Кіріспе

Химера (ағылш. chimere) – англикандық епископтардың хор киімінде және академиялық киімнің бір бөлігі ретінде тағылатын киім. Мінезді киімнен тараған химера академиялық халатқа ұқсайды, бірақ жеңсіз болады және әдетте қызыл немесе қара матадан жасалады. Қазіргі ағылшын тілінде бұл киім англикандық епископтардың рәсімдік киімінің бір бөлігі ретінде қолданылады. Бұл – алдыңғы жағы ашық, артқы жағы иық арасында жиналған, қолға арналған ойықтары бар жібек немесе атласдан тігілген ұзын жеңсіз халат. Ол рошеттің үстінен тағылады, ол қара немесе қызыл түсті болуы мүмкін (осы екі түстің үйлесімі "конвокациялық киімдер" деп аталады).

Дін қызметкерлері үшін

Химераны Англикан қауымының епископтары хор киімінің бір бөлігі ретінде киеді. Дәстүрлі түрде ол қызыл немесе қара түсті болады, бірақ кейбір епископтар қызғылт химераны қолданады. Епископтың рошетінің білезіктері әдетте химераның түсімен үйлеседі. Англикан епископтары үшін химера – хор киіміндегі ресми киімнің бір бөлігі. Әдетте химера қызғылт түсті соқа және рошетпен киіледі, сондай-ақ типпет деп аталатын қара шарфпен бірге, ал академиялық капот қосымша болады. Химераны көпе-шапан киген кезде киюге болады, бірақ міндетті емес. XIX және XX ғасырлардың соңындағы діни рәсімдердегі өзгерістерге байланысты, химераны қасиетті Евхаристияны тойлау кезінде кию енді кең таралған емес, бірақ бұл тәжірибе әлі де кейбір консервативті епископтармен сақталады. Дәстүр бойынша, қызыл химераны діни ғылым докторы дәрежесіне ие епископтар ғана киеді, ал қара химераны – қалғандары. Бұл көп жылдар бойы маңызды болған жоқ, өйткені бұрын барлық епископтарға құлшылыққа бекітілген кезде діни ғылым докторы дәрежесі берілетін. Бұл практика тоқтағаннан кейін, айырмашылық көбінесе ескерілмейді, себебі соңғы кезде көптеген епископтар академиялық мәртебесіне қарамастан, қызыл химераны үнемі киеді. Католик мантеллетасымен салыстыра отырып, кейбір англикандық прелаттар кейде қызғылт химераларда пайда болады. Химералар мен олардың түстері туралы маңызды мақаланы XIX ғасырдың соңында пастор Н.Ф. Робинсон жазған. Ол киімді, әсіресе қара химераны сақтап қалуға шақырды. Кейбір шіркеулерде хордың жетекші әншісіне химера киюге рұқсат етіледі. Бұл – вергердің дәстүрлі киімінің бір бөлігі.

Тарих

Сөз (; ; ; қараңыз. Испан тіліндегі "Zamarra" (жамылғы, "қой терінен жасалған жамылғы") латын тіліндегі "chimera" немесе "chimaera" сөзінен туындаған, мүмкін, түптеп келгенде, ежелгі грек тіліндегі χειμέριος, cheimérios ("қысқы") сөзінен шыққан, бастапқыда қысқы сырт киімді білдірген (салыстырыңыз мифологиялық жаратылыс Химера). Оның діни емес алғашқы нұсқасын Рим сенаторлары да киген, және кейбір университет профессорлары оны бүгінге дейін киеді. Химераның шығу тегі көптеген пікірталастарға себеп болды; бірақ оның көбелекшенің өзгеруі деген көзқарас қазір жоққа шығарылды, және ол ортағасырлық табардтан (tabardum, taberda немесе collobium) – Англияда да, басқа елдерде де барлық топтағы адамдардың күнделікті киімінен шыққандығы дәлелденді. Осылайша, оның академиялық киімнің кейбір элементтерімен ортақ түбірі бар. Химер сөзі алғаш рет 14 ғасырда Англияда қолданылған, кейде тек рошеттің үстіне киілетін табардты ғана емес, оның астына киілетін жеңді сотанды да білдірген. Сонымен, Ричард ле Скруп (Йорк архиепископы, 1405 жылы қайтыс болған) жазалау орнына бара жатқанда көк түсті, жеңі бар химера киген деп сипатталады. Бірақ бұл сөз негізінен жеңсіз табардты білдіреді, ол 15 ғасырдан бастап епископтардың сыртқы киімі ретінде ыңғайсыз каппа клаузаны (алдында қолдарға арналған тілігі бар ұзын жабық плащ) ығыстыра бастады. Бұл химералардың түстері (мюррей, қызыл, жасыл және т.б.) академиялық шенді білдірген болуы мүмкін, және олар дін қызметкерлерінің азаматтық киімінің бір бөлігі болды. Осылайша, Дархэм епископы (1405–1406) Уолтер Скирлаудың тізімінде әртүрлі түстердегі сегіз химера тізімделген, оның ішінде екеуі атқа мінуге арналған (pro equitatura). Химера сонымен қатар суық ауа райына арналған киім болды. Жазда оның орнын типет (жағалық) басты. Кейінірек ыңғайлы болу үшін рошеттің жеңдері кейде химераға тігіліп қосылды. Англикандық рәсімде епископтарды қадірлеу кезінде жаңадан қадірленген дін қызметкері, бұрын рошет киген, епископтық киімнің қалған бөлігін, яғни химераны киюге шақырылады. Осылайша, бұл киім Англия шіркеуінде епископтық лауазымның символына айналды, және іс жүзінде діни киім болып табылады. Бұл нұсқау 1662 жылы "Ортақ дұғалар кітабына" қосылды, және химераның кемінде хор киіміне айналуы Реформациядан кейін болды. Шындығында, Фокс Хупердің қадірлену рәсімінде аяқтарына дейін жететін ұзын қызыл "химера" кигенін айтады (Acts and Mon., ed. 1563, 1051), бұл оның өзі үшін қиындықтарға және басқа да реформаторлардың наразылығына себеп болды; бірақ бұл епископтың толық азаматтық киімінен басқа ештеңе емес екендігі архиепископ Паркердің қадірлену рәсімінде қосымша киім мен типет кигенімен дәлелденді, және рәсім аяқталғаннан кейін ғана химераны киіп, кеткенімен дәлелденді. Киімнің бұл азаматтық ерекшелігі әлі де сақталған; маңызды азаматтық іс-шараларда (мысалы, парламентте немесе сарайда) англикандық дін қызметкерінің толық киімі әлі де рошет пен химерадан тұрады.

Католиктер

Британ энциклопедиясының он бірінші басылымында зимара немесе симарре Еуропа континентіндегі химераға балама ретінде сипатталған, ал ағылшын тіліндегі сөз көне француз тілі арқылы итальян тіліндегі zimarra сөзінен шыққан деп көрсетілген. Экклезиологтар зимараны сутанға (қазанға) ұқсас киім деп түсіндірген, бірақ одан кішкентай плащ пен қысқа, ашық қолдарымен (manches fausses) ерекшеленетін, жоғарғы қолдың ортасына дейін жететін және түймелермен безендірілген. Сол экклезиологтар зимарраны эпитогиуммен бірдейледі, ол "пастықтардың ең жоғарғы киімі, сутанның үстінен, мантеллумның орнына киілетін" деп сипатталған. Франция мен Германияда бұл киімге жақын келтірілген, ал Италияда кеңірек және алдыңғы жағынан түсіп тұратын. Химерадан айырмашылығы, зимара діни лауазымдармен байланысты болған жоқ және барлық дін қызметкерлері оны міндетті түрде кимеген. 18 ғасырдың ортасына дейін зимара сырт киім ретінде кеңінен қолданылып келген, бірақ содан кейін Италияда ол дін қызметкерлерінің, Рим қаласының сенаторларының (Италия бірігуге дейін) және университет профессорларының кейбір мүшелерімен байланысты болды. Британ энциклопедиясының мақаласы жазылған кезде Папа ақ ішкі бөлігі бар қара зимара киген, кейде ақ лентамен және алтын мақтанышпен безендірілген. Католик шіркеуінде зимара ешқашан діни киімге жатпаған және хор киімінің бөлігі болған емес. Бұл дін қызметкерлерінің күнделікті киімдерінің бір бөлігі ретінде кейде киетін, көбінесе кең киім болған. Итальян тілінде "зимара" термині әдетте сутан сияқты тығыз киімге емес, солтүстік Еуропада қолданылатын шапанға ұқсас кең киімді білдіреді. Зимраны әйелдер киген суреттерді Dressing the Italian Way және The Italian Showcase сайттарында көруге болады. Химера сөзі итальян тіліндегі зимара сөзінен шықса да, Рим-католик шіркеуінің киіміндегі химераға ең жақын киім – мантеллета, оның қолданылуы 1969 жылғы Кардиналдардың, Епископтардың және Кіші Прелаттардың Киімдері, Атақтары және Гербтері жөніндегі Нұсқаулықпен тоқтатылды. Осы құжатта мантеллетаны төменгі лауазымдағы прелаттар үшін де алып тастады, оны тек Рим Куриясының шектеулі лауазымдары үшін ғана сақтап қалды.

Академиялық пайдалану

Академиялық киімнің бір бөлігі ретінде, химераның сәл өзгертілген түрі, мысалы, Оксфорд университетінде дәрігерлерге Конвокация киімі ретінде тағайындалады, және осыған байланысты ол Конвокация хабіті деп аталады. Ерекшелігі – химера ашық киіледі, ал Конвокация хабіті екі үлкен түймесі бар жабық күйде киіледі. Егер англикандық епископ бітіру салтанатындағы "алқалы топтың" (яғни спикер болса немесе шақыру немесе құт-бата беру рәсімін орындаса) құрамында болса, ол тиісті капюшон мен академиялық шляпасы бар рошет және химера киюге құқылы.