Кіріспе

Фредерик Шопеннің фортепианолық композициясы

Фредерик Шопеннің до минорындағы Fantaisie Impromptu (Fantazja Impromptu), Op. posth. 66, WN 46 – жеке фортепианоға арналған композиция. Ол 1834 жылы жазылған және 1855 жылы, Шопеннің жарық көрмеген қолжазбаларын жарияламау туралы өсиетіне қарамастан, оның өлімінен кейін жарық көрді. Фантази импромпту – Шопеннің ең көп орындалатын және танымал композицияларының бірі.

Тарих

"Фантазия импромпту" 1834 жылы жазылды, сондай-ақ "Төрт мазурка" (Op. 17) және Ми мажордағы "Grande valse brillante" (Op. 18) да сол жылы жазылған. Бірақ, басқа шығармаларынан айырмашылығы, Шопен "Фантазия импромпту" шығармасын өмір кезінде жарияламады. Оның орнына, Джулиан Фонтана оны Шопентің өлімінен кейін, Op. 69 және Op. 70 вальстерімен бірге жариялады. Шопеннің "Фантазия импромпту" шығармасын неге жарияламағаны белгісіз. Джеймс Хунекер оның кейбір бөліктерін "әдемілікке құмар" және "жансыз" деп сипаттады. Эрнст Остер шығарманы техникалық тұрғыдан зерттеді, нәтижесінде "Фантазия импромпту" мен Людвиг ван Бетховеннің "Айшырақ" сонатасы (Quasi una fantasia) арасындағы ұқсастықтарды анықтады. Ол бұл ұқсастықты Шопеннің шығарманы жариялауға құлшынбауының себебі деп санайды. Сондай-ақ, бұл шығарма 1834 жылы Игнац Мошелес жазып, жариялаған Ми мажордағы импромптуға (Op. 89) ұқсас екендігі де мәлім. Бұл жұмбақ 1960 жылы пианист Артур Рубинштейннің Париж аукционында сатылып кеткен "Баронесса д'Эсте альбомын" сатып алуымен шешілген болуы мүмкін. Альбомда Шопеннің өзінің қолымен жазылған, 1835 жылғы "Фантазия импромпту" қолжазбасы бар еді. Алдыңғы бетінде француз тілінде: "Фредерик Шопен баронесса д'Эсте үшін жазған" деп жазылған. Рубинштейн оның түпнұсқалығын "француз билігі кепілдік бергенін", сондай-ақ бұрын жарияланған нұсқамен салыстырғанда, "детальдарға ұқыпты назар" және "гармония мен стильде көптеген жақсартулар" бар екенін айтты. Осының негізінде ол бұл шығарманың аяқталған түрі екендігіне толық сенімді болды. 1962 жылы G. Schirmer, Inc. баспасынан шыққан "Рубинштейн басылымының" алғы сөзінде Рубинштейн "арнау" орнына "Composed for" деген сөздердің қолданылуын Шопеннің осы шығармаға тапсырыс алып, оны баронессаға сатқанын көрсетеді деп болжайды.

Нысан

Эрнст Остер Фантази Импромпту өзінің көптеген гармониялық және тоналды элементтерін Бетховеннің C минорындағы Ай сәулесі сонатасынан, әсіресе үшінші бөлімінен алатынын байқады. Мелодия басталғаннан кейін екі такт өткен соң, кенеттен басталатын жылдам өрнек сонатаның үшінші бөліміндегі каденция сияқты (Presto agitato) бір октава жоғарыда сол ноталарды көрсетеді. Екі шығармада да аккордтың кульминациясы ұқсас. Сонымен қатар, Fantaisie Impromptu-дың ортаңғы бөлімі және Ай сәулесі сонатасының екінші бөлімі D мажорда. Бірінші және үшінші бөлімдер C минорда. Осы және басқа да себептерге байланысты Эрнст Остер былай деп жазады: «Шопен Бетховенді C минорлы соната немесе Фантази Импромпту туралы жазған ешкім түсінбегендей дәрежеде түсінген. Фантази Импромпту, мүмкін, бір гений екінші генийдің шығармасында не еститінін – тек өзінің композициясы арқылы болса – бізге ашатын жалғыз мысал». Бұл шығармада көптеген қиылысқан ырғақтар қолданылады (оң қолы он алтыншы ноталарды, ал сол қолы үштік ноталарды орындайды) және үнемі қозғалатын ноталар тізбегі, сонымен қатар кесілген уақыт қолданылады. Бастапқы темп allegro agitato деп белгіленген. Темп D мажорға ауысқанда largo-ға, кейін moderato cantabile-ге өзгереді, бұл C минорының параллель мажорлық тональды түрі, яғни D мажордың энгармониялық эквиваленті. Содан кейін шығарма presto темпіне ауысады (бірақ кейбір нұсқаларында кода бар, яғни бастапқы allegro agitato темпі қайталанады), және C минорында бұрынғысынша жалғасады. Ол тыныш және құпия атмосферада, фантазиялық аяқталумен бітеді, онда сол қол moderato бөлімінің алғашқы ноталарын қайталайды, ал оң қол он алтыншы ноталарды (семикваверлерді) ойнауды жалғастырады. Шығарма C мажорлы акордымен (Пикардиялық үштігі) аяқталады.

Мұра

Fantaisie Impromptus ортаңғы бөлімінің мелодиясы танымал Vaudeville әні "Мен әрқашан көкөніс іздеймін" ("I'm Always Chasing Rainbows") ішінде қолданылған. Бұл мотив Федерико Момпудың Шопеннің тақырыбындағы вариацияларының 10-шы вариациясында келтірілген, ал әлгі вариация Шопеннің №7, Ля мажор прелюдиясына негізделген. Джордж Крамбтың "Макрокосмос", 1-том, 11. "Түс көрінетін суреттер (Махаббат және өлім музыкасы)" ("Dream Images (Love Death Music)") (Gemini) Fantaisie Impromptus ортаңғы бөлімінен үш цитатаны қамтиды.