Кіріспе
Сербтің салтанатты, дөңгелек наны. A česnica (серб кириллицасы: чесница,; "үлес" мағынасындағы čest сөзінен туындаған), сондай-ақ Božićna pogača (серб кириллицасы: Божићна погача, "Рождестволық pogača") – серб дәстүріндегі Рождество дастарқанының ажырамас бөлігі болып табылатын салтанатты, дөңгелек нан. Осы нанның дайындалуы әртүрлі ережелер мен ғұрыптармен байланысты болуы мүмкін. Қамыр иленген кезде көбінесе бір тиын салынады, сондай-ақ басқа да кішкентай заттар қосылуы мүмкін. Рождество дастарқаны басталғанда, чесница отбасы мүшелері арасында бөлісу алдында үш рет сағат тіліне қарсы айналдырылады. Нанынан тиын тапқан адам алдағы жылы ерекше сәттілікке ие болады деп есептеледі. Чесница халық сенімдерінде егін мөлшерін болжау немесе оған әсер ету үшін қолданылған.
A česnica (Serbian Cyrillic: чесница, ; derived from the noun čest, meaning "share"), also called Božićna pogača (Serbian Cyrillic: Божићна погача, "Christmas pogača") is the ceremonial, round loaf of bread that is an indispensable part of Christmas dinner in Serbian tradition. The preparation of this bread may be accompanied by various rules and rituals. A coin is often put into the dough during the kneading; other small objects may also be inserted. At the beginning of Christmas dinner, the česnica is rotated three times counterclockwise, before being broken among the family members. The person who finds the coin in his piece of the bread will supposedly be exceptionally lucky in the coming year. The česnica was used in folk belief for divining or influencing the amount of crops.
Дайындық
Чесника әдетте бидай ұнынан жасалады және оны Рождество қарсаңында немесе Рождество таңында үйдің басшысы немесе әйел пісіреді. Кейбір аймақтарда қамырға арналған су Рождество күні күн шықпай тұрып, бұлақтан немесе құдықтан жиналады, оған бір уыш дән тасталады. Бұл су "күшті су" деп аталады және оның пайдалы күшке ие екеніне сенеді. Нанды дайындау кезінде әртүрлі ережелер сақталуы мүмкін: ұн тек толы қаптан алынады; қамырға арналған су үш бұлақтан жиналады; чесниканы дайындайтын адам одан бұрын тазаланып жуынуы керек; және т.б. Сербияның шығысы мен оңтүстігінде чесникаға арналған қамыр иленгеннен кейін, үйдің басшысы немесе әйел жеміс ағаштарына, ара ұяларына және малға қамырмен боялған қолдарымен тиісіп, олардың өнімділігін арттыруға тырысады. Пісіру алдында нанның бетіне түрлі символдар салынуы мүмкін.
Воеводинада чесника нан емес, бірақ қалың тілімделген жаңғақ пен кішмізбен толтырылған фило қабаттарынан жасалған тәтті бәліш, ол баклаваға ұқсас, бірақ құрғақ және әдетте тек бал қосылып дайындалады. Қабаттардың арасына бір монета салынады.
Рождестволық кешкі ас
Рождестволық кешкі ас – жылдың ең мерекелік дастарқаны. Ол сағат 12-де, тіпті одан да ерте басталады. Үй иесі белгі бергенде, дастарқан басында отырған отбасы мүшелері орнынан тұрады. Үй иесі дұға оқып, шам жағып, жиналған туыстарын құттықтап, содан кейін барлығы бір-бірін сүйіп, «Құдай тыныштығын берсін, Мәсіх дүниеге келді» дейді. Нанның үш бөлігі бөлек қойылуы мүмкін: біреуі – қатыса алмаған туыстарға (болса), біреуі – кешкі асқа қосылатын бейтаныс адамға, ал үшіншісі – Рождество күні алғашқы болып келген қонаққа (келмесе). Қалған бөлігі кешкі ас кезінде желінеді. Буковицада шамның айналасына зәйтүн немесе лавр бұтақтары қойылады. Осыған ұқсас амал 12 ғасырда Балтық теңізіндегі Ругия аралындағы батыс славяндары арасында тіркелген. Олар Свантовит құдайына табынып, Аркона мүйісінде оған арналған үлкен ғибадатханасы болған. Саксо Грамматик өзінің «Gesta Danorum» кітабының XIV кітабында осы ғибадатхана алдында жыл сайын егін жинағаннан кейін өткізілетін Свантовит мерекесін сипаттаған. Бір рәсімде адам бойына тең диаметрлі, балмен жабылған дөңгелек нан Свантовит мүсінінің алдында тік тұрғызылды. Ғибадатхананың жұмасы нанның артына барып, жиналған халыққа оны көріп бағатындарды сұрады. Олар «көреміз» деп жауап бергеннен кейін, жұмысшы келесі жылы оны көрмеулерін тіледі. Бұл рәсімнің мақсаты келесі жылы мол астық жинауға кепілдік беру болды.