Дионисий Фрак – ежелгі грек тілінің грамматикасының авторы, Аристохархтың шәкірті. 1500 жыл бойы стандартты оқулық ретінде қолданылды. Грек грамматикасы тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек грамматигі (б.з.д. 170–90 жж.)
Greek grammarian (170–90 BCE)
Дионисий Тракс (Dionýsios ho Thrâix, б.з.д. 170–90 жж.) – грек грамматигі және Самотракиялық Аристархтың шәкірті. Ұзақ жылдар бойы ол грек тілінің ең алғашқы грамматикалық еңбегінің авторы саналды, ол шамамен 1500 жыл бойы стандартты оқулық ретінде пайдаланылды және соңғы кездерге дейін Батыс грамматикалық дәстүрінің негізі деп есептелді.
Dionysius Thrax ( Dionýsios ho Thrâix, 170–90 BC) was a Greek grammarian and a pupil of Aristarchus of Samothrace. He was long considered to be the author of the earliest grammatical text on the Greek language, one that was used as a standard manual for perhaps some 1,500 years, and which was until recently regarded as the groundwork of the entire Western grammatical tradition.
Өмір
Оның туған жері «Трак» эпитеті көрсеткендей, Фракия емес, Александрия болған. Оның фракиялық тегі әкесі Терес (Τήρης) деген есімнен туындаған, ол фракиялық атау деп есептеледі. Александрияда Аристорхтың басшылығымен оқыған кездегі әріптестерінің бірі афиндық Аполлодор болды, ол да көрнекті грамматик атанды. Рудольф Пфайффер оның шамамен б.з.д. 144/143 жылдары Родос аралына көшкенін айтады, Птолемей VIII Евэргет II саясатына байланысты туған саяси дүрбелеңдер оның жер аударылуына себеп болды делінеді. Афинейдің «Деипнософистае» (11,489а, б) еңбегіндегі мәліметке сәйкес, оның білімін бағалаған родостық шәкірттері «Илиадада» (11-кітап, 632–637 жолдар) айтылған Нестордың ыдысын қайта жасауға жететіндей күміс жинады. Дионисий негізінен Гомерді зерттеген ғалым болды, бұл Александриядағы Аристорхтың оқытуымен тығыз байланысты. Оның еңбектерінде ертедегі стоик грамматикалық теориясының, әсіресе сөз түрлеріне қатысты әсері байқалады. Варро оны грек лирикасын терең зерттеген сарапшы деп еске алады, бұл оның осы материалды тілдік және ырғақтық тұрғыдан пайдаланғанын көрсетеді. Ол үш жанрда жемісті еңбек етті: филологиялық мәселелер (γραμματικά); түсіндірмелер (ὑπομνήματα) және трактаттар (συνταγματικά). Соңғы жанрда ол Гомерді Краттың түсіндірулерін сынаған poleмикалық монография жазды. Оның жазған тағы бір еңбегі «Пερὶ ποσοτήτων» («Сандар туралы») еді. Аристоник пен Дидимнің Дионисийдің еңбектерінен алынған шәкірттері сақталған естеліктерден оның Гомерлік корпусқа қатысты мәтіндік бағаларында толық тәуелсіз болғаны көрінеді, өйткені ол жиі ұстазының белгілі оқуларына қарсы шықты. Оның оқытуы римдік грамматикалық зерттеулердің дамуына ықпал еткен болуы мүмкін, егер Судадағы жазбада айтылғандай, аға Тираннион оның шәкірттерінің бірі болса. Римдегі классикалық ғылымның негізін қалаушы Л. Элий Стило Дионисийдің оқытуынан пайда алған болуы мүмкін, өйткені ол Родосқа К. Метелл Нумидикуспен бірге барды, оның ерікті түрде жер аударылуына байланысты, ал Дионисий сол кезде әлі де оқытып жүрген.
His place of origin was not Thrace as the epithet "Thrax" denotes, but probably Alexandria. His Thracian background was inferred from the name of his father Tērēs (Τήρης), which is considered to be a Thracian name. One of his co students during his studies in Alexandria under Aristarchus was Apollodorus of Athens, who also became a distinguished grammarian. Rudolf Pfeiffer dates his shift to the isle of Rhodes to around 144/143 BC, when political upheavals associated with the policies of Ptolemy VIII Euergetes II are thought to have led to his exile. According to a report in Athenaeus' Deipnosophistae (11,489a, b), his Rhodian pupils, grateful for his learning, gathered enough silver to enable him to fashion a cup whose shape aspired to recreate that of Nestor mentioned in the Iliad (Book 11, lines 632–637). Dionysius was primarily a Homeric scholar, which was integral to his training under Aristarchus in Alexandria. His work shows some influence of earlier Stoic grammatical theory, particularly on word classes. He is also reported by Varro to have been an erudite analyst of Greek lyric poetry, perhaps referring to his linguistic and prosodic use of that material. He wrote prolifically in three genres: philological questions (γραμματικά); running commentaries (ὑπομνήματα) and treatises (συνταγματικά). Of the last genre, he wrote a polemical monograph criticizing the Homeric interpretations of Krates. Another work he is said to have written was the Περὶ ποσοτήτων (On quantities). From the scholia preserved from the critical works of Aristonicus and Didymus who excerpted Dionysius' work it is clear that he was decidedly independent in his textual judgements on the Homeric corpus, since he frequently contradicts his master's known readings. His teaching may have exercised a formative impact on the rise of Roman grammatical studies if as an entry in the Suda suggests, the elder Tyrannion was one of his pupils. The founder of classical scholarship in Rome, L. Aelius Stilo may have profited from Dionysius' instruction, since he accompanied to Rhodes Q. Metellus Numidicus when the latter went into voluntary exile, and while Dionysius was still teaching there.
Авторлығы
Қазіргі кездегі күмәнділік, әсіресе, Винченцо Ди Бенедеттоның пионерлік жұмысымен байланысты, бірақ 1822 жылы Карл Вильгельм Геттлинг, А. И. Беккердің жақында жинаған және жариялаған мәтініндегі схолияларды талдап, қазіргі түріндегі мәтін Эллинистік кезеңге емес, Византия кезеңіне жатса керек деген қорытындыға келді. Геттлингтің тезисі Мориц Шмидт пен Густав Улигті де көндіре алмады және ұмытылды. 1958-1959 жылдары Ди Бенедетто қолдағы мәтінді содан бері табылған ежегі грек грамматикалық папирустармен салыстыра отырып, күмәнділікті қайта жандандырды. Ол, біздің эрамыздың 3-4 ғасырларына дейін грек грамматикасы туралы папирустар Дионисийдің трактатындағы баяндамаға ұқсас құрылымдалған материалды көрсетпейді, ал одан бұрынғы кезеңнің куәгерлері, атап айтқанда Секст Эмпирик, Элий Геродиан, Аполлоний Дискол және Квинтилиан сияқты авторлар оны сілтеме жасамаған, ал Дионисийдің еңбегі тек 5-ші ғасырдан бастап Тимофей Газалық, Аммоний Гермиялық және Присциан сияқты ғалымдардың еңбектерінде нақты айтыла бастайды деп дәлелдеді. Ди Бенедетто трактаттың тек алғашқы бес абзацы Дионисийдің қолынан шыққан деген тұжырымға келді. Бастапқыда Пфайффер мен Хартмут Эрбзе сияқты ғалымдар тарапынан қабылданбаса да, Ди Бенедеттоның аргументі бүгінде мамандар арасында кеңінен қабылдануда.
Modern scepticism over the attribution is associated with the pioneering work of Vincenzo Di Benedetto in particular, though as early as 1822 Karl Wilhelm Göttling, by analyzing the scholia on the text that had recently been collected and published by A. I. Bekker, concluded that the text as we have it was to be dated, not to the Hellenistic period but rather to the Byzantine period. Göttling's thesis convinced neither Moritz Schmidt nor Gustav Uhlig, and disappeared from view. In 1958/1959, Di Benedetto revived doubts by comparing the received text with ancient grammatical papyri that had since come to light. He argued that before the 3rd to 4th centuries AD, no papyri on Greek grammar reveal material structured in a way similar to the exposition we have in Dionysius's treatise, that the surviving witnesses for the period before that late date, namely authors such as Sextus Empiricus, Aelius Herodianus, Apollonius Dyscolus and Quintilian, fail to cite him, and that Dionysius's work only begins to receive explicit mention in the works written from the 5th century onwards by such scholars as Timotheus of Gaza, Ammonius Hermiae and Priscian. Di Benedetto concluded that only the first five paragraphs of the treatise came from Dionysius' hand. Though initially rebuffed by scholars of the calibre of Pfeiffer and Hartmut Erbse, Di Benedetto's argument today has found general acceptance among specialists.