Кіріспе

Лондон қор биржасының қосалқы нарығы

AIM (бұрынғы Альтернативтік инвестициялық нарық) – Лондон қор биржасының қосалқы нарығы. Ол 1995 жылдың 19 маусымында 1980 жылдан бері жұмыс істеп келген бұрынғы тізімге енгізілмеген бағалы қағаздар нарығының (USM) орнын алмастыру мақсатымен құрылды. Бұл нарық кішкентай, даму деңгейі төмен компанияларға немесе басқарудағы талаптарға қатысты икемділік қажеттігі туған компанияларға негізгі нарықтан гөрі жеңілдетілген реттеу жүйесімен акция шығаруға мүмкіндік береді. AIM құрылған кезде оған барлығы 82,2 миллион фунт стерлингке бағаланған 10 компания кірді. 2021 жылдың мамыр айына қарай, бұл қосалқы нарықта 821 компания тіркелді, олардың әрқайсысының орташа нарықтық капитализациясы 80 миллион фунт стерлингті құрады. AIM төмен реттеу талаптарының арқасында, әсіресе АҚШ-тың Сарбенс-Оксли заңына қатысты, халықаралық биржаға айнала бастады (дегенмен, Сарбенс-Оксли заңы қабылданбас бұрын да, AIM-де тіркелген компаниялардың тек төрттен бірі ғана АҚШ қор биржасында тізімделуге лайықты болған). 2005 жылдың желтоқсанына дейін 270-тен астам шетелдік компания AIM-ге қабылданды. FTSE тобы AIM-ді бағалау үшін үш индекс жүргізеді: FTSE AIM UK 50 индексі, FTSE AIM 100 индексі және FTSE AIM All Share индексі.

Регламенттік үлгі

AIM – акционерлік қоғамдар үшін қағидаларға негізделген ережелерге бағынған, реттелген сауда алаңы. AIM-нің реттеу моделі «орындау немесе түсіндіру» қағидасына негізделген, ол AIM-ге шыққан компанияларға AIM-нің салыстырмалы түрде аз ережелерін орындауға немесе оларды орындамау себептерін түсіндіруге мүмкіндік береді.

Тағайындалған кеңесшілер (Көшпенділер)

Нормативтік талаптарға сәйкес келудегі икемділіктен өзге, биржа эмитенттің андеррайтерінің үнемі бақылауын және кеңесін талап етеді, ол Тағайындалған кеңесші (Nomad) деп аталады. Nomad-тардың рөлі AIM-нің реттеу моделінің орталық бөлігі болып табылады, себебі бұл ұйымдар AIM компанияларының қақпашысы, кеңесшісі және реттеушісі рөлін атқарады. Әрбір компанияға қандай ережелерді сақтау керектігі және қолданыстағы талаптарды қалай орындау керектігі туралы кеңес беру арқылы Nomad-тар компанияларға жеке реттелген ережелерді сақтауға мүмкіндік беретін маңызды қызмет көрсетеді, соның нәтижесінде реттеуші шығындар төмендейді. Теориялық тұрғыдан алғанда, Nomad-тар өздері қадағалап отырған компаниялардың атынан жасалған құқық бұзушылықтарға, соның ішінде беделді капиталдың жоғалтылуына байланысты зиянды өтеуге жауапты. Алайда, Nomad-тарға деген осы күшті сенім мүдделер қақтығысына алып келеді деп сынға ұшырады, себебі Nomad-тар бақылап отырған компаниялардан төлем алады, бірақ іс жүзінде нарықтағы құқық бұзушылықтар үшін жауапкершіліктен жалтарып отырады. 2006 жылы Лондон қор биржасы Nomad-тардың қызметін тексеруді бастады, нәтижесінде 2007 жылы Қаржылық қызметтерді қадағалау органы (Financial Services Authority) Nomad-тарға арналған нормативтік «нұсқаулықты» жариялады.

Өзін-өзі реттеу

AIM реттелмеген нарық сегменті болғандықтан, Еуропалық Одақ директиваларында және Ұлыбританияда іске асырылған, сондай-ақ LSE-де тіркелген компанияларға қолданылатын басқа да міндетті ережелерден тыс қалады. AIM өзін-өзі реттеуді AIM-нің төмен нормативтік жүктемесі үшін өте маңызды деп санайды: AIM-ге тіркелуге ниет білдірген компаниялар маңызды талаптарға бағынбайды; тіркеуден кейін компаниялар ірі биржалардағыдан гөрі салыстырмалы түрде төменгі ағымдағы міндеттемелерді орындауға міндетті; және AIM компаниялары үшін корпоративтік басқарудың кейбір шаралары міндетті емес. Сондықтан AIM-де тіркелген компаниялар институционалдық инвесторлардың манипуляциясына жиі ұшырайды. AIM-де тіркелген компаниялар көбінесе тек өздерінің құқығы шегіндегі корпоративтік басқару талаптарын сақтауға міндетті, олар практикалық тұрғыдан әртүрлі болуы мүмкін.

Инвесторлар базасы

AIM-нің тағы бір маңызды аспектісі – инвесторлар базасының құрамы. AIM-де тіркелген компаниялар стартаптар болмаса да, көпшілігі FTSE тізіміндегі компанияларға қарағанда кішкентай және ықтимал тәуекелге толы. Бұл, фирманың болашағы мен қызметі туралы тиісті сауалдар жүргізуге жеткілікті білімі мен ресурсы жоқ, сондай-ақ күшті ішкі бақылау мен тәуекелді басқару талаптарын қамтамасыз ете алмайтын, тіпті ірі инвесторлар үшін де қауіпті болуы мүмкін. Осының салдарынан AIM-нің инвесторлар базасы көбінесе институционалдық инвесторлар мен бай жеке тұлғалардан құралған.

РангыКомпанияНарық капиталы (GBP)
1ASOS PLC4.869 млрд
2Boohoo Group PLC4.035 млрд
3Abcam PLC3.211 млрд
4Hutchmed (China) Ltd3.060 млрд
5Fevertree Drinks PLC2.977 млрд
6Jet2 PLC2.897 млрд
7RWS Holdings PLC2.487 млрд
8ITM Power PLC2.166 млрд
9Ceres Power Holdings PLC2.070 млрд
10Keywords Studios PLC1.967 млрд

"Казино" ортасы

2007 жылдың наурыз айында АҚШ-тың бағалы қағаздар нарығын реттеуші Роэль Кампос AIM-нің акциялық сауда ережелері "казино" тәрізді нарық жасады деген пікір білдірді. Кампос: "AIM-ге тіркелген эмитенттердің 30%-ы бір жыл ішінде жоғалып кететініне алаңдаймын. Маған бұл казино сияқты көрінеді және инвесторлар оны солай қабылдайды деп ойлаймын" деді. Бұл мәлімдемеге бірнеше ашулы жауаптар болды, соның ішінде AIM-ді басқаратын Лондон қор биржасы тарапынан, бір жыл ішінде таратылатын немесе әкімшілік басқаруға берілетін компаниялардың санының 2%-дан кем екені атап өтілді. Нарыққа қатысушылардың деңгейін Bronte Capital Management компаниясының қор менеджері Джон Хемптон да сынап бақты.

Crown Corporation / Langbar International компаниясы

2003 жылы Langbar International компаниясы AIM-ге қабылданды. 2011 жылы Langbar компаниясының бұрынғы бас директоры Стюарт Пирсон "акциялар нарығында компанияның Банко-ду-Бразильде активтері бар екенін және кейбір активтер компанияға аударылып жатқаны туралы жалған мәлімдеме жасаған" деген айыппен сотталды, 12 айға түрмеге жабылды және бес жылға компания директоры лауазымынан шеттетілді. Бұл 365 миллион фунт стерлинг (750 миллион доллар) көлеміндегі акциялар алаяқтығын Ірі алаяқтық кеңсесі мен Лондон қалалық полициясы 2005 жылдың қарашасында Langbar компаниясы листинг кезінде мәлімдеген активтерінің жоқтығын анықтағаннан кейін тергеді. Бұл, ішінара, Nomad (тағайындалған кеңесші) тиісті зертеу жұмыстарын жүргізбегеніне байланысты болды. Сонымен қатар, биржа AIM ережелерінің орындалуын қамтамасыз етпеді. AIM 2006 жылы Nomadтар үшін ережелерді өзгертті. 2007 жылдың 19 қазанында олар Nabarro Wells компаниясына 250 000 фунт стерлинг (512 500 доллар) айыппұл салды және AIM ережелерін бұзғаны үшін жазбаша айыптады.

Тенденциялар

2007 жылдың наурыз айында The Daily Telegraph AIM-де саудаға шығар алдында офшорлық қаржы орталықтарында тіркелген листингтік компанияларды пайдалануға бейімділікті байқады. 2006 жылы AIM-де саудаға шыққан компаниялардың 35%-ы ОФК-ден (OFC) келген, олардың көп бөлігі Канал аралдары мен Британдық Виргин аралдарынан еді. 2009 жылғы 29 қаңтарда AIM Азияға бағытталған өсу немесе инкубатор нарығының негізі болады деп хабарланды, ол «Токио AIM» деп аталады және Токио қор биржасы мен LSE арасындағы бірлескен кәсіпорын ретінде басқарылады. Токио AIM, NOMAD-тардың қадағалау жүйесін қайталайды, ал «J Nomads» «Токио AIM компаниялардың нарыққа сәйкестігін бағалау үшін таңдап, бекітеді». 2012 жылдың шілдесінде TOKYO AIM өзінің атын TOKYO PRO Market деп өзгертті, содан бері Tokyo Stock Exchange, Inc. бастапқы нарық тұжырымдамасына негізделген TOKYO AIM жұмысын жалғастыруда.

Дивидендтер

2018 жылдың 1 қазанына дейін AIM тізіміндегі компаниялардың үштен бірі жуық акционерлеріне соңғы қаржы жылында дивиденд төлеген. Дивиденд төлеген ең ірі компаниялар: Fevertree Drinks PLC (FEVR), Burford Capital Ltd (BUR) және Abcam PLC (ABC). Дивиденд төлеген ең кішкентай компаниялар: Holders Technology PLC (HDT), Aeorema Communications PLC (AEO) және Stilo International (STL).