Жаңа Зеландиядағы Хикуранги тауы: маори мифологиясы, тарихи маңызы, географиясы және Полинезиядағы байланыстары туралы ақпарат. Ngāti Porou іwi ерекше иконы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы тау
Mountain in New Zealand
Хикуранги тауы (маори тілінде Te Ara ki Hikurangi) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының шығыс бөлігінде, Гисборн қаласының солтүстігінде және Шығыс мүйіс маягының оңтүстік-батысында орналасқан шың. Хикуранги тауы Нгати Пору және Нгати Уэпохату руларының жерінде жатыр және бұл рулар үшін ең маңызды символ болып табылады. Маори мифологиясында, Мауи оны алып балықтай мұхиттан тартып шығарғанда, Солтүстік аралдың ең бірінші пайда болған бөлігі болды. Хикуранги және Аоранги – Таитиден Раротонга арқылы Жаңа Зеландияның түрлі аймақтарына көшірілген есімдер. Таитиде Мехетия (Me’eti’a) аралының ең биік нүктесінде Хиураи (Hi’ura’i/Hikurangi) тауы бар. Раротонгада Икуранги тауы бар, ал барлық осы есімдердің бастауы, мүмкін, Самоаның Тау аралындағы Си'улаги (Si'ulangi) болса керек.
Mount Hikurangi (or Te Ara ki Hikurangi in Māori) is a peak in the eastern corner of New Zealand's North Island, about north of Gisborne, and southwest of the East Cape Lighthouse. Mount Hikurangi is within the rohe of Ngāti Porou and Ngati Uēpohatu and is the iwi's most significant icon. In Māori mythology, it was the first part of the North Island to emerge when Māui pulled it as a giant fish from the ocean. Hikurangi and Aorangi were a pair of names transferred from Tahiti via Rarotonga to different parts of New Zealand Tahiti has a Mount Hiurai (Hi’ura’i/Hikurangi) at the summit of Mehetia (Me’eti’a) island. Rarotonga has Ikurangi, and maybe the origin of all these names is Si'ulagi(Si'ulangi)in Ta'u, Samoa.
Жаңа күннің алғашқы таң шалуы
Бұл шың дәстүрлі түрде әлемдегі жаңа күннің сәулесін алғашқы қарсы алатын жер деп есептеледі, бірақ бұл мәлімдеме, осы сияқты кез келген мәлімдеме сияқты, түсіндіруге дайын. Әрине, бұл жылдың кез келген уақытында емес, тек Оңтүстік жартышардың жаз айларында ғана дұрыс, себебі Фиджи және Тонга одан шығысқа қарай орналасқан. Дегенмен, жазда Жер осінің еңістігіне байланысты ол осы жерлерге қарағанда күн сәулесін ертерек қабылдайды. Бірақ Чатем аралдарынан (немесе, әрине, Антарктидадан) ертерек қабылдамайды, ал жаздың ортасында Оңтүстік аралдың кейбір бөліктері (мысалы, Бэнкс түбегі мен Дунединнің Каргил тауының шыңдары) таңғы жарықты шамамен бір уақытта қабылдайды. Алайда, бұл таудың жаңа мыңжылдық тойларында әлемдік деңгейде танымалдыққа ие болуына кедергі болмады. Табиғатты қорғау департаментінің мәліметінше, тау "құрлықта таңертеңгі күнді қарсы алатын алғашқы нүкте ретінде танылған және қабылданған". 2000 жылы жаңа мыңжылдықтың алғашқы таңына орай Нгати Пору ұйымдастырған тойлар, соның ішінде Тамати және Амстер Риди басқарған қаракия таудың шаңырағында өтті. Сонымен қатар, Мауи және оның отбасының тарихын бейнелейтін тоғыз ірі whakairo (мүсіндер) мерекелердің бір бөлігі ретінде тауға орнатылды. Олар Дерек Ларделлидің жетекшілігімен Шығыс технология институтының Маори бейнелеу өнері мектебінің студенттерімен жасалды. 1990 жылдың қараша айында Хикуранги тауына меншік құқығы Нгати Поруға қайтарылды, олар қазір тауды басқарады және халықтың оған қол жеткізуін жеңілдетеді.
The peak is traditionally regarded as the first land in the world to catch the rays of the new day's sun, although this claim, like any such claim of its type, is open to interpretation. Certainly it is not true at any time of the year other than the Southern Hemisphere summer, as both Fiji and Tonga are to the east. In summer, however, because of the tilt of the Earth's axis, it does receive the sun's rays earlier than these places It does not receive them earlier than the Chatham Islands (or, of course, Antarctica), however, and in midsummer some parts of the South Island mainland (such as the peaks of Banks Peninsula and Dunedin's Mount Cargill) receive the dawn's light at almost exactly the same time. This did not stop the mountain gaining world prominence in the celebrations for the new Millennium, however. According to the Department of Conservation, the mountain is "recognised and accepted as the first point on the mainland to greet the morning sun". Celebrations by Ngāti Porou to commemorate the first dawn of the new millennium in 2000, including karakia led by Tamati and Amster Reedy, took place on the summit of the mountain. In addition, nine massive whakairo (carvings) depicting Māui's story and his family were erected on the mountain as part of the celebrations. They were carved under Derek Lardelli's guidance by students from Toihoukura, the Eastern Institute of Technology's School of Māori Visual Arts. In November 1990, ownership of Mount Hikurangi was returned to Ngāti Porou, who now manage the mountain, and facilitate the public's access to it.
Маори үшін маңызы
Хикуранги тауы (Te Ara ki Hikurangi) Нгати Пору халқы үшін зор рухани, мәдени және физикалық маңызға ие. Пайкеа кит арқасында Жаңа Зеландияға келді, бірақ Руатапу Жаңа Зеландияда аман қалғандарды өлтіру үшін Те Тай а Руатапу деп аталатын үлкен су тасқынын жіберді. Ол – атуа! Ол – тангата! Ол – атуа! Ол – тангата! Хо! (Міне, ол – құдай! Ол – адам! Ол – құдай! Ол – адам! Ә!) деген сөздер осыдан шыққан. Хикуранги тауына қатысты, бұл Нгати Пору хакасы, Руаумоко, жер сілкінісі құдайының атымен аталады. Ка рауку а Те Ранги таваэа и ōна пуэру (Те Ранги таваэа [Нгати Пору атасы] киімдерін киеді). Хикуранги тауы қармен жабылғанда айтылады. Хикуранги тауы 1910 жылы Солтүстік аралдағы седелдік арқалықтың материктегі соңғы рет көрілген жері болды, ал 2002 жылдың 16 маусымында Веллингтондағы Зеландияда Солтүстік аралға қайта енгізілгенге дейін осылай болды. Маори дәуірінде кака таудың беткейінде өсетін тавари ағаштарының жемістерін жеп, семіретін. Жақын орналасқан Раукумара орман паркінің орманды аймақтарында риму, рата, тава, хинау, реварева, камахи, кахикатеа, миро, емен және тотара сияқты кең жапырақты подкарп түрлері өседі. Бұл аймақта кездесетін жергілікті құстар мен жануарларға pīwakawaka, tūī, whio, kākā, бүркіт, kererū, қоңыр киви, Hochstetter бақасы, құрлы қабықшалылар, кесірткелер, скинктер, Motuweta riparia (Raukumara tusked wētā) және қысқа және ұзын құйрықты жартастар жатады. Келтірілген жануарларға бұғы, ешкі, опоссум, шошқа, сиыр және мысықтәрізділер жатады, олардың барлығы жергілікті жануарлар дүниесіне қауіп төндіреді. Раукумара орман паркінде келтірілген түрлерді аулауға рұқсат етіледі.
Mount Hikurangi (Te Ara ki Hikurangi) is of great spiritual, cultural, and physical significance to Ngāti Porou. Paikea travelled to New Zealand on the back of a whale, but Ruatapu sent a great flood, called Te Tai a Ruatapu, to kill the survivors in New Zealand. He atua! He tangata! He atua! He tangata! Ho! (Behold, it is divine! It is human! It is divine! It is human! Ah!). Referring to Mt. Hikurangi, this is from the Ngāti Porou haka, Rūaumoko, named after the earthquake god. Ka rukuruku a Te Rangi tāwaea i ōna pūeru (Te Rangi tāwaea [a Ngāti Porou ancestor] dons his garments). Said when Mount Hikurangi is covered in snow. Mount Hikurangi was the location of the last known mainland sighting of the North Island saddleback in 1910, before its reintroduction to the North Island on the 16th of June 2002 at Zealandia in Wellington. In Māori times, kaka would fatten themselves on the berries of the tawari trees growing on the mountain. The nearby Raukumara Forest Park's forests include a wide range of podocarp broadleaved species such as rimu, rata, tawa, hinau, rewarewa, kamahi, kahikatea, miro, beech and tōtara. Native birds and animals found in the area include pīwakawaka, tūī, whio, kākā, falcons, kererū, brown kiwi, Hochstetter's frogs, snails, lizards, skinks, Motuweta riparia (Raukumara tusked wētā), and short and long tailed bats. Introduced animals include deer, goats, possums, pigs, cattle and mustelidae, all of which pose a threat to the native wildlife. Hunting of introduced species is permitted in the nearby Raukumara Forest Park.