Кіріспе

Рошет (/'rɒ/tʃ/ə/) – рим-католик немесе англикан епискобының хор киімінде әдетте киетін ақ киім. Бұл Шығыс шіркеулерінде белгілі емес. Рошеттің римдік нысаны, жеңдері тар болғанымен, суперлизге ұқсас. Ал ағылшынша нысаны дін қызметкерлерінің, яғни диакондар мен священниктердің дәстүрлі алб киімдерінен тараған. Рим-католик дәстүрінде рошеттің ұзындығы тізеден төмен түседі, ал жеңдері мен шеті кейде кружеводан жасалады; ал англикан дәстүрінде рошеттің ұзындығы кассак киімнің шетіне дейін жетеді және жеңдері білектен жиырылады. Бұл сөз латынша rochettum (кейінгі латынша roccus, ескі жоғары неміс тіліндегі roch, roc және ағылшын тіліндегі rocc; голланд тілінде koorhemd, rochet, француз тілінде rochet, неміс тілінде Rochett, Chorkleid, итальян тілінде rocchetto, испан тілінде roquete) сөзінен шыққан, ол шіркеу киімін білдіреді.

Католиктер қолдануы

Католик шіркеуінде кардиналдар, епископтар және белгілі бір лауазымды тұлғалар рошет киеді – кассік үстінен киілетін, еухаристиялық емес қызметтерде немесе тойлаушы емес миссаларда қолданылатын киім. Католик рошеті әдетте нәзік зығыр немесе муслиннен (батист, мұлл) тізеге дейін жететін ақ түстік көйлек. Ол тар жеңдерімен, тығыз қолға жарасатындығымен және жиі кестемен әшекейленуімен ерекшеленеді. Киімнің төменгі жиегі мен жеңдері де кестемен немесе қызыл немесе фиолетті жібекпен астарланған шекаралармен безендірілуі мүмкін. Рошет – прелаттар мен епископтарға тән ерекше киім, бірақ оны кию құқығы кейде Папа басқаларға, әсіресе кафедралық шіркеулердің канондарына беріледі. Бұл қасиетті киім (vestis sacra) емес, сондықтан оны, мысалы, қадірліліктерді орындау кезінде, үстеме киімнің орнына қолдануға болмайды (Ритуалдар жөніндегі Конгрегацияның 1852 жылғы 10 қаңтардағы жарлығы). Дегенмен, ол хор қызметтерінде қолданылады және күнделікті киім үстінен миссада (Missa rom. Rit. celebr. i. 2) киюге бұйырылғандықтан, оны ең кең мағынада литургиялық киімдердің қатарына жатқызуға болады. Канондық регулярлар оны литургиялық мақсатта ғана қолданатын әдеттерінің бөлігі ретінде үстеме киімнің орнына киеді. Рошетті қолдану туралы ең ерте мәліметтер 9 ғасырдағы Рим дін қызметкерлерінің киімдерінің тізімінде кездеседі. Онда ол камизия деп аталады, бұл атау Римде 14 ғасырға дейін сақталды және ол сол кезде дін қызметкерлерінің белгілі бір мүшелеріне тән болған сияқты. Римдіктердің киімге басқа атаулары – сукка, сукта; рокеттум деген атау Римде тек 14 ғасырда пайда болды, бірақ ол барлық жергілікті атауларды алмастырғанға дейін көп ұзамай қолданысқа енді. Римнен тыс жерлерде де киім ерте кездеседі, мысалы, франк империясында (9 ғасыр) литургиялық альбқа қарама-қарсы alba clericalis түрінде, ал Англияда (10 ғасыр) Эдгардың шіркеу заңдарының 46-шы қағидасында оферслип деп аталды. 12 ғасырдың басында камизия деген атпен Гилберт Лимерикский мен Гонорий, ал кейінірек Герлох Рейхерспергский оны тальяр туникасы деп атады. 13 ғасырдан бастап ол жиі айтылады. Рошельтум деген атау алғаш рет Англияда кездеседі; Германияда және солтүстік Францияда рошетті сарохи (латынша sarrotus) немесе саркос (латынша sarcotium) деп те атады. Римнен тыс жерлерде 14 ғасырға дейін рошет барлық дін қызметкерлеріне, әсіресе төменгі шендегілерге ортақ киім болды; және ол, жалпы алғанда, 16 ғасырға дейін, тіпті кейбір жерлерде 19 ғасырға дейін солай болды. Сонымен қатар, римдік қолданыстан айырмашылығы, әсіресе неміс епархияларында ол литургиялық сипатқа ие болды, үстеме киімнің орнына қолданылды. Рошет бастапқыда көйлек тәрізді киім болған, сондықтан литургиялық альб сияқты белдікпен байланысқан. 1260 жылы Кельн провинциялық синоды vestis camisialis күнделікті киімді толық жабатындай етіп жасалуын бұйырды. 12 ғасырдағы камизияның жақсы мысалы – Томас Бекеттің Па-де-Каледегі Даммартинде сақталған рошеті, ортағасырлық үлгілердің жалғыз сақталған мысалы, альбтар сияқты кеңдік пен күрделі бүктемелер берген бүктемелерімен ерекшеленеді. 15 ғасырда рошет тек тізеге дейін жетті; 16 және 17 ғасырларда тізеге дейін; 18 және 19 ғасырларда көбінесе жамбастың ортасына дейін. Орта ғасырларда ол әрқашан қарапайым болды.

Англикандықтар қолданады

Англикан шіркеулерінде рошетка – епископтарға ғана тән киім. Оны шіркеуде қызмет атқару кезінде де, әртүрлі салтанатты шараларда да киеді, мысалы, Лордтар палатасында отыруда, патшалық қабылдауда немесе бітіру салтанатында. Мерейлі жағдайларда (эвхаристиядан тыс ізгілену рәсімі, салтанатты кештер, патшалық үйлену тойлары мен монархтың тәж кию рәсімі сияқты) оны столамен, копемен және митрамен бірге тағуға болады. Жалпы алғанда, рошетка римдік рошеткаға қарағанда ортағасырлық нысанын жақсы сақтап қалған, ал құрамындағы жай, өте жұқа зығыр матасы мен ұзындығы (дегелекке дейін жетеді) тұрғысынан альбқа көбірек ұқсайды. Римдік рошетка суперплийден дамыған болса, англикандық рошетка дін қызметкерлерінің ертерек үлгідегі альбтарымен тең деңгейде. Негізгі өзгерістер (көбінесе) қара немесе қызыл матадан жасалған жолақпен білегіне жиналған кең "lawn" жеңдерінде болып өтті. Реформация кезінде бұл жеңдер әлі де тар болған, бірақ кеңейе түсуге бейімділігі байқалды. Мысалы, Лэмбеттегі архиепископ Уорхемнің портретінде жүн манжеттерімен бекітілген, білекке қарай тарылатын кең жеңдері бар рошетка бейнеленген. Бұл сән 17 ғасырға дейін сақталды, одан кейін жеңдері айтарлықтай кеңейді. Тек 18 ғасырда ғана олар білекке таспамен бекітілген, одан сыртқа шашыраған, танымал, дөңгелек пішінге ие болды. Сонымен қатар, сол кезде рошетканы жеңсіз жасап, "lawn" жеңдерін химераға тігіп қою әдеті пайда болды. Бұл сән 19 ғасырдың көп бөлігінде басым болды, бірақ содан бері бұрынғы, асыра бағаланбаған нысанына қайта оралуға бейімділік байқалады, және жеңдер рошеткаға қайта тігілді. Білекке бекітілген таспа ресми, көпшілік жерлеу рәсімінде (мысалы, мемлекет басшысының жерлеуінде) қара, ал қалған жағдайларда қызыл болады. Рошетканы копемен бірге киетін епископтар химерасыз киеді. Дәстүр бойынша, епископ сайлау кезінде, рошеткамен ғана киінген күйде, тағайындаушы епископтарға ұсынылады. Қол қою рәсімінен кейін ол зейнетке шығып, қалған епископтық киімді киеді, яғни химераны. Кентерберий архиепискобы Роуэн Уильямс киген рошетка, римдік рошетка үлгісіндегі ашық ұштармен тар жеңдерге ие болғандығымен, қалыпты англикандық стильден ерекшеленеді.