřů – used with numbers higher or equal to 5 – e. g. 3 haléře, 8 haléřů), but hellers have now been withdrawn from circulation, and the smallest unit of physical currency is 1 Kč.
Тарих
1892 жылы австро-венгрлік кронасы гульденді екі кронаға бір гульден есебімен алмастырды (осының салдарынан 10 Kč монетасы «pětka» немесе «бес» деп аталды және қазірге дейін бейресми сөйлесулерде қолданылып келеді). Бұл атауды Австрия императоры Франц Иосиф I ұсынған. 1918 жылы Австро-Мажарстан ыдырағаннан кейін Чехословакия империялық дәуірдегі валютасының атын сақтап қалған жалғыз мемлекет болды. 1920 жылдардың соңында чехословакиялық крона Еуропадағы ең берік валюта еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оккупацияланған Чехия аумағындағы валюта жасанды түрде әлсіретілді. Чехословакия кронасы соғыстан кейін қайта жаңартылды. 1953 жылы аса даулы ақша реформасы жүргізілді. 1993 жылы Чехословакия тарағаннан кейін чехия кронасы чехословакия кронасының орнын басты. Бастапқыда ол 20 Kčs, 50 Kčs, 100 Kčs, 500 Kčs және 1000 Kčs банкноттарынан тұрды, ал 1993 жылы жаңа серия толыққанды енгізілді. 2013 жылдың қараша айында Чехия Ұлттық Банкі (ČNB) крона бағамын төмендету үшін, оның тым күшті өсуін тоқтату мақсатында ақша-кредиттік стимулдар қолданды. Бұл Чехияның экспортқа бағытталған экономикасын қолдау үшін жасалды, бірақ халық бұл қадамға наразы болды, себебі ол Рождество мерекесі алдында жасалды, нәтижесінде импортталған тауарлардың бағасы өсті. 2016 жылдың соңында ČNB 2017 жылдың ортасында дәстүрлі ақша-кредиттік саясатқа оралуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Күтілгеннен жоғары инфляция және басқа да көрсеткіштерден кейін 2017 жылдың 6 сәуірінде өткен арнайы отырыста ұлттық банк шектеуді алып тастады. Корона айтарлықтай құбылмалылыққа ұшырамады және City Index Group: «Егер сіз валюталық тіркеменнен бас тартқыңыз келсе, ČNB сізге қалай жасау керектігін көрсетуге дайын» деді.
In 1892, the Austro Hungarian krone replaced the gulden at the rate of two kronen to one gulden (which is also the reason why the 10 Kč coin had been nicknamed pětka or "fiver" and has been in use in informal conversation up until nowadays). The name was suggested by the emperor, Franz Joseph I of Austria. After Austria Hungary dissolved in 1918, Czechoslovakia was the only successor state to retain the name of its imperial era currency. In the late 1920s, the Czechoslovak koruna was the hardest currency in Europe. During the Second World War, the currency on the occupied Czech territory was artificially weakened. The Czechoslovak crown was restored after the war. It underwent a highly controversial monetary reform in 1953. The Czech koruna replaced the Czechoslovak koruna in 1993 after the dissolution of Czechoslovakia. It first consisted of overstamped 20 Kčs, 50 Kčs, 100 Kčs, 500 Kčs, and 1,000 Kčs banknotes, and a new series was properly introduced in 1993. In November 2013, the Czech National Bank (ČNB) intervened to weaken the exchange rate of the koruna through a monetary stimulus to stop the currency from excessive strengthening. This was meant to support the Czech economy, mainly focused on export, but people were unhappy about this step because it was set up before Christmas, which led to raising the prices of imported goods. In late 2016, the ČNB stated that the return to conventional monetary policy was planned for mid 2017. After higher than expected inflation and other figures, the national bank removed the cap at a special monetary meeting on April 6, 2017. The koruna avoided significant volatility and City Index Group stated: "If you want to drop a currency peg, then the ČNB can show you how to do it".
Еуроны қабылдау туралы пікірталас
Чехия 2010 жылы еуроны қабылдауды жоспарлаған, бірақ 2005 жылы үкімет бұл жоспарды мерзімсіз тоқтатты. Ел экономикалық жағынан еуроны қабылдауға дайын болғанымен, Чехия ішінде бұл қадамға қарсылық күшті. 2014 жылдың сәуірінде өткізілген сауалнама бойынша, Чехия халқының бар болғаны 16 пайызы корунаны еуроға алмастыруды қолдады. CVVM (Қоғамдық пікірді зерттеу орталығы) 2018 жылдың сәуірінде жүргізген сауалнамасы бойынша, бұл көрсеткіш соңғы төрт жыл бойына (2014-2018) шамамен бірдей деңгейде сақталып келеді, Чехияның 15 жастан асқан халқының 20 пайызы ғана еуроны қабылдауды қолдайды.
The Czech Republic planned to adopt the euro in 2010, but its government suspended that plan indefinitely in 2005. Although the country is economically well positioned to adopt the euro, there is considerable opposition to the move within the Czech Republic. According to a survey conducted in April 2014, only 16% of the Czech population was in favour of replacing the koruna with the euro. As reported by an April 2018 survey by CVVM (Public Opinion Research Center), this value has remained at nearly identical levels over the past four years[which four years? ], with only 20% of the Czech population above 15 years old supporting euro adoption.
Монеталар
Чехиялық кронаның монеталары номиналы арта келе, олардың мөлшері мен салмағы да артады. 1993 жылы 10, 20 және 50 хале́р (h), 1 Kč, 2 Kč, 5 Kč, 10 Kč, 20 Kč және 50 Kč номиналындағы монеталар айналымға енгізілді. 10 h және 20 h монеталары 2003 жылдың 31 қазанына дейін, ал 50 h монеталары 2008 жылдың 31 тамызына дейін айналымнан алынды, себебі олардың сатып алу қабілеті және айналымы төмендеді. Дегенмен, қаржылық сомалар әлі де 1 хале́р (0,01 CZK) дәлдігімен көрсетіледі; бөлшек сауда дүкендеріндегі бағалар көбінесе 0,10 CZK-қа еселенеді. Нақты ақшамен жасалатын төлемдер ең жақын толық санға дейін дөңгелектенеді. 2000 жылы мыңжылдық құрметіне 10 Kč және 20 Kč монеталары әртүрлі бейнелермен соғылды. 1993 және 1994 жылдары монеталар Виннипег және Гамбург қалаларында, содан кейін Чехияда соғылды. 10 Kč және 50 Kč монеталарының дизайнын Ладислав Козак (суретші) (1934–2007) жасаған. 1997 жылдан бері коллекционерлерге арналған жылдық жинақтар, жоғары сапалы монеталармен шығарылып келеді. Сондай-ақ, нумизматикалық мақсаттар үшін күміс және алтын монеталарды қоса алғанда, ескерткіш монеталарды шығару дәстүрі бар. Толық тізімді Чехияның ескерткіш монеталарынан қараңыз. Айналымдағы монеталар Сурет Құны Техникалық параметрлері Сипаттамасы Диаметрі Қалыңдығы Масса Құрамы Шеті Сыртқы беті Ішкі беті Бірінші соғылған жылы Шығарылған жылы Айналымнан алынған жылы 10 h 15.5 мм 1.7 мм 0.6 г 99% алюминий, 1% магний Жай "ČESKÁ REPUBLIKA", чех арыстаны, соғылған жылы Құны, стильденген өзен 1993 1993 2003 20 h 17 мм 0.74 г Жай Құны, липа жапырағы 1993 1993 2003 50 h 19 мм 0.9 г Жай және тісті Құны 1993 1993 2008 1 Kč 20 мм 1.85 мм 3.6 г Никельмен қапталған болат Тісті Құны, Әулие Вацлавтың тәжі 1993 1993 қазіргі уақытқа дейін 2 Kč 21.5 мм, 11 қырлы 3.7 г Дөңгеленген, жай Құны, Ұлы Моравияның түймесі 1993 1993 қазіргі уақытқа дейін 5 Kč 23 мм 4.8 г Жай Құны, Карл көпірі, Влтава, липа жапырағы 1993 1993 қазіргі уақытқа дейін 10 Kč 24.5 мм 2.55 мм 7.62 г Мыспен қапталған болат Тісті Құны, Брнодағы Петров монументінің қасындағы Әулие Петр мен Павел соборы 1993 1993 қазіргі уақытқа дейін 20 Kč 26 мм, 13 қырлы 8.43 г Қоламен қапталған болат Дөңгеленген, жай Құны, Вацлав алаңындағы Әулие Вацлав ескерткіші, ескерткіштен жазу: "SVATÝ VÁCLAVE NEDEJ ZAHYNOUT NÁM I BUDOUCÍM" 1993 1993 қазіргі уақытқа дейін 50 Kč 27.5 мм ортасы: 17 мм 9.7 г Сыртқы сақина: Мыспен қапталған болат Орталық бөлік: Қоламен қапталған болат Жай "PRAGA MATER URBIUM" (Прага, қалалар анасы), Праганың көрінісі 1993 1993 қазіргі уақытқа дейін
The coins of the Czech koruna increase in size and weight with value. In 1993, coins were introduced in denominations of 10, 20 and 50 haléřů (h), 1 Kč, 2 Kč, 5 Kč, 10 Kč, 20 Kč and 50 Kč. The 10 h and 20 h coins were taken out of circulation by 31 October 2003 and the 50 h coins by 31 August 2008 due to their diminishing purchasing power and circulation. However, financial amounts are still written with the accuracy of 1 haléř (CZK 0.01); prices in retail shops are usually multiples of CZK 0.10. When cash transactions are made, the amount is rounded to the nearest integer. In 2000, the 10 Kč and 20 Kč coins were minted with different obverses to commemorate the millennium. In 1993 and 1994, coins were minted in Winnipeg and Hamburg, then in the Czech Republic. The 10 Kč and 50 Kč coins were designed by Ladislav Kozák (sochař) (1934–2007). Since 1997, sets for collectors are also issued yearly with proof quality coins. Also, a tradition exists of issuing commemorative coins – including silver and gold coins – for numismatic purposes. For a complete listing, see Commemorative coins of the Czech Republic. Circulation coins Image Value Technical parameters Description Date of Diameter Thickness Mass Composition Edge Obverse Reverse first minting issue withdrawal 10 h 15.5 mm 1.7 mm 0.6 g 99% aluminium1% magnesium Plain "ČESKÁ REPUBLIKA", the Czech lion, year of minting Value, stylized river 1993 1993 2003 20 h 17 mm 0.74 g Milled Value, linden leaf 1993 1993 2003 50 h 19 mm 0.9 g Alternately plain and milled Value 1993 1993 2008 1 Kč 20 mm 1.85 mm 3.6 g Nickel plated steel Milled Value, St. Wenceslas crown 1993 1993 Current 2 Kč 21.5 mm,11 sided 3.7 g Rounded, plain Value, a Great Moravian button jewel 1993 1993 Current 5 Kč 23 mm 4.8 g Plain Value, Charles Bridge, Vltava, linden leaf 1993 1993 Current 10 Kč 24.5 mm 2.55 mm 7.62 g Copper plated steel Milled Value, Cathedral of St. Peter and Paul at Petrov monument in Brno 1993 1993 Current 20 Kč 26 mm,13 sided 8.43 g Brass plated steel Rounded, plain Value, the St. Wenceslas monument on Wenceslas Square, inscription from the monument:"SVATÝ VÁCLAVE NEDEJ ZAHYNOUT NÁM I BUDOUCÍM" 1993 1993 Current 50 Kč 27.5 mmcenter: 17 mm 9.7 g Outer ring: Copper plated steelCenter plug: Brass plated steel Plain "PRAGA MATER URBIUM" (Prague, the Mother of Towns), view of Prague 1993 1993 Current
Банкноттар
Чехияның алғашқы банкноттары 1993 жылғы 8 ақпанда шығарылды және оларға жабыстырылатын мөрлермен жабдықталған Чехословакия банкноттарынан тұрды. Тек 100 Kčs, 500 Kčs және 1000 Kčs банкноттары ғана қайта мөрленді, төменгі номиналдары осы өтпелі кезеңде өзгеріссіз айналымда болды. Әрбір мөр банкноттың номиналын анықтайтын рим және араб сандарынан тұрады (C және 100, D және 500, M және 1000). Кейінірек шығарылған 1000 Kč банкноттарында жабыстырылатын мөрдің орнына сол сияқты бейнеленген сурет салынды. 1993 жылдың соңында 20 Kč, 50 Kč, 100 Kč, 200 Kč, 500 Kč, 1000 Kč және 5000 Kč номиналдарындағы жаңа банкноттар сериясы енгізілді және қазірге дейін қолданыста, 20 Kč, 50 Kč және 1000 Kč және 5000 Kč банкноттарының алғашқы нұсқаларын қоспағанда, себебі 1000 Kč және 5000 Kč банкноттарының қауіпсіздік элементтері кейінгі шығарылымдарда жаңартылды (1996 жылы енгізілген 2000 Kč банкноты барлық нұсқаларында, жаңа қауіпсіздік элементтерімен де, оларсыз да жарамды). Oldřich Kulhánek жобалаған бұл банкноттардың бет жағында танымал чех тұлғалары, ал арт жағында абстрактілі композициялар бейнеленген. Барлық банкноттарда заманауи қорғаныш элементтері бар. 2007 жылы Чехия Ұлттық Банкі жаңа қауіпсіздік элементтерімен жаңартылған жаңа банкноттарды шығара бастады. Оларға жаңа түс өзгертетін қауіпсіздік жібі, қосымша су таңбалары және EURion шоқжұлдыздары кіреді. Жаңа элементтерімен шығарылған алғашқы номинал 2000 Kč болды, одан кейін 2008 жылы 1000 Kč, 2009 жылы 500 Kč және 5000 Kč, ал соңында 2018 жылы 100 Kč және 200 Kč банкноттары шығарылды.
The first Czech banknotes were issued on 8 February 1993 and consisted of Czechoslovak notes with adhesive stamps affixed to them. Only the 100 Kčs, 500 Kčs and 1,000 Kčs notes were overstamped, the lower denominations circulated unchanged during this transitional period. Each stamp bears a Roman and Arabic numeral identifying the denomination of the banknote to which it is affixed (C and 100, D and 500, M and 1,000). Subsequent issues of the 1,000 Kč note replaced the adhesive stamp with a printed image of same. A newly designed series of banknotes in denominations of 20 Kč, 50 Kč, 100 Kč, 200 Kč, 500 Kč, 1,000 Kč and 5,000 Kč were introduced later in 1993 and are still in use at present – except for 20 Kč, 50 Kč and the first versions of 1,000 Kč and 5,000 Kč notes, since the security features of 1,000 Kč and 5,000 Kč notes were upgraded in the subsequent issues (The 2,000 Kč note, which was introduced in 1996, is still valid in all versions, with and without the new security features). These banknotes, designed by Oldřich Kulhánek, feature renowned Czech persons on the obverse and abstract compositions on the reverse. Modern protective elements can be found on all banknotes. In 2007, the Czech National Bank started issuing new upgraded banknotes with upgraded security features. These include a new colour shifting security thread, additional watermarks and EURion constellations. The first denomination to be issued with the new features was the 2,000 Kč, followed by the 1,000 Kč in 2008, the 500 Kč and 5,000 Kč in 2009 and finally ending with the issuance of the 100 Kč and 200 Kč notes in 2018.
Қазіргі банкноттар
1993 сериясы Сурет құны Өлшемі Негізгі түс Түсініктеме Аверс басылған күні Аверстің кері жағы Аверс шығарылған күні Аверс алынған күні 20 Kč 128 × 64 мм Көк Přemysl Otakar I Оттокардың тәжі Сицилияның Алтын бұқасының мөрі 1994 20 сәуір 1994 31 тамыз 2008 31 тамыз 2014 50 Kč 134 × 64 мм Қызыл Богемиялық Агнес қасиеттісі Қасиетті Сальватор шіркеуінің жертөлесі Агнес монастыры 1993 6 қазан 1993 31 қаңтар 2007 31 наурыз 2017 1994 21 желтоқсан 1994 31 наурыз 2011 1997 10 қыркүйек 1997 31 наурыз 2011 100 Kč 140 × 69 мм Көктел Карл IV Карл университетінің мөрі 1993 30 маусым 1993 31 қаңтар 2007 1 шілде 2022 1995 21 маусым 1995 1997 15 қазан 1997 200 Kč 146 × 69 мм Апельсин Джон Амос Комениус Орбис Пиктус Ересек пен баланың қосылған қолдары 1993 8 ақпан 1993 31 қаңтар 2007 1 шілде 2022 200 Kč 146 × 69 мм Апельсин Джон Амос Комениус Орбис Пиктус Ересек пен баланың қосылған қолдары 2018 5 қыркүйек 2018 1000 Kč 158 × 74 мм Күлгін Франтишек Палацкий Бүркіт Кромериждегі архиепископ сарайы 2008 1 сәуір 2008 2000 Kč 164 × 74 мм Жасыл Эмми Дестин Эвтерпе, скрипка және виолончель 2007 2 шілде 2007 5000 Kč 170 × 74 мм Сұр Томаш Гарриг Масарик Прагадағы готикалық және барокко ғимараттары Санкт-Вит соборы 2009 1 желтоқсан 2009
1993 series Image Value Dimensions Main colour Description Date of Obverse Reverse Obverse Reverse printing issue withdrawal lapse 20 Kč 128 × 64 mm Blue Přemysl Otakar I Ottokar's crownSeal of the Golden Bull of Sicily 1994 20 April 1994 31 August 2008 31 August 2014 50 Kč 134 × 64 mm Red Saint Agnes of Bohemia Vault of St. Salvator's churchConvent of Saint Agnes 1993 6 October 1993 31 January 2007 31 March 2017 1994 21 December 1994 31 March 2011 1997 10 September 1997 31 March 2011 100 Kč 140 × 69 mm Turquoise Charles IV Seal of Charles University 1993 30 June 1993 31 January 2007 1 July 2022 1995 21 June 1995 current 1997 15 October 1997 current 200 Kč 146 × 69 mm Orange John Amos Comenius Orbis PictusJoined hands of an adult and a child 1993 8 February 1993 31 January 2007 1 July 2022 200 Kč 146 × 69 mm Orange John Amos Comenius Orbis PictusJoined hands of an adult and a child. 2018 5 September 2018 1000 Kč 158 × 74 mm Violet František Palacký EagleArchbishop's Castle in Kroměříž 2008 1 April 2008 2000 Kč 164 × 74 mm Green Emmy Destinn Euterpe, violin and cello 2007 2 July 2007 5000 Kč 170 × 74 mm Grey Tomáš Garrigue Masaryk Gothic and Baroque buildings in PragueSt. Vitus Cathedral 2009 1 December 2009