Кіріспе

Криттегі грек тіліне дейінгі Eteocretan (, /iː//t//i//oʊ/'/k//r//iː//t//ən//, /,/ɛ//t// – Ἐτεόκρητες (Eteókrētes) сөзінен шыққан, мағынасы "нағыз криттілер", өзі "нағыз" деген мағына беретін ἐτεός (eteós) және "криттік" деген мағына беретін Κρής (Krḗs) сөздерінен құралған) – ежелгі Криттегі табылған аз ғана әліпбилік жазуларда кездесетін грек тіліне дейінгі тіл. Криттің шығысында грек әліпбиінде жазылған, бірақ грек тілі емес, шамамен алтыдай жазу табылды. Бұл жазулар б.з.д. VII ғасырдың соңынан немесе VI ғасырдың басынан бастап III ғасырға дейін сақталған. Әзірге аударылмаған бұл тіл, грек тілінің пайда болуына дейін Критте сөйленген тілдің қалдығы болуы мүмкін, және ол бір мың жыл бұрынғы А сызықты жазуларда сақталған миной тілінен туындаған болуы ықтимал. Бұл тіл әлі де жасырын болғандықтан, этеокрет және миной тілдерінің байланысты екеніне нақтылық жоқ, бірақ мұндай мүмкіндік жоғары. Ежелгі деректер бұл тілдің этеокреттіктердің – "нағыз криттілердің" тілі екенін көрсетеді. Этеокрет термині кейде Крит "иероглифтері" (дегенмен, бұл әлбетте буындық жазу) және Линей А жазуы арқылы бір мың жылдан астам бұрын жазылған миной тіліне (немесе тілдеріне) қолданылады. Этеокрет тілінің маманы Ив Дюхо: "Этеокрет тілін зерттеуді 'иероглифтер' мен Линей А жазуларын зерттеуден қатаң түрде ажырату қажет", – деп мәлімдеген.

Жазулар

Бес жазу бар, олардың бәрі Этеокрет тілінде жазылған, олардың екеуі грек тілімен бірге екі тілде. Тағы үш сынық Этеокрет тілінде болуы мүмкін. Этеокрет тілінің жиынтығы Духоның "L'Étéocrétois: les textes—la langue" еңбегінде сипатталған және талқыланған.

Дрерос

Екі екі тілді жазу, басқа алты грек жазуларымен бірге, Дреростағы Дельфинийдің (Аполлон Дельфиний ғибадатханасы) шығыс қабырғасының жанында орналасқан үлкен эллиндік цистернаның батыс бөлігінде, үш және төрт метр тереңдікте табылды. Мәтіндердің бәрі архаикалық крит әліпбиінде жазылған және б.з.д. VII ғасырдың соңы немесе VI ғасырдың басына жатады. Олар ресми діни және саяси шешімдерді тіркеп, Дельфинийдің шығыс қабырғасынан шыққан болуы мүмкін; оларды Анри Ван Эффентер 1937 және 1946 жылдары жариялаған және Неаполис мұражайында сақталған. Осы екі жазудың ұзынырақ жазуы 1936 жылдың күзінде табылды, бірақ 1946 жылға дейін жарияланбады. Мәтіннің грек бөлігі өте тозығы жеткендіктен, оқу қиынға соқты. Күдіксіз, қазіргі заманғы технологиялар грек бөлігінен көбірек мәліметтер алуға мүмкіндік берер еді, бірақ жазу Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралдың оккупациялануы барысында жоғалып кетті. 70 жылдан астам іздеуге қарамастан, ол табылмады. Дреродан табылған басқа жазу да Ван Эффентеррдің 1946 жылғы жарияланымдарында келтірілген. Мәтіннің этеокрет бөлігі жоғалып кетті, тек τυπρμηριηια (tuprmēriēia) фрагменті қалды.

Прайсос (немесе Прайсос)

Басқа үш анық этеокреттік жазуды Маргарита Гуардуччи 1942 жылы Inscriptiones Creticae, Tituli Cretae Orientalis, үшінші томында жариялаған. Б.з.б. 3 ғасырына жататын үшінші жазу стандартты иония әліпбиінде, дигамма немесе вау әрпі қосылған.

Психологиялық

Кейбір басылымдар Психо немесе Эпиой жазуын да этеокреттік деп тілге тиек етеді, бірақ кейбір ғалымдар оны заманауи жасалған жалған жазу деп санайды. Олар бұл бағасын жазудағы бес сөздің Дрерос пен Прайсос жазуларының тілімен ешқандай көзге көрінетін ұқсастығы жоқ екендігіне негіздейді, ол жазулар б.з.б. үшінші ғасырындағы иония әрпімен жазылған, соған қоса мың жылдан астам бұрынғы сызықтық А жазуына ұқсас үш белгі қосылған. Аталған пікір кейіннен негізсіз деп жолданды.

Мүмкін басқа да фрагментарлы жазулар

Гуардучи тағы үш фрагментарлы жазуды қосты; соңғысы сондай-ақ Этеокрет болуы мүмкін бірнеше басқа фрагментарлы жазуларды қарастырды. Дегенмен, бұл жазулардың бәрі соншалықты фрагментарлы болғандықтан, олардың грекше еместігіне кез келген нақтылықпен мәлімдеу мүмкін емес.

Сипаттама

Жазбалар тіл туралы көп мәлімет беруге жеткіліксіз.

Сөздік

Архаикалық крит әліпбиінде жазылған ерте жазулар сөздерді бөліп көрсетеді; б.з.д. төртінші және үшінші ғасырлардағы екі ұзын жазуда да осылай. Дрерос жазуларында мынадай сөздер кездеседі: et isalabre komn men inai isaluria lmo tuprmēriēia. Komn мен lmo дыбыстары /n/ және /l/ буындық болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл сөздердің мағынасы туралы ешқандай нақты айтуға болмайды. Ван Эффентерр ұсынған: inai = дорийлік крит αδε (= классикалық грек ἅδε, ἅνδάνω етістігінің үшінші жақ, өткен шақ) "[кеңеске, халыққа] ұнады", яғни "[шешім] қабылданды". Бұл тілдер тобының ұсынысын Г. М. Факетти және С. Яцемирский қолдады, ал археолог Джеймс Меллардт бұл тілдердің Анатолияның үнді-еуропалық емес тілдерімен байланысы болуы мүмкін екенін айтты. Қандай жағдай болмасын, егер қосымша жазулар, әсіресе екі тілді жазулар табылмайынша, этеокрет тілі «жіктелмеген» болып қалуы керек. Этеокрет тілі, мүмкін, мың жыл бұрынғы сызықтық А жазуларындағы миной тілінен тараған болса да, сызықтық А жазуының шифрлануы қабылданғанша, ол да жіктелмеген болып қалады және екеуінің арасындағы байланыс туралы мәселе болжамды болып қала береді, әсіресе Критте грек тілінен басқа да тілдерде сөйленген болуы мүмкін.