Археологияда гендерлік талдау: өткен қоғамдарды материалдық мәдениет арқылы зерттеу, гендерлік рөлдер мен қарым-қатынастарды анықтау. Феминистік теория да қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық субдисциплина
Archaeological sub discipline
Гендерлік археология – гендерлік идентиті мен қатынастардың әлеуметтік құрылымын мұқият зерттей отырып, өткен қоғамдарды олардың материалдық мәдениеті арқылы зерттеу әдісі. Гендерлік археологтар ерлер, әйелдер және балалардың қоғамдағы салыстырмалы орнын, олардың билік пен құқықтардағы айырмашылықтарын анықтап, зерттейді. Бұл айырмашылықтар материалдық (және сүйек қалдықтарында) көрініс береді, бірақ олар әрқашан бірден көзге түспейді және көбінесе интерпретацияға ашық. Гендерлік қатынастар отбасы, әртүрлі әлеуметтік топтар, жас және дін сияқты басқа да әлеуметтік топтар арасындағы қатынастар туралы мәлімет бере алады. Гендерлік археологиядағы феминистік теория археологиялық теорияның жалпы тұжырымына жаңа көзқарас пен кейбір субъективтіліктерді енгізді. Археологиядағы феминистік көзқарасқа бағытталған бұл жаңа перспектива 20-ғасырда Батыс қоғамдарының гендерге қатысты көзқарасы мен түсінігінің қарқынды дамуымен қатар пайда болды. Бұл перспективаның қалыптасуы 1960-шы жылдардың соңындағы феминистік қозғалыстан бастау алды. Археолог Брюс Триггер гендерлік археологияның сол кезде дамыған жұмысшы табының археологиясы, аборигендер археологиясы және қоғамдық археология сияқты басқа да салалардан ерекшеленетінін атап өтті, себебі ол "зерттеудің баламалы бағытын ұсынумен шектелмей, барлық басқа археологиялық зерттеулердің қажетті және ажырамас бөлігі ретінде орнықты".
Gender archaeology is a method of studying past societies through their material culture by closely examining the social construction of gender identities and relations. Gender archaeologists examine the relative positions in society of men, women, and children through identifying and studying the differences in power and authority they held, as they are manifested in material (and skeletal) remains. These differences can survive in the physical record although they are not always immediately apparent and are often open to interpretation. The relationship between the genders can also inform relationships between other social groups such as families, different classes, ages and religions. Feminist theory in gender archaeology has presented a new perspective and introduced some biases in the overall archaeological theory. This new perspective that focused on feminist viewpoint in archaeology was initiated by the rapid evolution in the 20th century, of the Western Societies outlook and interpretation of gender. The development of this perspective commenced from the late 1960s feminist movement. Archaeologist Bruce Trigger noted that gender archaeology differed from other variants of the discipline that developed around the same time, such as working class archaeology, indigenous archaeology, and community archaeology, in that "instead of simply representing an alternate focus of research, it has established itself as a necessary and integral part of all other archaeologies."
Теория
Жыныстық қатынас және гендер археологиялық зерттеулерде көбінесе бірықсызда қолданылады. Бұл гендердің мәдени құрылымын, оны жыныстың биологиялық аспектісімен байланыстыра отырып, елемеуге әкеледі. Гендер материалдық мәдениетте көрініс береді және бір мәдениеттің қалай әлеуметтік тұрғыдан құрылғандығын көрсетуге мүмкіндік береді. Жаңа гендерлік зерттеулер археологиялық теорияға субъективтілік енгізді. Бұл назардың ошағының өзгеруі археология саласындағы әйелдердің санының артуымен және гендердің әлеуметтік түсіндірілуінің өзгеруімен байланысты деп есептеледі. Археолог әйелдер соңғы жиырма жылда ата-бабаларымыздың гендерлік рөлдерінің дұрыс бейнеленбегенін және гендерлік рөлдер бұрынғыдай қатаң болмағанын анықтауға бағытталды. Бұл теорияға сәйкес, бұрынғы археологтар ата-бабаларымыздың жынысын және гендерін ажырата алмайтын жағдайда болды. Технологияның жетіспеуі салдарынан ғалымдар түрлі мәселелер бойынша, соның ішінде жыныстар арасындағы еңбек бөлінісі және өткен қоғамдардың жыныстық анатомия мен құштарлықтарына қатысты көзқарастары туралы болжамдар жасады.
Sex and gender are often used interchangeably in archaeological research. This dismisses the cultural constructiveness of gender by connecting it to the biological perspective of sex. Gender is present in material culture and can display how a culture was socially constructed. The new gender studies introduced biases in archaeological theory. This shift of focus is theorized to be from the increase in women in the archaeological field and from the change in the social interpretation of gender. Women archaeologists began in the last twenty years, focusing on how the gender roles of our ancestors are not being represented correctly and also the gender roles were not as rigid as once believed. The theory supports that prior archaeologists were not equipped to differentiate between the sex and gender of our ancestors. Due to this lack of technology, scientists made assumptions about a variety of topics including the division of labor between the sexes and past societies' views of sexual anatomy and desires.
Феминисттік археология
Археологиялық зерттеулерде әйел археологтардың аз өкілдігі мен әйелдердің көрінбейтініне жауап ретінде феминистік археология құрылды. Феминистік археология қоғамдағы әйелдердің рөлін зерттеуге және олардың маңыздылығын растауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол тарихқа дейінгі қоғамдардағы әйелдерді зерттеуді қамтамасыз етеді және әйелдердің өздігінен әрекет етуі мен әлеуметтік қатысуын көрсететін гендерлік белгілерді талдайды. Ертедегі археологиялық жазбаларда қара әйелдердің рөлі болжамдар мен стереотиптерге негізделген. Қара феминистік археологиясы қара әйелдердің тарихтарын қара әйел археологтардың өзі айтуын ұсынады. Қара әйелдерге әйелдер құлдығына қатысты мәдени құқық беру одан әрі бөліп-жаруды жоюға және қара құлдардың тәжірибесін тереңірек түсінуге көмектеседі. Бұдан бөлек, археологияны әлеуметтік және саяси әділеттілікке бағытталған үлкен мақсатпен байланыстыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, скандинавиялық, әсіресе норвегиялық археологтар жетпісінші жылдардың басында гендерлік қатынастарды зерттеудің процессуалды әдісін (тарихқа дейінгі) және мамандықтың өзінде де қолдана бастады. Нәтижесінде Норвегия археологиялық қауымдастығы 1979 жылы "Бәрі еркек пе еді?" атты семинар ұйымдастырды, сондай-ақ археологиядағы феминистік және гендерлік зерттеулерге арналған арнайы журнал жарық көрді: K. A. N. Kvinner i Arkeologi i Norge [ауд. Норвегиядағы археологиядағы әйелдер], ол 1985 жылдан 2005 жылға дейін жарық көрді. Археология ерлер басым сала болғандықтан, зерттеулерде гендерлік қиылықтарға ұшырауға бейім болды. Бұл гендерлік қиылықтар археологтар зерттейтін тақырыптарға да қатысты, мысалы, мәдени мұра, ГИС және изотоптық талдау сияқты тақырыптар ерлерге қарағанда әйелдермен көбірек байланысты болды. Әртүрлі ежелгі қоғамдардағы гендерлік рөлдер туралы көп мәлімет жоқ, бірақ бұл қоғамдардағы ерлер мен әйелдердің рөлдерін бейнелеуде көбінесе асимметриялық тәсіл қолданылады. Кейбір жағдайларда ер археологтар ежелгі замандағы ерлердің рөлін бүгінгі гендерлік рөлдерге сәйкес келетіндей етіп бейнелеген. Археологияның патриархалдық құрылымынан туындағандықтан, гендерлік емес қатынастар туралы ұғымдар назардан тыс қалды. Мысалы, Ла Толита Тумако мәдениетінің мүсіндері гендерлік емес бейнелеу үшін еркек және әйел сипаттарын біріктіреді. Бұл алты теориялық тәсіл археологияны гендерлік тұрғыдан қарауға мүмкіндік береді және гендер туралы толыққанды көзқарас қалыптастырады. Археологияға жаңа феминистік көзқарас өткен қоғамдарды талдаудағы зиянды қиылықтарды жоюға және гендерді зерттеуде үлкен қадам жасауға мүмкіндік берсе де, феминистік теория археологиялық зерттеулерге қатысты жаңа сын-пікірлер тудырды.
As a response to the little representation of female archaeologists and the invisibility of women in archaeological research, feminist archaeology was established. Feminist archaeology allows for the study of feminine roles in societies and verifying their importance. Additionally, it provides research of the women in prehistoric societies and analyzes the gendered activities that portray female agency and social engagement. The roles of black women in early archaeological writings would be based on assumptions and stereotypes. Black feminist archaeology encourages the stories of black women to be told by black female archaeologists. Giving black women cultural authority on female slavery helps eliminate further otherizing and helps deepen the understanding of the experiences encountered by black slaves. Furthermore, it allows for archaeology to be linked to a larger mission for social and political justice. However, Scandinavian, and specifically Norwegian, archaeologists had already in the early seventies started to follow a processual recipe for studying gender relations both within (pre)history and the profession itself. This resulted in a workshop titled "Were they all men?" arranged by the Norwegian Archaeological Association in 1979, and a dedicated journal for feminist and gender studies in archaeology; K. A. N. Kvinner i Arkeologi i Norge [transl. Women in Archaeology in Norway] that published from 1985 until 2005. Due to archaeology being a male dominated field, it was prone to gender biases in research. These gender biases also apply to the topics that archaeologists investigate, with some topics more associated with women than men, such as cultural heritage, GIS, and isotope analyses. Little is known about gender roles in various ancient societies, but there is often an asymmetrical approach when depicting male and female roles in these societies. There are instances where male archaeologists have depicted the role of males of ancient times by mirroring present day gender roles. Concepts of non binary gender relations have been ignored due to the patriarchal structure of archaeology. For example, the figurines of the La Tolita Tumaco culture combine male and female characteristics for a non binary representation. These six theoretical approaches allow for the engendering of archaeology and imparts a well developed position on gender.]] Although the new feminized outlook on archeology addressed detrimental biases in the analysis of past societies and made progress in the study of gender, the feminist theory created a new set of criticisms about archeological research.
Кескін археологиясы мәдени зерттеулерде
Гендер генетикалық тұрғыдан мұра етілмейді, бірақ субъективтілікті құрылымдау процесі, ал жыныс биологиялық тұрғыдан анықталады және өзгермейді (Клаассен 1992, Гилхрист 1991, Нельсон 1997). Дегенмен, кейбір сала мамандары үшін жыныс – мәдениеттің гендерді қалыптастыру негізі емес (Morris 1995, 568–569), және «скелеттерді жыныстық белгілеуге қолданылатын әдістерде жыныстық қателіктер анықталған. Жыныс белгісіз скелетке тағайындалғанда, ол мәдени акт болып табылады» (Клаассен 1992, 4) деп атап көрсетіледі, бұл археология саласындағы мәдени ықпалдың күштірек екенін көрсетеді. Осы философиялар Батыс биологиялық антропологиялық әдістерді қазбалардың жынысын анықтау үшін қолдануды тиімсіз етеді, себебі барлық мәдениеттерде жеке тұлғаның жынысын анықтау үшін бірдей физикалық ерекшеліктер қолданылмайды. Жыныстық ағылшындыққа қатысты бұл көзқарас, яғни жыныс – мәдени тұрғыдан анықталатын ұғым емес, көбінесе мәдениетпен белгіленеді, Батыс археологиясында скелет қалдықтарына ДНК талдаудың кеңінен қолданылуымен күмән тудырды. Батыс археологтары жүргізген зерттеулердің қорытындылары олардың мәдени ықпалымен және жыныс, биология және ДНК туралы түсініктерімен бұрмаланады. Ежелгі қоғамның материалдық мәдениетін және этнографиялық зерттеулерін талдау осы қоғамда гендердің қандай рөл атқарганын анықтауға көмектеседі деп үміттене отырып, археологтар әртүрлі деректерді пайдаланады және жиналған деректердің бұрын қамтылмаған аспектілерін қосады. Гендерлік зерттеулер көбінесе ерлер мен әйелдерді талдады (Gilchrist 1991, Leick 2003), бірақ соңғы далалық жұмыстар кейбір Батыс емес қоғамдардағы үшінші немесе төртінші гендер санаттарын қоса отырып, осы еркек-әйел дихотомиясы туралы түсінікке қарсы шықты (Herdt 1994, Hollimon 1997). Далалық зерттеулер гендерлік археологияны зерттеудің дәстүрлі тәсілдеріне қарсы шығудың тағы бір жолы – ландшафттағы заттар, іс-әрекеттер және кеңістіктік құрылымдар сияқты материалдық мәдениетті талдау (Nelson 1997).
It has been argued that gender is not genetically inherited but a process of structuring subjectivities, whereas sex is biologically determinate and static (Claassen 1992, Gilchrist 1991, Nelson 1997). To some professionals in the field, however, sex is not “the ground upon which culture elaborates gender” (Morris 1995, 568–569) and “sexing biases have been identified among the methods used in sexing skeletons When sex is assigned to a skeleton of unknown sex, it is a cultural act” (Claassen 1992, 4), pointing out the more prominent cultural biases in the field of archaeology. These philosophies make Western biological anthropological methods of determining sex of fossils, not appropriate for cross cultural studies given that not the same physical characteristics are used by all cultures to determine an individual's sex. This approach of sexual fluidity, meaning that sex is not a cross cultural concept and it is mostly culturally assigned, has been undermined by the wide application of DNA analysis to skeletal remains in Western archaeology. The conclusions drawn from such studies performed by Western archaeologists, will be biased by their cultural influences and concepts of sex, biology and DNA. Hoping that analysis of both the material culture and ethnographic studies of the ancient society will provide a clearer picture of the role gender plays/played in that society, archaeologists are using more diverse types of data and incorporating other aspects of the collected data that they did not include before. Gender studies have often analyzed both males and females (Gilchrist 1991, Leick 2003), however, recent fieldwork has challenged the notion of this particular male female dichotomy by expanding the categories to include a third or fourth gender in some non Western societies that are explored (Herdt 1994, Hollimon 1997). Another way in which the fieldwork has challenged the usual study of gender archaeology is by analyzing more material culture like objects, activities and spatial arrangements in the landscape (Nelson 1997).