Кіріспе

Жоғарғы юра дәуірінен табылған диплодоцидтік савропод динозаврлар туысы Барозавр (,/b//ær//oʊ/'/s//ɔːr//ə//s/ BARRohSORəs) – бұл алып, ұзын құйрықты, ұзын мойынды, өсімдіктермен қоректенетін савропод динозавр, ол Диплодокусқа жақын туыс. Оның қалдықтары Юта және Оңтүстік Дакота штаттарындағы жоғарғы юра дәуірінің Морисон формациясынан табылды. Ол 2-5 стратиграфиялық қабаттарда кездеседі. Барозавр атауы грек тіліндегі barys (βαρυς) – "салмақты" және sauros (σαυρος) – "кесіртке" деген сөздерінен құралған, яғни "салмақты кесіртке".

Сипаттама

Барозавр өте ірі жануар болған, кейбір ересектерінің ұзындығы шамамен 12–20 метрлік тонна (13–22 қысқа тонна) болған. Майк Тейлордың сөзіне сәйкес, бұрын Supersaurus vivianae түрінің бөлігі деп саналған ұзын омыртқа BYU 9024, 2020 жылы Молина Перес және Ларраменди оны сәл кішірек деп бағалаған. Алайда, Брайан Кертистің Омыртқалылар палеонтологиясы қоғамының конференциясында таныстырған зерттеулері BYU 9024-тің бұрынғы Supersaurus омыртқасы екенін растады. Барозаврдың дене пропорциясы жақын туысы Диплодокустан ерекшеленген, мойны ұзын, ал құйрығы қысқа болған, бірақ жалпы ұзындығы шамалас болды. Ол Апатозаврдан ұзын болған, бірақ қаңқасы мықтырақ болмаған. Сауроподтардың бас сүйектері сирек сақталады, сондықтан ғалымдар әлі Барозаврдың бас сүйегін таба алмады. Апатозавр мен Диплодокус сияқты диплодоцидтердің бас сүйектері ұзын, төмен және тістері жауындардың алдыңғы бөлігімен шектелген. Барозаврдың ерекше қаңқа белгілері омыртқаларда болған, бірақ толық омыртқа бағанасы табылған емес. Диплодокус пен Апатозаврдың мойын омыртқалары 15, арқа омыртқалары 10 болса, Барозаврдың 9 арқа омыртқасы болған. Арқа омыртқасының бірі мойын омыртқасына айналып, мойында 16 омыртқа болуы мүмкін. Барозаврдың мойын омыртқалары Диплодокусқа ұқсас болған, бірақ кейбіреулері 50%-ға дейін ұзын болған. Омыртқалардың үстінен шығып тұратын жүйке тікенектері Барозаврдың мойын омыртқаларында Диплодокусқа қарағанда биік және күрделі болмаған. Мойын омыртқаларынан айырмашылығы, Барозаврдың құйрық омыртқалары Диплодокустан қысқа болған, нәтижесінде құйрығы қысқа болды. Құйрықтың астыңғы жағын жабатын шеврон сүйектері екіге бөлінген және алдыңғы жағында тікенегі бар, бұл жақын туысы Диплодокусқа ұқсас. Құйрығы, әдетте, Апатозавр, Диплодокус және басқа диплодоцидтер сияқты, ұзын қамшыға ұқсас болған, кейбіреулерінде 80-ге дейін құйрық омыртқасы болған. Барозаврдың аяқтары табылған емес, бірақ басқа сауроподтар сияқты, ол төрт аяғында бес кішкентай саусағы бар цифрлық жануар болған. Алдыңғы аяқтың (манус) ішкі саусағында үлкен тырнақ болса, артқы аяқтың (пес) ішкі үш саусағында кішкентай тырнақтар болған. Диплодоцидтер 70-тен астам омыртқасы бар ұзын құйрықтарымен, басқа сауроподтарға қарағанда қысқа алдыңғы аяқтарымен және бас сүйектерінің ерекшеліктерімен сипатталады. Барозавр мен Диплодокус сияқты диплодоцин түрлері, диплодоцидтердің басқа бір кіші туысы – апатозаврларға қарағанда, денесі жұқа, мойны мен құйрығы ұзын болған. Диплодоцидтердің жүйелемесі (эволюциялық қатынастары) жақсы анықталып келеді. Диплодокус Барозаврдың ең жақын туысы болып саналады. Барозавр монотипті, тек B. lentus түрін қамтиды, ал Diplodocus тұқымдасына кем дегенде үш түр жатады. Торниерия (бұрынғы "Barosaurus" africanus) және Австралодокус, Африканың шығысындағы Танзанияның Тендагуру төсектерінен табылған, сонымен қатар диплодоцин болып саналады. Торниерияның мойын омыртқалары ұзын болғандықтан, ол Барозаврға жақын туыс болуы мүмкін. Диплодоцидтік қазбалар Солтүстік Америкада, Еуропада және Африкада табылған. Диплодокоидтардың туысқандары Дикраеозавридтер мен Реббахизавридтер тек оңтүстік құрлықтарда ғана кездеседі. Марштың көмекшісі Джордж Ребер Виланд оны тоғыз жылдан кейін, 1898 жылы жинағанға дейін, үлгінің қалған бөлігі жер иесі Рейчел Хатчтың қорғауында қалдырылды. Жаңа қалдықтар омыртқалар, қабырғалар және аяқ-қол сүйектерінен тұрды. 1896 жылы Марш Барозаврды Атлантозауридтерге қосты, ал 1898 жылы оны алғаш рет диплодоцид ретінде жіктеді. Өлімі алдындағы соңғы жариялаған еңбегінде Марш Виланд тапқан екі кішкентай метатарсалды екінші түр ретінде атады, Barosaurus affinis, бірақ ол B. lentus-тің кіші синонимі болып саналды. ХХ ғасырдың басында Питтсбургтегі Карнеги табиғи тарих мұражайы Эрал Дугласты Ютаға жіберіп, қазіргі уақытта Динозаврлар ұлттық ескерткіші деп аталатын аймақта Карнеги карьерін қазып алды. 1912 жылы Диплодокус үлгісінің жанынан әрқайсысы 1 метрлік төрт мойын омыртқасы табылған, бірақ бірнеше жылдан кейін Уильям Джейкоб Холланд олардың басқа түрге тиесілі екенін түсінді. Бұл 1968 жылы Роберт Баккердің мақаласындағы суретте көрсетілген, онда екі Барозаврдың құйрықтары қысқа болып көрінген, себебі олардың бірі екіншісін жасырып, перспектива бұрмаланған. 2007 жылы палеонтолог Дэвид Эванс АҚШ-тың Бадлендс аймағына ұшып бара жатып, Торонтодағы Корольдік Онтарио мұражайының коллекциясында Барозавр қаңқасы (ROM 3670) туралы мәлімет тапты, ол жақында куратор болып тағайындалған. Эрал Дуглас осы үлгіні ХХ ғасырдың басында Карнеги карьерінде қазып алған, ал ROM 1962 жылы Карнеги мұражайымен сауда жасау арқылы оны сатып алған. Үлгі ешқашан көрмеге қойылған емес және 45 жылдан кейін Дэвид Эванс оны қайта тапқанға дейін қоймада сақталған. Ол Торонтоға оралып, қойма аумақтарын іздеп, қаңқаның көптеген үзінділерін, үлкен және кішкентай, таба алды. Қазір бұл үлгі ROM-ның динозаврлар көрмесінің орталық бөлігі, Джеймс пен Луиз Темерти галереяларында орналасқан. Шамамен 27,5 метрлік (90 фут) үлгі Канадада орнатылған ең ірі динозавр болып табылады. Үлгінің шамамен 40%-ы сақталған. Барозаврдың бас сүйегі табылған емес болғандықтан, ROM үлгісі Диплодокус басын киеді. Әр сүйек жеке арматураға орнатылған, осылайша оны зерттеу үшін қаңқадан алып тастауға және қалған қаңқаға зиян келтірмей қайта орнатуға болады. (Толық ақпарат алу үшін "Dino Workshop" бейнесін қараңыз.) ROM үлгісі, қаңқаны ROM-ға әкелуге және толық көрсетуге үміттенген мұражай кураторы Гордон Эдмундстың құрметіне "Гордо" деп аталды. Джон МакИнтош ROM-ның қаңқасы Карнеги мұражайының коллекциясындағы "CM 1198" деп белгіленген төрт мойын омыртқасын көрсететін бірдей жеке тұлға екеніне сенеді. Алайда, бұл туыс атауы бұрын Англиядан табылған сауроподтың фрагменттік қалдықтарына берілген еді. Екі түр де 1911 жылы жаңа туысқа, Торниерияға, көшірілді. Бұл қалдықтарды және Тендагуру төсектерінен табылған көптеген басқа сауропод қазбаларын зерттегеннен кейін Вернер Янеш оларды тағы бір рет, осы жолы Солтүстік Америка туысы Барозаврға көшірді. 1991 жылы "Gigantosaurus" robustus титанозавр екені анықталып, жаңа туысқа, Janenschia, J. robusta ретінде қосылды. Сонымен қатар, көптеген палеонтологтар "Barosaurus" africanus-тың Солтүстік Америка туысынан да ерекшеленетінін күдіктенді, алайда, бұл материал нашар сақталған және фрагменттік болғандықтан, оны дұрыс диагностикалау мүмкін болмады, сондықтан оны Барозаврға жатқызу күмәнді. Ол Торниерияны білдіруі мүмкін. Диплодоцидтік қазбалар Солтүстік Америкада, Еуропада және Африкада табылған. Диплодокоидтардың туысқандары Дикраеозавридтер мен Реббахизавридтер тек оңтүстік құрлықтарда ғана кездеседі. Марштың көмекшісі Джордж Ребер Виланд оны тоғыз жылдан кейін, 1898 жылы жинағанға дейін, үлгінің қалған бөлігі жер иесі Рейчел Хатчтың қорғауында қалдырылды. Бұл жаңа қалдықтар омыртқалар, қабырғалар және аяқ-қол сүйектерінен тұрды. 1896 жылы Марш Барозаврды Атлантозауридтерге қосты, ал 1898 жылы оны алғаш рет диплодоцид ретінде жіктеді. Өлімі алдындағы соңғы жариялаған еңбегінде Марш Виланд тапқан екі кішкентай метатарсалды екінші түр ретінде атады, Barosaurus affinis, бірақ бұл ұзақ уақыт бойы B. lentus-тің кіші синонимі болып саналды. ХХ ғасырдың басында Питтсбургтегі Карнеги табиғи тарих мұражайы Эрал Дугласты Ютаға жіберіп, қазіргі уақытта Динозаврлар ұлттық ескерткіші деп аталатын аймақта Карнеги карьерін қазып алды. 1912 жылы Диплодокус үлгісінің жанынан әрқайсысы 1 метрлік төрт мойын омыртқасы табылған, бірақ бірнеше жылдан кейін Уильям Джейкоб Холланд олардың басқа түрге тиесілі екенін түсінді. Бұл 1968 жылы Роберт Баккердің мақаласындағы суретте көрсетілген, онда екі Барозаврдың құйрықтары қысқа болып көрінген, себебі олардың бірі екіншісін жасырып, перспектива бұрмаланған. 2007 жылы палеонтолог Дэвид Эванс АҚШ-тың Бадлендс аймағына ұшып бара жатып, Торонтодағы Корольдік Онтарио мұражайының коллекциясында Барозавр қаңқасы (ROM 3670) туралы мәлімет тапты, ол жақында куратор болып тағайындалған. Эрал Дуглас осы үлгіні ХХ ғасырдың басында Карнеги карьерінде қазып алған, ал ROM 1962 жылы Карнеги мұражайымен сауда жасау арқылы оны сатып алған. Үлгі ешқашан көрмеге қойылған емес және 45 жылдан кейін Дэвид Эванс оны қайта тапқанға дейін қоймада сақталған. Ол Торонтоға оралып, қойма аумақтарын іздеп, қаңқаның көптеген үзінділерін, үлкен және кішкентай, таба алды. Қазір бұл үлгі ROM-ның динозаврлар көрмесінің орталық бөлігі, Джеймс пен Луиз Темерти галереяларында орналасқан. Шамамен 27,5 метрлік (90 фут) үлгі Канадада орнатылған ең ірі динозавр болып табылады. Үлгінің шамамен 40%-ы сақталған. Барозаврдың бас сүйегі табылған емес болғандықтан, ROM үлгісі Диплодокус басын киеді. Әр сүйек жеке арматураға орнатылған, осылайша оны зерттеу үшін қаңқадан алып тастауға және қалған қаңқаға зиян келтірмей қайта орнатуға болады. (Толық ақпарат алу үшін "Dino Workshop" бейнесін қараңыз.) ROM үлгісі, қаңқаны ROM-ға әкелуге және толық көрсетуге үміттенген мұражай кураторы Гордон Эдмундстың құрметіне "Гордо" деп аталды. Джон МакИнтош ROM-ның қаңқасы Карнеги мұражайының коллекциясындағы "CM 1198" деп белгіленген төрт мойын омыртқасын көрсететін бірдей жеке тұлға екеніне сенеді. Алайда, бұл туыс атауы бұрын Англиядан табылған сауроподтың фрагменттік қалдықтарына берілген еді. Екі түр де 1911 жылы жаңа туысқа, Торниерияға, көшірілді. Бұл қалдықтарды және Тендагуру төсектерінен табылған көптеген басқа сауропод қазбаларын зерттегеннен кейін Вернер Янеш оларды тағы бір рет, осы жолы Солтүстік Америка туысы Барозаврға көшірді. 1991 жылы "Gigantosaurus" robustus титанозавр екені анықталып, жаңа туысқа, Janenschia, J. robusta ретінде қосылды. Сонымен қатар, көптеген палеонтологтар "Barosaurus" africanus-тың Солтүстік Америка туысынан да ерекшеленетінін күдіктенді, алайда, бұл материал нашар сақталған және фрагменттік болғандықтан, оны дұрыс диагностикалау мүмкін болмады, сондықтан оны Барозаврға жатқызу күмәнді. Ол Торниерияны білдіруі мүмкін.

Тамақтандыру

Барозаврдың мойын омыртқаларының құрылымы мойынның жанына қарай икемділігін қамтамасыз етсе, тік икемділігін шектеген. Бұл, басқа диплодоцидтерге қарағанда осы туыстың тамақтану әдісінің өзгеше екенін көрсетеді. Барозавр тамақтанатын кезде мойнын жер бетіне жақын, ұзын доғалармен қозғаған, бұл стратегияны алғаш 1987 жылы Джон Мартин ұсынған. Тік икемділіктің шектелуі Барозаврдың негізгі тағамын жерден биік өсімдіктер құрамайтынын көрсетеді.

Палеоэкология

Барозаврдың қалдықтары АҚШ-тың батысында, Ұлы жазық пен Таулы аймақтар арасында кеңінен таралған Моррисон формациясымен ғана шектелген, шамамен 155-148 миллион жыл бұрын. Барозаврдың қазбалары Кимерридж кезеңінің соңы мен Титон кезеңінің басындағы шөгінділерде табылды. Жақында жасалған зерттеулер CO2 концентрациясының 3180 миллион бөліктен асып кеткенін көрсетті. Жыл бойы күшті булануға әкелген жоғары температура, сондай-ақ батыстағы таулардың әсерінен туындаған мүмкін жаңбыр көлеңкесі, тек маусымдық жауын-шашынмен жартылай шөлейтті климатқа алып келді. Бұл формация Германиядағы Золнхофен және Танзаниядағы Тендагуру формацияларымен жас жағынан ұқсас. 1877 жылы бұл формация "Сүйек соғыстарының" орталығына айналды, бұл ерте палеонтологтар Ониел Чарльз Марш пен Эдвард Дринкер Коуп арасындағы қазба жинау бәсекелестігі болды. Моррисон формациясы Камаразавр, Диплодокус, Апатозавр және Брахиозавр сияқты алып сауропод динозаврлар басым болған орта мен уақытты көрсетеді. Барозаврмен бірге өмір сүрген динозаврларға шөппен қоректенетін орнитосхиандар – Камптозавр, Дриозавр, Стегозавр және Отниелозавр кіреді. Бұл палеоэкожүйедегі хищниктерге Саурофаганакс, Торвозавр, Цератозавр, Маршозавр, Стоксозавр, Орнитолестес және Аллозавр жатады. Аллозавр тероподтардың 70-75% құрады және Моррисон азық тізбегінің жоғарғы трофикалық деңгейінде тұрды. Бұл палеоэкожүйені бөліскен басқа омыртқалы жануарларға сүйекті балықтар, бақалар, саламандралар, тасбақалар, сфенодонттар, кесірткелер, құрлықта және суда тіршілік ететін крокодиломорфтар және птерозаврлардың бірнеше түрлері кірді. Ертедегі сүтқоректілерге докодонттар, мультитуберкуляттар, симметродонттар және триконодонттар жатты. Кезеңнің флорасы жасыл балдырлар, саңырауқұлақтар, мүктер, атқуырлар, цикадтар, гинкголар және бірнеше қылқан жапырақтылардың қазбалары арқылы анықталды. Өсімдік жамылғысы өзендердің бойындағы ағаш папоротниктері мен папоротниктерден (галереялық орман) тұратын, ара-тура араукарияға ұқсас Брахифиллум сияқты сирек ағаштармен араласқан папоротник саванналарына дейін өзгерді. Музейдің көмекші кураторы Дэвид Эванс ROM үлгісін консервативті түрде орнатты, динозаврдың қанайналым қысымын орташа деңгейде ұстау үшін басын салыстырмалы түрде төмен орналастырды. 10 метрлік (30 фут) өте ұзын мойны Барозаврдың қозғалмай-ақ кең аумақта жем алуына мүмкіндік берген болуы мүмкін; сонымен қатар, бұл динозаврларға артық дене жылуын таратуға көмектескен болуы мүмкін. Эванс жыныстық таңдау ұзын мойындыларға артықшылық бергенін болжайды. (Толық ақпарат алу үшін "Мойынның мүмкін еместігі" бейнесін қараңыз.)