Францияның ресми тілі – француз тілі. Заңмен коммерциялық қарым-қатынастарда қолданылуы міндетті. Тілді сақтауға бағытталған шаралар, аймақтық тілдер туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз тілі – жалғыз ресми тіл
French as the sole official language
Францияда бір ғана ресми тіл бар – француз тілі. Француз үкіметі жеке тұлғалардың жарияланымдардағы тіл таңдауын реттемейді, бірақ коммерциялық және жұмыс орындарындағы қарым-қатынаста француз тілін қолдану заңмен міндетті. Француз тілі республика аумағында қолданылуын талап етумен қатар, француз үкіметі Франкофония сияқты институттар арқылы француз тілін Еуропалық Одақта және бүкіл әлемде насихаттауға тырысады. Ағылшын тілінің ықпалынан туындаған қауіп француз тілінің Франциядағы беделін сақтауға бағытталған күш-жігерге түрткі болды. Француз тілінен басқа, Еуропалық Францияда, Теңізартқы Францияда және француз теңізартқы аумақтарында көптеген жергілікті азшылық тілдері бар. Бұл тілдер Франция Конституциясының 75-бабының 1-тармағында мойындалған. Бернард Серкиглинидің француз үкіметі үшін 1999 жылы жазған есебінде 75 тіл анықталды (оның ішінде континенттік Францияда тек сегіз тіл), егер үкімет өңірлік немесе азшылық тілдері туралы Еуропалық хартаны ратификацияласа, олар мойындалуға лайық болар еді (қазіргі уақытта қол қойылған, бірақ ратификацияланбаған).
France has one official language, the French language. The French government does not regulate the choice of language in publications by individuals, but the use of French is required by law in commercial and workplace communications. In addition to mandating the use of French in the territory of the Republic, the French government tries to promote French in the European Union and globally through institutions such as La Francophonie. The perceived threat from Anglicisation has prompted efforts to safeguard the position of the French language in France. Besides French, there exist many other vernacular minority languages of France, both in European France, in Overseas France, and in French overseas territories. These languages are recognized by article 75 1 of the French constitution. The 1999 report written for the French government by Bernard Cerquiglini identified 75 languages (including just eight in continental France proper) that would qualify for recognition were the government to ratify the European Charter for Regional or Minority Languages (currently signed but not ratified).
Тарих
1539 жылғы Виллерс-Коттертес жарлығы Франция корольдігінде заңдық құжаттар мен заңдар үшін француз тілін мемлекеттік тіл ретінде бекітті. Бұрынғыда ресми құжаттар орта ғасырлық латын тілінде жазылатын, ол Рим-католик шіркеуі қолданатын тіл болатын.
The Ordinance of Villers Cotterêts of 1539 made French the administrative language of the kingdom of France for legal documents and laws. Previously, official documents were written in medieval Latin, which was the language used by the Roman Catholic Church.
Француз академиясы
Француз академиясы 1635 жылы француз тілінің қолданысы, сөздік қоры және грамматикасы бойынша ресми орган ретінде жұмыс істеу және француз тілінің ресми сөздігін жариялау мақсатымен құрылған. Дегенмен, оның ұсыныстары заңдық күшке ие емес және кейде тіпті үкіметтік органдар да оларды қабылдамайды. Соңғы жылдары Академия француз тілінің ағылшын тілінен ықпалдануына қарсы күресуге тырысып келеді.
The Académie française was established in 1635 to act as the official authority on the usages, vocabulary, and grammar of the French language, and to publish an official dictionary of the French language. Its recommendations however carry no legal power and are sometimes disregarded even by governmental authorities. In recent years the Académie has tried to prevent the Anglicisation of the French language.
Француз төңкерісі
1789 жылғы Француз революциясына дейін француз патшалары өз азаматтарының тіліне қатысты қатаң ұстаным білдірмеген. Алайда, революция ескі провинцияларды, парламенттерді және заңдарды жойып, мемлекет бойынша бірыңғай әкімшілік жүйені нығайтты. Бастапқыда революционерлер Республиканың барлық азаматтарына тіл бостандығын жариялады; бірақ бұл саясат кейіннен Франциядағы басқа тілдерді жою мақсатындағы ортақ тілді енгізуге бағытталды. Басқа тілдер халықтың, әсіресе шаруалардың білімсіздігін күшейтуге себепті деп есептелді. Бұл жаңа идея 1794 жылғы «Патуаларды жою қажеттілігі және француз тілін қолдануды жалпыға бірдей ету туралы» баяндамада жазылды. Авторы Анри Грегуар Францияның, саяси жағынан әлемдегі ең дамыған ел болғанына қарамастан, тілдер мәселесінде Вавилон мұнарасынан әрі кетпегенін және 25 миллион тұрғынының тек үш миллионы ғана таза париждік француз тілін ана тілі ретінде білетініне қынжылды. Халықтың саяси пікірталастар мен әкімшілік құжаттардағы тілді түсіну мүмкіндігінің болмауы демократияға қарсы деп саналды. Осы баяндаманың нәтижесінде сол жылы екі заң қабылданды, онда Франциядағы қоғамдық өмірде және мектептерде тек француз тілі ғана қолданылатыны айтылды. Екі жылдың ішінде француз тілі Франция мемлекетінің ұлттық бірлігінің символына айналды. Дегенмен, революционерлердің тіл саясатын іске асыруға уақыты да, қаржысы да жетпеді.
Prior to the French Revolution of 1789, French kings did not take a strong position on the language spoken by their subjects. However, in sweeping away the old provinces, parlements and laws, the Revolution strengthened the unified system of administration across the state. At first, the revolutionaries declared liberty of language for all citizens of the Republic; this policy was subsequently abandoned in favour of the imposition of a common language which was to do away with the other languages of France. Other languages were seen as keeping the peasant masses in obscurantism. The new idea was expounded in the 1794 Report on the necessity and means to annihilate the patois and to universalise the use of the French language. Its author, Henri Grégoire, deplored that France, the most advanced country in the world with regard to politics, had not progressed beyond the Tower of Babel as far as languages were concerned, and that only three million of the 25 million inhabitants of France spoke a pure Parisian French as their native tongue. The lack of ability of the population to understand the language in which were the political debates and the administrative documents was then seen as antidemocratic. The report resulted the same year in two laws which stated that the only language tolerated in France in public life and in schools would be French. Within two years, the French language had become the symbol of the national unity of the French State. However, the revolutionaries lacked both time and money to implement a language policy.
Үшінші республика
1880 жылдары Үшінші республика Францияны жаңғыртуға, әсіресе халықтың, әсіресе ауыл тұрғындарының сауаттылығын және жалпы білімін арттыруға тырысты және тегін міндетті бастауыш білім беруді орнатыды. Бастауыш мектепте тек француз тілі ғана рұхсат етілді. Барлық басқа тілдерге тыйым салынды, тіпті мектеп ауласында да, бұл ереже бұзылған жағдайда қатаң жазаланды. 1918 жылдан кейін Эльзас-Лотарингияда неміс тілін пайдалануға тыйым салынды. 1925 жылы халыққа білім беру министрі Анатоль де Монзи "Францияның тілдік бірлігі үшін бретон тілі жойылуы керек" деп мәлімдеді. Осының салдарынан, азшылық тілдерінде сөйлейтін адамдар өз тілдерін қолданудан ұяла бастады – әсіресе білім беру жүйесінде, және уақыт өте келе көптеген отбасылар өз балаларына өз тілдерін үйретуді тоқтатып, олармен тек француз тілінде сөйлесуге тырысты. Қоңсы Бельгияда да стандартты француз тілін кеңейтуге бағытталған ұқсас саясат жүргізілді.
In the 1880s, the Third Republic sought to modernize France, and in particular to increase literacy and general knowledge in the population, especially the rural population, and established free compulsory primary education. The only language allowed in primary school was French. All other languages were forbidden, even in the schoolyard, and transgressions were severely punished. After 1918, the use of German in Alsace Lorraine was outlawed. In 1925, Anatole de Monzie, Minister of public education, stated that "for the linguistic unity of France, the Breton language must disappear." As a result, the speakers of minority languages began to be ashamed when using their own language – especially in the educational system – and over time, many families stopped teaching their language to their children and tried to speak only French with them. In neighbouring Belgium, a parallel policy to expand the use of standard French also took place.
Төртінші республика
1950 жылдары француз мемлекеті алғаш рет аймақтық тілдердің болу құқығын мойындады. Орта мектептерде аймақтық тілдерді оқытуға рұқсат беретін заң қабылданды және бастауыш мектептердегі қысым саясаты аяқталды. Осы кезеңде бретон тілі БАҚ-та көріне бастады.
The 1950s were also the first time the French state recognised the right of the regional languages to exist. A law allowed for the teaching of regional languages in secondary schools, and the policy of repression in the primary schools came to an end. The Breton language began to appear in the media during this time.
Бесінші республика
Француз үкіметі 1964 жылы алғаш рет аймақтық теледидарда бір жарым минут бритон тілінде хабар таратуға рұқсат берді. Бірақ тіпті 1972 жылы президент Жорж Помпиду «Еуропаға өз ықпалын тигізуге ниеттенген Францияда азшылық тілдерге орын жоқ» деп мәлімдеді. 1992 жылы конституцияға «Республиканың тілі – француз тілі» деп нақты жазылу үшін түзетулер енгізілді. Тюбон заңы (толық атауы: француз тілін қолдану туралы 1994 жылғы 4 тамыздағы 94 665 заң) француз тілін ресми мемлекеттік басылымдарда, барлық жарнамаларда, барлық жұмыс орындарында, коммерциялық келісімшарттарда, кейбір басқа коммерциялық байланыс жағдайларында, барлық мемлекеттік қаржыландырылатын мектептерде және басқа да жағдайларда қолдануды міндеттеді. Заң жекеменшік, коммерциялық емес коммуникацияларға, мысалы, жеке ұйымдардың коммерциялық емес веб-жариялымдарына қатысты емес. Ол коммерциялық емес кітаптарға, фильмдерге, көпшілік алдында сөйлеуге және коммерциялық қызмет болып табылмайтын басқа да коммуникация түрлеріне қатысты емес. Алайда, заң барлық телерадио бағдарламаларында француз тілін қолдануды міндеттейді, бірақ музыкалық туындылар мен «түпнұсқа нұсқасы» фильмдерінен басқа. Музыкалық туындыларды таратуда тиісті заң бойынша квоталық ережелер қолданылады, оған сәйкес радио мен теледидардағы әндердің белгілі бір пайызы француз тілінде болуы керек. 2006 жылы осы заң бойынша АҚШ компаниясының француздық еншілес компаниясына қызметкерлеріне тек ағылшын тілінде бағдарламалық қамтамасыз ету және оған байланысты техникалық құжаттама ұсынғаны үшін 500 000 евро айыппұл салынды, сондай-ақ әр күні 20 000 евродан қосымша айып төлеуге міндеттелді. 2008 жылы Версальдегі Конгресс Парламенті аймақтық тілдерді ресми мойындауды қамтамасыз ететін француз конституциясын қайта қарауды жүзеге асырды.
The French government allowed in 1964 for the first time one and a half minutes of Breton on regional television. But even in 1972, president Georges Pompidou declared that "there is no place for minority languages in a France destined to make its mark on Europe." In 1992 the constitution was amended to state explicitly that "the language of the Republic is French." The Toubon Law (full name: law 94 665 of 4 August 1994 relating to usage of the French language) mandated the use of the French language in official government publications, in all advertisements, in all workplaces, in commercial contracts, in some other commercial communication contexts, in all government financed schools, and some other contexts. The law does not concern private, non commercial communications, such as non commercial web publications by private bodies. It does not concern books, films, public speeches, and other forms of communications not constituting commercial activity. However, the law mandates the use of the French language in all broadcast audiovisual programs, with exceptions for musical works and "original version" films. Broadcast musical works are subject to quota rules under a related law whereby a minimum percentage of the songs on radio and television must be in the French language. In 2006, under this law, a French subsidiary of a US company was fined €500,000 plus an ongoing fine of €20,000 per day for providing software and related technical documentation to its employees in English only. In 2008, a revision of the French constitution creating official recognition of regional languages was implemented by the Parliament in Congress at Versailles.
Еуропа Кеңесінің өңірлік немесе азшылық тілдер туралы хартиясы туралы пікірталас
1999 жылы Лионель Жоспеннің социалистік үкіметі Еуропа Кеңесінің өңірлік немесе азшылық тілдері жөніндегі Еуропалық хартасына қол қойды, бірақ ол ратификацияланбады. Францияның Конституциялық Кеңесі Хартада конституцияға қайшы келетін ережелер бар екенін мәлімдеді, себебі Конституцияда Республиканың тілі – француз тілі деп көрсетілген. Өңірлік немесе азшылық тілдері жөніндегі Еуропалық харта – 1992 жылы Еуропа Кеңесінің басшылығымен қабылданған, Еуропадағы тарихи өңірлік және азшылық тілдерін қорғау және дамыту мақсатындағы Еуропалық конвенция (ETS 148). Хартада 98 бап бар, оның ішінде қол қоюшы мемлекеттер кемінде 35 бапты қабылдауы тиіс (Франция 39 бапқа қол қойды). Хартаға қол қою және оны ратификацияламау француз қоғамында хартаға байланысты пікірталас тудырды. Соңғы кезде, 2015 жылдың 4 маусымында бірнеше депутатқа жолдаған хатында Франсуа Олланд өңірлік және азшылық тілдері жөніндегі Еуропалық хартаны ратификациялау туралы конституциялық заң жобасын жақын арада ұсынатынын хабарлады. 2015 жылдың 30 шілдесінде Мемлекеттік кеңес хартаға қарсы пікір білдірді. 2015 жылдың 27 қазанында Сенат өңірлік немесе азшылық тілдері жөніндегі Еуропалық хартаны ратификациялау туралы заң жобасын қабылдамады, бұл аймақтық тілдерге құндылық пен заңдылық беруге бағытталған конституциялық реформаны қабылдау мүмкіндігін жоққа шығарды.
In 1999 the Socialist government of Lionel Jospin signed the Council of Europe's European Charter for Regional or Minority Languages, but it was not ratified. The Constitutional Council of France declared that the Charter contains unconstitutional provisions since the Constitution states that the language of the Republic is French. The European Charter for Regional or Minority Languages is a European convention (ETS 148) adopted in 1992 under the auspices of the Council of Europe to protect and promote historical regional and minority languages in Europe, ratified and implemented by 25 States, but not by France, as of 2014. The charter contains 98 articles of which signatories must adopt a minimum of 35 (France signed 39). The signing, and the failure to have it ratified, provoked a public debate in French society over the charter. More recently, in a letter to several deputies dated 4 June 2015, François Hollande announced the upcoming filing of a constitutional bill for the ratification of the European Charter for Regional and Minority Languages. On 30 July 2015, the Council of State gave an unfavorable opinion on the charter. On 27 October 2015, the Senate rejected the draft law on ratification of the European Charter for Regional or Minority Languages driving away the assumption of Congress for the adoption of the constitutional reform which would have given the value and legitimacy to regional languages.
Тіл саясатына қарсылық
Француз республикалық идеологиясына сәйкес (Laïcité принципін де қараңыз), барлық азаматтар ең соңында француз болып табылады, демек, ешқандай азшылық топтары (яғни этнолингвистикалық топтар) қосымша құқықтарға ие болмайды; бұл идея француз революциясынан бастау алады және бұрынғы жағдаймен қарама-қайшы келеді, онда көптеген ерекше топтар өз аймақтарында арнайы құқықтар мен жеңілдіктерге ие болған. Мәдени біртектілік саясаты оң және сол қанаттардан сынға ұшырады. 1970 жылдары Бретань, Корсика және Окситания сияқты аймақтарда ұлттық немесе аймақтық қозғалыстар пайда болды. Олар әлі де азшылық құрасса да, Францияның аймақтық тілдерін оқытатын мектептер желісі құрылды, мысалы, Бретаньдегі Диван, Баск еліндегі Икастола, Окситаниядағы Каландрета және Солтүстік Каталониядағы Ла Бресола мектептері. Халықтың ресми мойындауға деген сұранысына қарамастан, аймақтық тілдерді оқыту мемлекет тарапынан қолдау таппады. Дегенмен, Бретань сияқты кейбір аймақтарда аймақтық кеңестер заң шегінде екі тілді мемлекеттік мектептерді ұстап тұрады. Басқа бретондық білім беруді католик және жеке мектептер, тиісінше Дихун және Диван ұсынады. 2011 жылы француз-бретондық екі тілді мектептерде 14 000 оқушы оқыды, бұл көрсеткіш 2006 жылмен салыстырғанда шамамен 30% өсімді көрсетті, ол кезде оқушылар саны 11 000-нан асып түсті. 2011 жылы Ofis Publik ar Brezhoneg тағы 16 000 студенттің балалар бағынан бастап ересекке дейін бретон тілін екінші тіл ретінде оқып жатқанын (бастауыш мектептерде, колледждерде, лицейлерде, университеттерде немесе кешкі курстарда) хабарлады, бұл бретон тілін үйренушілердің жалпы санын кем дегенде 30 000-ға жеткізді. Жол белгілерін бүлдірудің ұзақ науқаны 1980 жылдары алғашқы екі тілді жол белгілерінің пайда болуына әкелді. Бүгінде бұл белгілер Бретаньде жиі кездеседі, себебі Ofis ar Brezhoneg көптеген жол, қалалық әкімшілік және басқа да ресми белгілерді екі тілде жасауға көмектесті. БАҚ саласында бретон тіліндегі хабарламалар әлі де аз, бірақ 1982 жылдан бері бірнеше бретон тілінде сөйлейтін радиостанциялар қоғамдық негізде құрылды. 2000 жылы Breizh бретон телеарнасының іске қосылуы бретон тілінің кеңірек таралуын қамтамасыз етуді мақсат етті. Алайда, бретон тіліндегі хабарлардың кестесі біртіндеп француз тіліндегі хабарлардың пайдасына қысқартылып, 2010 жылы толығымен жойылды. Корсикада 1991 жылғы «Жокс статуты» Корсика аумақтық қауымдастығын құрғанда Корсика Ассамблеясын да қарастырды және оған Корсу тілін факультативті оқыту жоспарын әзірлеуді тапсырды. Бастауыш мектептерде Корсу аптасына белгіленген сағаттар ішінде (2000 жылы үш сағат) оқытылады және орта мектептерде ерікті пән болып табылады, бірақ Корсика университетінде міндетті. Loi Toubon заңының коммерциялық жарнамада және қаптамада француз тілін (немесе кем дегенде француз тіліне аудармасын) қолдануын талап етуіне қарсылықтар бар, сондай-ақ басқа да кейбір жағдайларда да.
According to French republican ideology (see also Laïcité), all citizens are ultimately Frenchmen and therefore no minority groups (i. e. ethnolinguistic groups) may exercise extra rights; this is an idea stemming from the French Revolution, contrasting with the previous situation in which many distinguishable groups had special rights and privileges in their regions. This policy of cultural homogeneity has been challenged from both the right wing and the left wing. In the 1970s, nationalist or regionalist movements emerged in regions such as Brittany, Corsica and Occitania. Even though they remain a minority, networks of schools teaching France's regional languages have arisen, such as the Diwan in Brittany, the Ikastola in the Basque Country, the Calandreta in Occitania, and the La Bressola schools in Northern Catalonia. Despite popular demand for official recognition, regional language teaching is not supported by the state. However, in certain areas, such as Brittany, regional councils maintain bilingual public schools as far as it is within the law. Other Breton education is provided by Catholic schools and private schools, Dihun and Diwan, respectively. In 2011, only 14,000 pupils were enrolled in French Breton bilingual schools, although this number reflected an increase of around 30% from the year 2006, when the number of pupils was just over 11,000. The Ofis Publik ar Brezhoneg also reported in 2011 that a further 16,000 students from early childhood to adulthood were learning Breton as a second language (at primary schools, collèges, lycées, university or evening courses), bringing the total number of Breton learners to at least 30,000. A long campaign of defacing road signs led to the first bilingual road signs in the 1980s. These are now increasingly common in Brittany, because of the help given by the Ofis ar Brezhoneg in bilingualizing many road, town hall and other official signs. As far as the media are concerned, there is still little Breton to be found on the airwaves, although since 1982 a few Breton speaking radio stations have been created on an associative basis. The launching of the Breton TV Breizh in 2000 was intended to offer wider coverage of Breton. However, Breton language programme schedules gradually decreased in favour of French language broadcasting, until in 2010 they totally disappeared. In Corsica, the 1991 "Joxe Statute", in setting up the Collectivité Territoriale de Corse, also provided for the Corsican Assembly, and charged it with developing a plan for the optional teaching of Corsu. At the primary school level Corsu is taught up to a fixed number of hours per week (three in the year 2000) and is a voluntary subject at the secondary school level, but is required at the University of Corsica. There is some opposition to the Loi Toubon mandating the use of French (or at least a translation into French) in commercial advertising and packaging, as well as in some other contexts.