Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Химера (ағылш. chimere) – англикандық епископтардың хор киімінде және академиялық киімнің бір бөлігі ретінде тағылатын киім. Мінезді киімнен тараған химера академиялық халатқа ұқсайды, бірақ жеңсіз болады және әдетте қызыл немесе қара матадан жасалады. Қазіргі ағылшын тілінде бұл киім англикандық епископтардың рәсімдік киімінің бір бөлігі ретінде қолданылады. Бұл – алдыңғы жағы ашық, артқы жағы иық арасында жиналған, қолға арналған ойықтары бар жібек немесе атласдан тігілген ұзын жеңсіз халат. Ол рошеттің үстінен тағылады, ол қара немесе қызыл түсті болуы мүмкін (осы екі түстің үйлесімі "конвокациялық киімдер" деп аталады).
A chimere ('/tʃ//ɪ//m//ər/ CHIMər or /tʃ//ɪ/'/m//ɪər/ chimEER) is a garment worn by Anglican bishops in choir dress, and, formally as part of academic dress. A descendant of a riding cloak, the chimere resembles an academic gown but without sleeves, and is usually made of scarlet or black cloth. In modern English use the garment is worn as part of the ceremonial dress of Anglican bishops. It is a long sleeveless gown of silk or satin, open down the front, gathered in at the back between the shoulders, and with slits for the arms. It is worn over the rochet, colored either black or scarlet (a combination referred to as "convocation robes").
Дін қызметкерлері үшін
Химераны Англикан қауымының епископтары хор киімінің бір бөлігі ретінде киеді. Дәстүрлі түрде ол қызыл немесе қара түсті болады, бірақ кейбір епископтар қызғылт химераны қолданады. Епископтың рошетінің білезіктері әдетте химераның түсімен үйлеседі. Англикан епископтары үшін химера – хор киіміндегі ресми киімнің бір бөлігі. Әдетте химера қызғылт түсті соқа және рошетпен киіледі, сондай-ақ типпет деп аталатын қара шарфпен бірге, ал академиялық капот қосымша болады. Химераны көпе-шапан киген кезде киюге болады, бірақ міндетті емес. XIX және XX ғасырлардың соңындағы діни рәсімдердегі өзгерістерге байланысты, химераны қасиетті Евхаристияны тойлау кезінде кию енді кең таралған емес, бірақ бұл тәжірибе әлі де кейбір консервативті епископтармен сақталады. Дәстүр бойынша, қызыл химераны діни ғылым докторы дәрежесіне ие епископтар ғана киеді, ал қара химераны – қалғандары. Бұл көп жылдар бойы маңызды болған жоқ, өйткені бұрын барлық епископтарға құлшылыққа бекітілген кезде діни ғылым докторы дәрежесі берілетін. Бұл практика тоқтағаннан кейін, айырмашылық көбінесе ескерілмейді, себебі соңғы кезде көптеген епископтар академиялық мәртебесіне қарамастан, қызыл химераны үнемі киеді. Католик мантеллетасымен салыстыра отырып, кейбір англикандық прелаттар кейде қызғылт химераларда пайда болады. Химералар мен олардың түстері туралы маңызды мақаланы XIX ғасырдың соңында пастор Н.Ф. Робинсон жазған. Ол киімді, әсіресе қара химераны сақтап қалуға шақырды. Кейбір шіркеулерде хордың жетекші әншісіне химера киюге рұқсат етіледі. Бұл – вергердің дәстүрлі киімінің бір бөлігі.
The chimere is worn by the bishops of the Anglican Communion as a component of their choir habit. It is traditionally coloured either scarlet or black, although some bishops have innovated a purple chimere. The wrist bands of the bishop's rochet typically match the colour of the chimere. For Anglican bishops, the chimere is part of their formal vesture in choir dress — typically the chimere would be worn over a purple cassock and the rochet and would be accompanied by a black scarf known as a tippet, with an optional academic hood. The chimere may be worn when vested in the cope, but not necessarily. Because of liturgical changes in the later nineteenth and twentieth centuries, it is no longer common for the chimere to be worn when celebrating the Eucharist, though the practice is still kept up by some low church bishops. Traditionally, the red chimere was worn only by bishops holding the degree of Doctor of Divinity and the black chimere by the others. This did not matter for many years, as formerly all bishops were formerly granted the degree of Doctor of Divinity on being consecrated. When this practice ceased, the distinction was largely ignored, as in recent times many bishops regularly wear the red chimere, regardless of their academic status. On the analogy of the Catholic mantelletta certain Anglican prelates have from time to time appeared in purple chimeres. An influential article on chimeres and their colours was penned by the Rev. N. F. Robinson at the end of the 19th century. It urged the retention of the garment, and especially the black chimere. In some churches the lead singer in the choir is permitted to wear a chimere. It is a traditional part of the vestment of a verger.
Тарих
Сөз (; ; ; қараңыз. Испан тіліндегі "Zamarra" (жамылғы, "қой терінен жасалған жамылғы") латын тіліндегі "chimera" немесе "chimaera" сөзінен туындаған, мүмкін, түптеп келгенде, ежелгі грек тіліндегі χειμέριος, cheimérios ("қысқы") сөзінен шыққан, бастапқыда қысқы сырт киімді білдірген (салыстырыңыз мифологиялық жаратылыс Химера). Оның діни емес алғашқы нұсқасын Рим сенаторлары да киген, және кейбір университет профессорлары оны бүгінге дейін киеді. Химераның шығу тегі көптеген пікірталастарға себеп болды; бірақ оның көбелекшенің өзгеруі деген көзқарас қазір жоққа шығарылды, және ол ортағасырлық табардтан (tabardum, taberda немесе collobium) – Англияда да, басқа елдерде де барлық топтағы адамдардың күнделікті киімінен шыққандығы дәлелденді. Осылайша, оның академиялық киімнің кейбір элементтерімен ортақ түбірі бар. Химер сөзі алғаш рет 14 ғасырда Англияда қолданылған, кейде тек рошеттің үстіне киілетін табардты ғана емес, оның астына киілетін жеңді сотанды да білдірген. Сонымен, Ричард ле Скруп (Йорк архиепископы, 1405 жылы қайтыс болған) жазалау орнына бара жатқанда көк түсті, жеңі бар химера киген деп сипатталады. Бірақ бұл сөз негізінен жеңсіз табардты білдіреді, ол 15 ғасырдан бастап епископтардың сыртқы киімі ретінде ыңғайсыз каппа клаузаны (алдында қолдарға арналған тілігі бар ұзын жабық плащ) ығыстыра бастады. Бұл химералардың түстері (мюррей, қызыл, жасыл және т.б.) академиялық шенді білдірген болуы мүмкін, және олар дін қызметкерлерінің азаматтық киімінің бір бөлігі болды. Осылайша, Дархэм епископы (1405–1406) Уолтер Скирлаудың тізімінде әртүрлі түстердегі сегіз химера тізімделген, оның ішінде екеуі атқа мінуге арналған (pro equitatura). Химера сонымен қатар суық ауа райына арналған киім болды. Жазда оның орнын типет (жағалық) басты. Кейінірек ыңғайлы болу үшін рошеттің жеңдері кейде химераға тігіліп қосылды. Англикандық рәсімде епископтарды қадірлеу кезінде жаңадан қадірленген дін қызметкері, бұрын рошет киген, епископтық киімнің қалған бөлігін, яғни химераны киюге шақырылады. Осылайша, бұл киім Англия шіркеуінде епископтық лауазымның символына айналды, және іс жүзінде діни киім болып табылады. Бұл нұсқау 1662 жылы "Ортақ дұғалар кітабына" қосылды, және химераның кемінде хор киіміне айналуы Реформациядан кейін болды. Шындығында, Фокс Хупердің қадірлену рәсімінде аяқтарына дейін жететін ұзын қызыл "химера" кигенін айтады (Acts and Mon., ed. 1563, 1051), бұл оның өзі үшін қиындықтарға және басқа да реформаторлардың наразылығына себеп болды; бірақ бұл епископтың толық азаматтық киімінен басқа ештеңе емес екендігі архиепископ Паркердің қадірлену рәсімінде қосымша киім мен типет кигенімен дәлелденді, және рәсім аяқталғаннан кейін ғана химераны киіп, кеткенімен дәлелденді. Киімнің бұл азаматтық ерекшелігі әлі де сақталған; маңызды азаматтық іс-шараларда (мысалы, парламентте немесе сарайда) англикандық дін қызметкерінің толық киімі әлі де рошет пен химерадан тұрады.
The word (; ; ; cf. Spanish [[Zamarra (coat), 'sheepskin coat') derives from the Latin chimera or chimaera, possibly derived ultimately from Ancient Greek χειμέριος, cheimérios ('wintry'), originally referred to a winter overcoat (cf. the cognate mythological monster Chimaera). Its secular precursor was worn also by the Roman Senators, and is still worn by some university professors. The origin of the chimere has been the subject of much debate; but the view that it is a modification of the cope is now discarded, and it is practically proved to be derived from the medieval tabard (tabardum, taberda or collobium), an upper garment worn in civil life by all classes of people both in England and abroad. It has therefore a common origin with certain items of academic dress. The word chimere, which first appears in England in the 14th century, was sometimes applied not only to the tabard worn over the rochet, but to the sleeved cassock worn under it. Thus Richard le Scrope (Archbishop of York, died 1405) is described as wearing on his way to his execution a blue chimere with sleeves. But the word properly applies to the sleeveless tabard which tended to supersede, from the 15th century onwards, the inconvenient cappa clausa (a long closed cloak with a slit in front for the arms) as the out of doors upper garment of bishops. These chimeres, the colors of which (murrey, scarlet, green, etc.) may possibly have denoted academical rank, were part of the civil costume of prelates. Thus in the inventory of Walter Skirlawe, bishop of Durham (1405–1406), eight chimeres of various colors are mentioned, including two for riding (pro equitatura). The chimere was, moreover, a cold weather garment. In summer its place was taken by the tippet. By a late abuse the sleeves of the rochet were, from motives of convenience, sometimes attached to the chimere. In the Anglican form for the consecration of bishops the newly consecrated prelate, hitherto vested in rochet, is directed to put on the rest of the episcopal habit, i. e. the chimere. The robe has thus become in the Church of England symbolic of the episcopal office, and is in effect a liturgical vestment. The rubric containing this direction was added to the Book of Common Prayer in 1662; and there is proof that the development of the chimere into at least a choir vestment was subsequent to the Reformation. Foxe, indeed, mentions that Hooper at his consecration wore a long scarlet "chymere" down to the foot (Acts and Mon., ed. 1563, p. 1051), a source of trouble to himself and of scandal to other extreme reformers; but that this was no more than the full civil dress of a bishop is proved by the fact that Archbishop Parker at his consecration wore surplice and tippet, and only put on the chimere, when the service was over, to go away in. This civil quality of the garment still survives alongside the other; the full dress of an Anglican prelate at civil functions of importance (e. g. in parliament, or at court) is still rochet and chimere.
Католиктер
Британ энциклопедиясының он бірінші басылымында зимара немесе симарре Еуропа континентіндегі химераға балама ретінде сипатталған, ал ағылшын тіліндегі сөз көне француз тілі арқылы итальян тіліндегі zimarra сөзінен шыққан деп көрсетілген. Экклезиологтар зимараны сутанға (қазанға) ұқсас киім деп түсіндірген, бірақ одан кішкентай плащ пен қысқа, ашық қолдарымен (manches fausses) ерекшеленетін, жоғарғы қолдың ортасына дейін жететін және түймелермен безендірілген. Сол экклезиологтар зимарраны эпитогиуммен бірдейледі, ол "пастықтардың ең жоғарғы киімі, сутанның үстінен, мантеллумның орнына киілетін" деп сипатталған. Франция мен Германияда бұл киімге жақын келтірілген, ал Италияда кеңірек және алдыңғы жағынан түсіп тұратын. Химерадан айырмашылығы, зимара діни лауазымдармен байланысты болған жоқ және барлық дін қызметкерлері оны міндетті түрде кимеген. 18 ғасырдың ортасына дейін зимара сырт киім ретінде кеңінен қолданылып келген, бірақ содан кейін Италияда ол дін қызметкерлерінің, Рим қаласының сенаторларының (Италия бірігуге дейін) және университет профессорларының кейбір мүшелерімен байланысты болды. Британ энциклопедиясының мақаласы жазылған кезде Папа ақ ішкі бөлігі бар қара зимара киген, кейде ақ лентамен және алтын мақтанышпен безендірілген. Католик шіркеуінде зимара ешқашан діни киімге жатпаған және хор киімінің бөлігі болған емес. Бұл дін қызметкерлерінің күнделікті киімдерінің бір бөлігі ретінде кейде киетін, көбінесе кең киім болған. Итальян тілінде "зимара" термині әдетте сутан сияқты тығыз киімге емес, солтүстік Еуропада қолданылатын шапанға ұқсас кең киімді білдіреді. Зимраны әйелдер киген суреттерді Dressing the Italian Way және The Italian Showcase сайттарында көруге болады. Химера сөзі итальян тіліндегі зимара сөзінен шықса да, Рим-католик шіркеуінің киіміндегі химераға ең жақын киім – мантеллета, оның қолданылуы 1969 жылғы Кардиналдардың, Епископтардың және Кіші Прелаттардың Киімдері, Атақтары және Гербтері жөніндегі Нұсқаулықпен тоқтатылды. Осы құжатта мантеллетаны төменгі лауазымдағы прелаттар үшін де алып тастады, оны тек Рим Куриясының шектеулі лауазымдары үшін ғана сақтап қалды.
The Encyclopædia Britannica Eleventh Edition spoke of the zimarra or simarre as the equivalent on the European continent of the chimere and indicated that the English word was derived, through Old French, from the Italian term zimarra. It cited ecclesiologists as defining the zimarra as a kind of soutane (cassock), from which it was distinguished by having a small cape and short, open arms (manches fausses) reaching to the middle of the upper arm and decorated with buttons. The same ecclesiologists identified the zimarra with the epitogium, which was described as "the uppermost garment of the clergy, worn over the soutane, instead of the mantellum". In France and Germany it was fitted more or less to the figure; in Italy it was wider and fell down straight in front. Unlike the chimere, it was not associated with any particular rank of clergy and was not universally used by them. As late as the middle of the 18th century, the zimarra was still in common use as an out of doors overcoat, but after that it was in Italy associated with certain members of the clergy, senators of the city of Rome (before the unification of Italy) and university professors. At the time of composition of the Encyclopædia Britannica article, the Pope wore a black zimarra lined with white, and sometimes ornamented with a white binding and gold tassels. In the Catholic Church, the zimarra was never a liturgical vestment nor part of choir dress. It was merely a more or less loose cloak that the clergy sometimes used as part of their everyday civilian dress. In Italian, the term zimarra is generally used not of a close fitting garment, such as the cassock, but of a loose over garment, similar to the fur lined [[:de:Schaube used in northern Europe. Images of the zimarra as worn by women can be seen at Dressing the Italian Way and The Italian Showcase. While the word chimere is derived from the Italian word zimarra, the Roman Catholic ecclesiastical garment that is most like the loose fitting chimere itself is the mantelletta, whose use by cardinals and bishops was abolished by the 1969 Instruction on the Dress, Titles and Coats of Arms of Cardinals, Bishops and Lesser Prelates. The same document abolished the mantelletta also for lesser prelates in general, maintaining it only for a limited number of officials of the Roman Curia.
Академиялық пайдалану
Академиялық киімнің бір бөлігі ретінде, химераның сәл өзгертілген түрі, мысалы, Оксфорд университетінде дәрігерлерге Конвокация киімі ретінде тағайындалады, және осыған байланысты ол Конвокация хабіті деп аталады. Ерекшелігі – химера ашық киіледі, ал Конвокация хабіті екі үлкен түймесі бар жабық күйде киіледі. Егер англикандық епископ бітіру салтанатындағы "алқалы топтың" (яғни спикер болса немесе шақыру немесе құт-бата беру рәсімін орындаса) құрамында болса, ол тиісті капюшон мен академиялық шляпасы бар рошет және химера киюге құқылы.
As an item of academic dress, a slightly modified version of the chimere is, for instance, prescribed at the University of Oxford for doctors in Convocation Dress — and as such it is referred to as the Convocation Habit. The differences are that the chimere is worn open and the Convocation Habit is worn closed with two large buttons. If an Anglican bishop is part of the "platform party" at a commencement (that is, the speaker, or is giving the invocation or benediction) he may wear the rochet and chimere with the appropriate hood and academic cap.