Кіріспе

Ричард Эйрдің 2004 жылғы фильмі. «Сахна сұлулығы» фильмінің сценарийін Джеффри Хатчер өзінің «Толыққанды әйел сахналық сұлулығы» пьесасы негізінде жазған, ал пьесаның шабыты Сэмюэл Пепстің құпия күнделігінде 17 ғасырдағы актер Эдвард Кинастон туралы айтылған деректерден туындаған.

Сюжет

Нед Кинастон (Билли Крудуп) – заманының белгілі актерлерінің бірі, әсіресе әйел рөлдерін сомдауымен танымал, оның ішінде «Отелло» пьесасындағы Дездемона рөлі ерекше көзге түседі. Оның киімшесі Мария (Клэр Дэнс) заңды театр сахнасында өнер көрсетуге ниеттенсе, сол кездегі заң бойынша театрларға актрисаларды жұмысқа алуға тыйым салынған еді. Оның орнына ол Маргарет Хьюз есімімен жергілікті тавернадағы қойылымдарда өнер көрсетеді. Әйел адамның қоғам алдында актерлік өнермен айналысуының жаңалығы оның танымалдығын арттырады, соның нәтижесінде Сэр Чарльз Седлидің (Ричард Гриффитс) назарына ілігіп, ол оған өзінің демеушілігін ұсынады. Біраз уақыттан соң ол король Чарльз II-ге (Руперт Эверетт) таныстырылады. Болашақ актриса және Чарльз II-нің сүйіктісі Нелл Гвинн (Зоя Таппер) Кинастонның сахнадағы әйелдер туралы айтқан сөздерін естіп, Чарльз II-ді ер адамдарға әйел рөлдерін ойнауға тыйым салуға көндіреді. Әйел рөлін ойнау үшін ұзақ және қиын жаттығулардан өткен Кинастон, енді өзінің сүйіктісі Джордж Вильерстің (Бен Чаплин), Букингем герцогының назарын аудару үшін бұрынғыдай мүмкіндікке ие емес екенін түсінеді, себебі ол ешқашан гомосексуалды өмір салтын ұстанбаған, ал Кинастон Лондон қоғамының құрметінен айырылып, олардың араласуы туралы қауесет тараған еді. Ол музыкалық залдарда әдепсіз әндерді әйел киімімен орындауға мәжбүр болады, ал Марияның мансабы дамиды, бірақ оның Кинастон сияқты шеберлікпен рөл сомдауға қабілеті жетпейді, өйткені ол айтқандай, Кинастон ешқашан әйелше төбелес жасамайды. Патшалық қойылымға шақырылған Мария қорқып, достары Кинастоннан оған көмектесуін сұрайды. Ол оған ерлер рөлінде театрлық мансабын қайта жаңғырту үшін қабілетін дамытуға көмектеседі. Кинастон компания жетекшісі Томас Бетертонды «Отелло» рөлінде алмастыру шартымен келіседі. Мария театр жұлдызына айналады.

Өндіріс

Фильм тарихи фактіге негізделген болса да, алғашқы ағылшын театр актрисасы, оның аты белгісіз болса да, Дездемона рөлін сомдаған деп есептеледі. Нелл Гвинн корольдің сүйіктісі ретінде бейнеленеді, кейіннен актриса болады, бірақ шын мәнінде ол Карл II оны кездестірген кезде-ақ танымал театр өнерісінің шебері болды. Мария мен Кинастонның натуралистік актерлік өнерді ашқан эпизоды тарихи дұрыс емес, себебі натурализм 19 ғасырға дейін дамымаған. Интерьерлер Гринвичтегі Ескі Корольдік теңіз колледжінде және Суррейдегі Шеппертон студиясында түсірілді. Фильмнің DVD нұсқасындағы түсіндірмеде, продюсер Джим Клейдің айтуынша, Лондон қаласында ағылшын қайта жаңғыру сәулетінің көп бөлігі сақталмағандықтан және осы кезеңнің құжаттамасы да аз болғандықтан, ол ғимараттар мен көшелерді жасау үшін қиялын пайдалануға мәжбүр болды. DVD түсіндірмесінде бірнеше актерлер фильмнің Ұлыбритания тарихындағы ең ыстық жаз (2003 жыл) кезінде түсірілгенін еске алады, жарықтар астында температура әдетте 46°C (115°F) шамасында болды, бұл ауыр, көп қабатты костюмдерде ойнауды қиын жағдайға айналдырды. Костюмдерді Тим Хэтли жасаған. Бұл өндіріске 12 костюм үйі қатысты, оның ішінде Корольдік Шекспир компаниясы, Ұлттық театр және Angels & Bermans, сондай-ақ итальяндық үйлер – Sartoria Farani, Tirelli, Costumi d'Arte, E. Rancati, G. P. 11 және Pompei. Фильмнің премьерасы 2004 жылдың мамыр айында Трибека кинофестивалінде өтті, ал Ұлыбританиядағы көрсетілімге дейін ол Деувилл кинофестивалінде, Торонто халықаралық кинофестивалінде және Франциядағы британ киносының Динар фестивалінде көрсетілді.

Сыни қабылдау

Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмге 128 шолу негізінде 64% мақұлдау көрсеткіші берілген, орташа есептік салмағы 6,5/10. Сайттың сыншыларының консенсусы: "Біркелкі болғанымен көңілді, "Сценалық сұлулық" тарихи оқиғаларды Шекспирлік тартымды романтикаға бастама беретін серпіндік тақта ретінде пайдаланады". Metacritic-те фильм 38 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкала бойынша 64 балл алды, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлерді" көрсетеді. The New York Times газетіндегі шолуында А.О. Скотт былай деді: "Кейде фильм "Жұлдыз туады" фильмінің сәнді киімдегі нұсқасы сияқты сезіледі. Мырза Крудаптың жарық пен көңіл-күйге байланысты еркек және әйел арасындағы ауытқумен жарқыраған жақсы сыртқы келбеті рөлге өте сәйкес келеді, бірақ оның жіңішке, құс тәрізді денесі Холивуд анорексиясын еске түсіреді, қайта жаңарту дәуірінің қалыпты келбетін емес. Англиялық акцентке және бір кезде жылы, бір кезде сымбатты кейіпкерді сомдауға тырысқан актриса Дэйнс, көз жасы мен ызаның арасында Emma Thompson қуыршағы сияқты қозғалады. Кішігірім рөлдердегі британдық актерлер материалды жақсырақ орындайды. Жорж Фентонның жексенбілік күндізгі тамаққа арналған музыкасы, керісінше, фильмнің тіпті ақылға қонымды және нәзік сәттеріне де ауыр татымды дозаны қосады". Variety журналының Дэвид Руни фильмді "сауатты және көңілді бейімдеу, шеберлікпен ойналған, әдемі жасалған" деп сипаттап, "Эйрдің жаңаша, сауатты, тапқыр драмаға жасаған режиссерлік шешімі театр ортасының қыжылдауы мен бәсекелестігіне шынайы сезіммен қарады" деді. Rolling Stone журналында Питер Траверс фильмді төрт жұлдыздың үшіне бағалап, оны "жанды ойын, гендерлік рөлдерді ойнау осы кезеңдегі маңызды мәселенің омыртқасын құрайды" деп атады. San Francisco Chronicle газетінің Карла Мейер: "Фильм көбінесе Крудаптың ойынына жете алмайды, өйткені ол фарс па, драма ма екеніне өзі шатасқандай көрінеді. Бірақ оның қоңыр және қызыл түстердің палитрасы көзге жағымды, ал ең жақсы жағдайда "Сценалық сұлулық" сахна артындағы драмалардың шиеленісі мен қуаттылығын көрсетеді". The New Yorker журналында Дэвид Денби: "Екінші деңгейдегі әдепсіздік – яғни Боккаччо, Шекспир немесе тіпті Том Стоппардтың ақыл-ойы жоқ әдепсіздік – күлкілі емес, балалық, және мен американдық драматург Джеффри Хатчердің бұл пьесаны сахнаға шығарғанын және кейін фильмге бейімдегенін екінші деңгейлі деп санамаймын. "Сценалық сұлулықты" "Шекспирге ғашық" романының туындысы деп атауға болады, бірақ, өкінішке орай, бұл Шекспирдің әдемі рухы мен жанды повествотелу қабілетінен мүлдем айырылған". Entertainment Weekly журналының Оуэн Глейберман фильмді C+ деп бағалап, оны "жоғары көтеріңкі, жандара, бірақ сәтсіз орындалған фильм" деп сипаттады.

Марапаттар мен ұсыныстар

Фильм Кембридж кинофестивалінің көрермендер жүлдесін жеңіп алды, Ұлттық киносыншылар кеңесінің кино өндірісіндегі жетістіктері үшін мақталып, «Финикс» киносыншылар қауымдастығының «Жылдың ең назардан тыс қалған фильмі» атанды.